Επιλέξτε Σώμα: Color 1 Color 2 Color 3
Youtube Twitter Facebook Rss

ΑΠΟΨΗ

Κίνημα Ναυτικού.Τα ονόματα "μυημένων","ενημερωμένων","συλληφθέντων".2ο Μέρος

23.05.2012 | 08:23

Του ΑΝΤΩΝΗ ΚΑΚΑΡΑ

ΣΤΟΧΟΣ ΤΟΥ ΄΄ΚΙΝΗΜΑΤΟΣ΄΄


Δύο κείμενα που είχαν ετοιμάσει οι ΄΄συνωμότες΄΄, για να διακηρύξουν τις θέσεις και στόχους τους, μπορεί να θεωρηθούν ως ιδεολογικό υπόβαθρο των μελών της οργάνωσης και κύρια το πού στόχευαν με το ΄΄Κίνημα΄΄. Το ένα είναι « Το Διάγγελμα των Επαναστατών Αξιωματικών προς τον Ελληνικό Λαό». Είναι προσεκτικά διατυπωμένο, διακηρύσσει την πίστη στη νομιμότητα, τη θέληση για επαναφορά της, για «...προσφυγή στην ετυμηγορία του λαού...» Το άλλο απευθύνεται στους συναδέλφους του ναυτικού. Εξηγείται έτσι γιατί η διατύπωσή του είναι ακόμα πιο προσεκτική, αποφεύγει εκείνα που μπορεί να προκαλέσουν και τους οπαδούς της ΄΄επανάστασης ΄΄ ακόμα. Θα διαβιβαζόταν στο στρατιωτικό προσωπικό του ναυτικού (κλείνει με την υπογραφή ΄΄οι εν πλω συνάδελφοί σου΄΄) μπορεί κανείς να το θεωρήσει πιο κοντά στο ιδεολογικό υπόβαθρο, τουλάχιστον της μεγάλης πλειοψηφίας των στελεχών της οργάνωσης. Διεκτραγωδεί την κατάσταση της δημόσιας διοίκησης, αναφέρεται στην «...υγιειώς σκεπτομένη Εθνική μάζα..{η οποία}....ανησυχεί σοβαρώς και βλέπει λίαν ζοφερόν το μέλλον της πατρίδος μας...» και συμπεραίνει, πως οι αξιωματικοί δεν είναι δυνατόν να εναποθέσουν τις ελπίδες της αλλαγής και της επαναφοράς της πατρίδας «...εις την συνταγματικήν τάξιν και ευπρέπειαν, εις τους Κομμουνιστάς...». Το κείμενο δίνει την εντύπωση, πως μέριμνα και φόβος των στελεχών της οργάνωσης είναι, μήπως τυχόν και η αλλαγή και πτώση της χούντας γίνει από τους κομμουνιστές, οπότε «....μία τοιαύτη αλλαγή θα ήτο καταστρεπτική διά την πατρίδαν μας...». Δεν συναντάται ούτε μία φορά η λέξη ΄΄δικτατορία΄΄, ή ΄΄ολοκληρωτικό καθεστώς΄΄, ή κάποια παρόμοια έκφραση, που να δίνει το στίγμα της χούντας. Δεν γνωρίζουμε εάν το περιεχόμενο αυτού του εγγράφου, τέθηκε υπόψη και πόσων/ ποιών μελών της οργάνωσης. Ο αντικομουνισμός δεν ήταν άγνωστος ούτε απορριπτέος στους περισσότερους από τους αντιχουντικούς αξιωματικούς του ναυτικού.


Η ΒΑΣΙΛΕΙΑ;


