Επιλέξτε Σώμα: Color 1 Color 2 Color 3
Youtube Twitter Facebook Rss

ΑΠΟΨΗ

Κύπρος:Ποια Ομοσπονδία 2. Άρθρο του Α.ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ

06.04.2011 | 06:31


Του ΑΝΔΡΕΑ ΘΕΟΦΑΝΟΥΣ
Καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας
ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΛΕΥΚΩΣΙΑΣ


ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΑΠΟ ΧΘΕΣΙΝΗ ΑΝΑΡΤΗΣΗ

ΙΙΙ. ΟΙ ΔΥΣΚΟΛΕΣ ΑΛΛΑ ΑΠΑΡΑΙΤΗΤΕΣ ΕΠΙΛΟΓΕΣ
Ενώ οι προθέσεις της πολιτικής ηγεσίας είναι σεβαστές, προβληματίζει έντονα το κατά πόσον είναι εφικτή, βιώσιμη και λειτουργική μία λύση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας (έστω και με το σωστό περιεχόμενο). Η θέση αυτή βασίζεται στο γεγονός ότι, πέραν των γεωπολιτικών διαστάσεων, υπάρχουν τρεις τουλάχιστον σημαντικοί λόγοι που καθιστούν τη λύση αυτή μη βιώσιμη έστω και αν εγκριθεί σε ταυτόχρονα δημοψηφίσματα από τη συντριπτική πλειοψηφία και των δύο πλευρών. Συγκεκριμένα τα προβλήματα εστιάζονται τουλάχιστον σε τρία βασικά ζητήματα τα οποία επεξηγούνται συνοπτικά.

(1) Υπάρχει πρόβλημα νομιμοποίησης καθώς πολλοί Ελληνοκύπριοι (αλλά και Τουρκοκύπριοι) αντικρίζουν την προτεινόμενη λύση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας με φοβερή δυσπιστία. Έχει κατ’ επανάληψιν τονισθεί η θέση, ακόμα και από υποστηρικτές της, ότι η προτεινόμενη λύση δεν είναι δίκαιη και ότι θεωρείται ως οδυνηρός συμβιβασμός. Οι θέσεις αυτές και οι προβληματισμοί δεν εκφράζονται μόνο από οπαδούς των κομμάτων ΔΗΚΟ, ΕΔΕΚ, ΕΥΡΩΚΟ και τους Πράσινους αλλά και από μια πολύ σημαντική μερίδα ψηφοφόρων του ΔΗΣΥ, ακόμα και του ΑΚΕΛ. Έτσι λοιπόν εάν δούμε διάφορες πρόνοιες της υπό συζήτηση διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας βλέπουμε ότι υπάρχουν σοβαρές αντιδράσεις: για παράδειγμα, στο θέμα της εκ περιτροπής προεδρίας, των εξουσιών των δυο πλευρών αλλά ακόμα και αυτού του όρου της πολιτικής ισότητας και με τον τρόπο που έχει ερμηνευθεί.

Είναι σημαντικό να αξιολογηθεί επαρκώς η σημασία της νομιμοποίησης. Ένας από τους σοβαρούς παράγοντες των προβλημάτων που αντιμετώπισε η Κυπριακή Δημοκρατία στα πρώτα της χρόνια και μέχρι το 1974 ήταν ο χαμηλός βαθμός νομιμοποίησης. Η υπόθεση εργασίας που κατατίθεται σε σχέση με τα σημερινά δεδομένα είναι ότι στην περίπτωση λύσης διζωνικής δικοινοτικής ομοσπονδίας το πρόβλημα νομιμοποίησης θα είναι πολύ μεγαλύτερο.

(1) Ένα δεύτερο ζήτημα είναι αυτό