Στο υπόλοιπο υλικό της ανάκρισης, εκεί που παρουσιάζονται οι μόνοι προβληματισμοί και επισημάνσεις (μάλλον αδύνατες, αλλά ενδεικτικές συμπαθειών και προτιμήσεων) είναι στο θέμα του βασιλιά. Ακόμα και στις καταθέσεις των συλληφθέντων το στοιχείο αυτό δεν παίζει ρόλο ουσιαστικό. Λίγοι είναι και εκείνοι που αναφέρονται στο Βασιλιά. Εν τούτοις το καθεστώς δε χάνει την ευκαιρία και αποδίδει στον Κωνσταντίνο την οργάνωση για το προετοιμαζόμενο κίνημα. Το σήμα που εκπέμπεται με υπογραφή του ΑΕΔ στρατηγού Οδυσσέα Αγγελή στις 1400 της 23ης Μαίου 1973 ξεκινάει με το ότι «...ο τέως βασιλεύς επεχείρησε, διά δευτέραν φοράν, να ρίψει τας Ενόπλους Δυνάμεις, εις αδελφοκτόνον εμφύλιον πόλεμον...», ενώ στο υπόλοιπο κείμενο τουλάχιστον τέσσερις φορές μνημονεύεται με απαξιωτικό τρόπο, όπως και οι βασιλόφρονες αξιωματικοί. Η “επανάσταση” δεν κράτησε ούτε ένα πρόσχημα για την περίπτωση, που ίσως χρειαζόταν τον Κωνσταντίνο αργότερα. Αντιμετώπισε την οργάνωση του ναυτικού, ως ευκαιρία που περίμενε να ξεφορτωθεί τη βασιλεία και τον Κωνσταντίνο. Δεν αποκλείεται πράγματι να πίστευαν, πως χωρίς αυτόν θα μπορούσαν καλύτερα να κρατηθούν στην εξουσία τα χίλια χρόνια, όπως διατυμπάνιζαν, πως θα διαρκέσει το καθεστώς.
Δεν ήταν βασιλικό το κίνημα, περιλάμβανε όμως βασιλόφρονες και ελάχιστους παλατιανούς. Που δεν καθόριζαν τίποτε προς την πλευρά αυτή. «...μια ιδιότυπη ομάδα Αξιωματικών με ΄΄περίεργη΄΄ στάση ήταν η ΄΄φιλοβασιλική΄΄ ομάδα. Μέχρι τον Δεκέμβριο του 67 ήταν ΄΄υπέρ΄΄. Μετά το αντικίνημα του Βασιλέως εμφανίσθηκαν΄΄σαστισμένοι΄΄ και ΄΄συγχυσμένοι΄΄ με επαμφοτερίζουσα στάση. Μερικοί πέρασαν στην αντίσταση..»
 
ΝΑΤΟ ΗΠΑ;


Εκείνο που δεν φαίνεται να έχει απασχολήσει τα στελέχη της οργάνωσης, είναι οι επιπτώσεις στο ΝΑΤΟ. Ίσως να επεδίωκαν, αλλά δεν προκύπτει από πουθενά πως πίστευαν ότι εξυπηρετούσε η εικόνα, που θα παρουσιάζει ένα καθεστώς κράτους μέλους της συμμαχίας, που δεν μπορεί να ελέγξει τις ΕΔ. Ο Παππάς με τους άνδρες του προβαίνει σε «...ισχυρή παρεμβολή κατά την επίσημη σύνοδο του ΝΑΤΟ στην Κοπεγχάγη τον Ιούνιο του 1973, καταγγέλλοντας στο Γενικό Γραμματέα Λουνς ότι η δικτατορία δεν στηρίζεται στις Ένοπλες Δυνάμεις...»
Θα περίμενε κανείς, πως η αμερικανική κυβέρνηση θα προβληματιζόταν από την υπόθεση του κινήματος και του ΒΕΛΟΥΣ ιδιαίτερα. Αλλά «...η πολιτική της κυβέρνησης Νίξον δεν μεταβλήθηκε λόγω της κίνησης στο ναυτικό...οι διαμορφωτές της αμερικανικής πολιτικής στην Ελλάδα συμπέραναν ότι, τα συμφέροντα ασφαλείας της Ουάσινγκτον επέβαλλαν τη συνεργασία με την Αθήνα, ανεξάρτητα από το είδος του καθεστώτος που επικρατούσε στην Ελλάδα...». Ο Αμερικανός πρέσβης Τάσκα στέλνει αναφορά /τηλεγράφημα στις ΗΠΑ και βλέποντας από πιο κοντά τα πράγματα, γνωρίζει πως ο Ιωαννίδης εξετάζει το ενδεχόμενο ανατροπής του Παπαδόπουλου. Στο ίδιο τηλεγράφημα «...δεν απέκλειε ως υποψήφιους διαδόχους του Παπαδόπουλου τον Μακαρέζο, με ελάχιστες πιθανότητες τον Παττακό, αλλά και τον Δημήτριο Σταματελόπουλο ο οποίος φερόταν να ευνοεί την επάνοδο του Καραμανλή, και τον ίδιο τον Ιωαννίδη...»

Έτσι εξηγείται ότι ο Τάσκα στα πλαίσια αυτά συναντά και το Σταματελόπουλο. Ο οποίος είχε και τους δικούς του ανθρώπους στην ΚΥΠ, και γνώριζε από πολύ νωρίς για την οργάνωση στο ναυτικό. Ερμηνεύει επίσης  γιατί ο Τάσκα τον αντιμετώπιζε ως πιθανό διάδοχο του Παπαδόπουλου. Εκτιμάται ως φυσικό να γνωρίζουν και οι Αμερικανοί τα της οργάνωσης επίσης από πολύ νωρίς. Η Πρεσβεία των ΗΠΑ και οι αρμόδιοι πράκτορες δε θα περίμεναν μέχρι τη συνάντηση του πρέσβη τους με το Σταματελόπουλο, για να μάθουν τα της οργάνωσης για κίνημα στο ναυτικό. Τα γνώριζαν από την ίδια στιγμή που τα έμαθε η ΚΥΠ, ίσως και νωρίτερα.

Ο παρουσιαζόμενος ως αντιχουντικός Packard, είναι ο μεταφραστής κειμένου, όπου αναλύεται ο ρόλος του ίδιου εναντίον του απριλιανού καθεστώτος και του συνταγματάρχη των ΗΠΑ Joseph Lepcyck «... με τον οποίο έπαιζε squash … κατάσκοπος της CIA....». Ο Lepcyck αλώνιζε στην Αθήνα, παρ’ ότι ήταν απόστρατος πλέον. Ο τελευταίος ήξερε ό,τι χρειαζόταν για την οργάνωση στο ναυτικό, αφού (πάντα κατά το δημοσίευμα) διατηρούσε σχέσεις με το περιβάλλον Τρουπάκη, στελέχους της οργάνωσης και επισκεπτόταν την βαριά άρρωστη σύζυγο του στο Νοσοκομείο «...την ίδια εποχή που οι συνωμότες του ναυτικού συζητούσαν ανοιχτά{εκεί} για τα σχέδιά τους...»

Για την εμπλοκή του Αβέρωφ και του Καραμανλή στην υπόθεση αυτή αναφέρει  ο Βασιλικόπουλος πως «..στα πλαίσια της προετοιμασίας ζητήθηκε με ενδιάμεσο τον Αβέρωφ η πολιτική κάλυψη από τον Κ.Καραμανλή και τον βασιλιά. Και οι δύο πήραν θέση επαμφοτερίζουσα, αντιμετώπισαν την ιδέα με μεγάλο σκεπτικισμό και είπαν ότι αν εκδηλωθεί η ενέργεια, θα παρεμβληθούν σε ρόλο μεσολαβητικό». Ο Νικολόπουλος ερωτάται και απαντάει  «...Ο Αβέρωφ έδινε πληροφορίες στη δικτατορία για το κίνημα;
Ν Έδινε, ναι. Κ.           Έδινε; Το ξέρετε ή όχι; Ν.       Έδινε....» Και ο Πετρόπουλος είναι βέβαιος. «... Ποιος ήταν ο καπελαδόρος; Ποιος ήταν ο πολιτικός;…Ναι. σοφία θέλει ρε; Ο Σταματελόπουλος μου λέει εμένα ΄΄πρόσεξε΄΄… Το 72. Πώς ήξερε ότι ήταν καταδομένο από τον Αβέρωφ;…Ο Σταματελόπουλος το ήξερε ότι είναι καπελωμένο....»

Ο Αβέρωφ καταθέτει στο Σκεμπέα πως πρώτη φορά ενημερώθηκε για τα σχέδια των αξιωματικών Δεκέμβριο 1972 ή Ιανουάριο 1973. Και ο Αλέκος Παπαδόγκωνας, ο μόνος που έβλεπε τον Αβέρωφ από την πλευρά των αξιωματικών, καταθέτει στις 4-6-1973, πως τον συνάντησε για πρώτη φορά «...περί το τέλος του 1972...». Δεν γίνεται να παραβλεφτούν αυτά. Ο Αβέρωφ ήταν έμπειρος πολιτικός και γνώριζε, πως και μια λέξη να έλεγε για την οργάνωση των αξιωματικών θα γινόταν γνωστό κάποτε με συνέπειες για τον ίδιο.
 
ΠΟΡΙΣΜΑ

Ο Σκεμπέας υπέβαλε το πόρισμά του 18 Ιουλίου 1973. Μία εβδομάδα μετά ο Ν. Ραφαηλάκης είχε εκδώσει τη διαταγή για τον Επίτροπο του Έκτακτου Στρατοδικείου Αθηνών με παραπομπή των μνημονευόμενων για δίωξη. Το έγγραφο της παραπομπής αποτελείται από πενήντα οκτώ σελίδες και μετά την παράθεση των προς δίωξη και των μαρτύρων, ακολουθεί από το Ραφαηλάκη η περιγραφή των περιστατικών, που συνθέτουν τα ΄΄αδικήματα΄΄.
Ο Ραφαηλάκης αναφέρεται στα ίδια θέματα με το Σκεμπέα, προσθέτοντας ελάχιστα σημεία. Ένα απ’ αυτά είναι, ότι για την κίνηση είχαν ενημερωθεί και άλλοι όπως ο αντιστράτηγος ε.α. Τζανετής Σοφοκλής, ο Κ. Παπακωνσταντίνου, ο Γ. Ράλλης, ο Νικήτας Βενιζέλος (όπως είχε πει ο Αβέρωφ), ο Κεφαλογιάννης και ο τέως οπλαρχηγός Μπαντουβάς. Σε άλλο σημείο μνημονεύεται ότι ο Καραμανλής είχε πει, πως και άλλοι πλην του Αβέρωφ του είχαν αναφέρει για το σχεδιαζόμενο κίνημα, ενώ ο Γεώργιος Μαύρος είχε εκφράσει την επιθυμία εκείνη την ημέρα (του κινήματος), να μπορούσε να ήταν ναύτης.
Αναφέρεται επίσης για τους ΄΄φυγάδας΄΄ αξιωματικούς του Α/Τ ΒΕΛΟΣ, ήτοι τους Παππά Ν., Ματαράγκα Κ., Γκορτζή Κ., Στράτο Γ., Ζησιμόπουλο Ν., Προκοπάκη Η., Χατζηπέρρο Π. και Καλλίνο Π. και παραγγέλλει τακτική ανάκριση «επί ενώσει εις στάσιν», όπως και τη σύλληψή τους.
Το σκεπτικό συνεχίζεται με το να χωρισθεί η δίκη ως προς τον Σέκερη Γ. και το Γαρουφαλιά Π., και να διαταχθεί περαιτέρω τακτική ανάκριση «... επί απλή συνεργία, εις την αυτήν ένωσιν προς στάσιν (…)» Τέλος να ασκηθεί ποινική δίωξη και διαταχθεί τακτική ανάκριση κατά των Τζεβελέκη Δ., Μπακόπουλου Ε., Τζανετή Σ., Περίδη Γ., Βιδάλη Ο, Μουστακλή Σ., Βαρδάνη Μ., Αλεξάκη Ι., Ροζάκη Α., Βαγιακάκου Γ., Καραμανλή Κ., Βενιζέλου Ν., Κεφαλογιάννη Ε., Ράλλη Γ., Παπακωνσταντίνου Κ., Μπαντουβά Ε. καθώς και εναντίον όποιου άλλου αποκαλυφθεί.
Όταν ο ασκών την ποινική δίωξη του στρατοδικείου (ΑΠΑΕΣΑ) γράφει, να γίνει τακτική ανάκριση κατά Μουστακλή, ο αξιωματικός αυτός είναι ήδη αθεράπευτα και βαριά τραυματισμένος από τα βασανιστήρια. Είναι αδύνατον να μην το γνώριζε ο υποστράτηγος Ν. Ραφαηλάκης στις 24 Ιουλίου 1973, που εξέδιδε τη διαταγή του. Ο ίδιος διατάσσει στη συνέχεια την υλοποίηση των παραπάνω (αποφυλακίσεις, συλλήψεις, διώξεις, ανακρίσεις και παραπομπές). Έτσι εξηγούνται  και οι διαφορετικές ημερομηνίες αποφυλάκισης των συλληφθέντων.
Οι πρώτες απολύσεις γίνονται στις 24 Ιουλίου, με την έκδοση της διαταγής του ΑΠΑΕΣΑ. Οι υπόλοιπες 20, 21 και 27 Αυγούστου, με την αμνηστία του Παπαδόπουλου, που διακόπτει τις ανακρίσεις και την ποινική δίωξη. Ανοίγουν οι πόρτες των φυλακών και για τους υπόλοιπους πολιτικούς κρατούμενους της χούντας. Δικαιώνοντας έτσι κάπως τις ελπίδες τους, που γεννήθηκαν το πρωί της 23ης Μαΐου 1973, όταν συγκεχυμένα μάθαιναν ότι στο Ναυτικό κάτι γίνεται κατά της δικτατορίας.
Το πρωί της 23ης Μαΐου και πριν ανοίξουν οι πόρτες των κελιών στον Κορυδαλλό, διαδόθηκε αστραπιαία από κελί σε κελί ότι, το Πολεμικό Ναυτικό στασίασε κατά της δικτατορίας. Το συγκρότημα των φυλακών αναστατώθηκε από τις ζητωκραυγές και τα χτυπήματα στα κάγκελα των παραθύρων. Στον γράφοντα, που έτυχε να είναι τότε φυλακισμένος στον Κορυδαλλό, επικεντρώθηκαν (λόγω προέλευσης από το ΠΝ) οι εκδηλώσεις ενθουσιασμού από την αναμενόμενη πτώση της χούντας λόγω των πρώτων εντυπώσεων.
 
ΕΠΙΣΗΜΑΝΣΕΙΣ

Διατρέχοντας το παραπεμπτικό βούλευμα με τις αναλύσεις και προτάσεις, διαπιστώνεται πως μπορούσε να είναι πιο σκληρό, δεικτικό, προσβλητικό, εκθέτοντας τους διωκόμενους, με ανάλογες ερμηνείες δηλώσεων και καταθέσεων. Αντ’ αυτών περιορίζεται στις διώξεις και στα πραγματικά στοιχεία, όπως προκύπτουν από τα περιγραφόμενα γεγονότα. Αδιαφορεί για τοποθετήσεις και αποσείσεις ευθυνών. Αποδέχεται σε κάποιες περιπτώσεις μειωμένο βαθμό ενοχής. Προτείνει ακόμα και απαλλαγές. Είναι ψυχρό, δικαστικό έγγραφο, θα μπορούσε να είναι χειρότερο, η εξουσία όμως που αναγνωρίζει και εξ ονόματος της οποίας παραπέμπει, δεν πηγάζει από το λαό, ούτε λειτουργεί υπέρ του.
Η αμνηστία ήταν απαραίτητη για το καθεστώς. Δεν μπορούσε να πάει σε δίκη, με τέτοιο αριθμό αξιωματικών στο ακροατήριο και την ελληνική και διεθνή κοινότητα να μαθαίνει τι συμβαίνει στις ΕΔ στην Ελλάδα. Επομένως το μέτρο ήταν προς όφελος του καθεστώτος.
Μπορεί η ποινική δίωξη για όλους τους συμμετέχοντες στο Κίνημα να διακόπηκε, αλλά για τους στρατιωτικούς έχει αρχίσει και συνεχίζεται η πειθαρχική δίωξη.

• Ο Στρατός Ξηράς αποτάσσει τον Δεμέστιχα και επιβάλλει στον Αλεξάκη 3μηνη αργία. Η Αεροπορία αποτάσσει τον Νοέμβριο και τους τέσσερις δικούς της (Κοκκινίδη, Χρηστάκη, Αποστολάκη, Στάππα).
• Το Ναυτικό παραπέμπει τους ενεχόμενους στο Κίνημα εν ενεργεία αξιωματικούς σε δύο Ανακριτικά Συμβούλια. Το ένα για τους μάχιμους και το άλλο για τους μηχανικούς. Σαράντα δύο (42) μάχιμοι αποτάχθηκαν λίγο αργότερα, σε ημερομηνίες που ποικίλλουν ανάλογα με το αν προσέφυγαν σε δευτεροβάθμιο ή όχι.
• Οι μηχανικοί που παραπέμφθηκαν στο Ανακριτικό ήταν όλοι οι συλληφθέντες, Μαζί με τους μηχανικούς παραπέμπεται και ο μοναδικός αξιωματικός εξ υπαξιωματικών που είχε συλληφθεί, ο υποπλοίαρχος Κασιμάτης Διονύσης.
 
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Έτσι λήγει, με τις τελευταίες αποτάξεις που δημοσιεύθηκαν τέλη του ’73 και αρχές του ’74, η πειθαρχική δίωξη και βρίσκεται εκτός Ναυτικού ένας μεγάλος αριθμός στελεχών του, από τους μεσαίους και πιο αποδοτικούς βαθμούς του υποπλοίαρχου μέχρι του πλοίαρχου. Ο απολογισμός (ειδικά για το ναυτικό) είναι επιβαρυντικός. Ένας δικαστικός, ένας αξιωματικός εξ υπαξιωματικών, οκτώ μηχανικοί αξιωματικοί και σαράντα δύο μάχιμοι απότακτοι, δύο αξιωματικοί μηχανικοί και δύο μάχιμοι αποστρατεύονται αμέσως μετά. Σύνολο πενήντα έξι από το Ναυτικό και τέσσερις από την Αεροπορία απομακρύνονται των ΕΔ.

Ο Λαγάρας, στον οποίο επίσης αποδίδονταν συνωμοτικές βλέψεις και σχεδιάσεις, γίνεται Αρχηγός του Ναυτικού το 1990. Όπως έγιναν εξάλλου και προηγούμενα ο Κονοφάος και ο Παππάς και μετά τον Λαγάρα ο Δρίκος και ο Στάγκας, ενώ το σύνολο σχεδόν των ενεχομένων στο σχεδιαζόμενο Κίνημα κατέλαβε ηγετικές θέσεις στο Ναυτικό. Αλλά και στην Αεροπορία δύο από τους διωχθέντες (Αποστολάκης και Στάππας), έγιναν Αρχηγοί της στη μεταπολίτευση. Και μερικοί ακόμα έγιναν, όπως ελέχθη, Βουλευτές και Υπουργοί. Κανείς απ’ αυτούς σήμερα (Μάιος 2010) δεν βρίσκεται στο στράτευμα, στη Βουλή ή σε θέση περιωπής στη διοίκηση του κράτους.

Το Κίνημα του Ναυτικού, μία από τις μαζικότερες αντιδράσεις κατά της δικτατορίας, ανεξάρτητα εάν δεν εκδηλώθηκε και με κινήσεις πλοίων (εκτός του Αντιτορπιλικού ΒΕΛΟΣ[2]  που δεν παρουσιάζεται εδώ) δεν προβάλλεται ανάλογα με τη σημασία του στην ιστορία του τόπου, δεν διδάσκεται στην εκπαίδευση, ενίοτε παραλείπεται και από τις αναφορές στην αντίσταση, δεν χρησιμοποιείται για αντιμετώπιση της απαξίωσης των στρατιωτικών που δυστυχώς συνεχίζεται από τη μεταπολίτευση και μετά.

ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ ΟΛΑ ΤΑ ΟΝΟΜΑΤΑ ΤΩΝ ΕΜΠΛΕΚΟΜΕΝΩΝ ΣΤΟ ΚΙΝΗΜΑ ΤΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ

[1] Βλ. ΚΑΚΑΡΑ Α, Οι Έλληνες Στρατιωτικοί (Αξιωματικοί και Υπαξιωματικοί  στη Μεταπολεμική Ελλάδα, ΠΑΠΑΖΗΣΗ, Αθήνα 2006 (τρίτομο), από αντίστοιχη διδακτορική διατριβή.
[2] Βλ. Κωστή Γκορτζή, Ναύαρχος Νίκος Παππάς, Το ΒΕΛΟΣ στην καρδιά της δικατορίας, Μπατσιούλας, Αθήνα 2010. 

 

ΣΧΟΛΙΑ


 

Κάντε Like: Onalert.gr στο Facebook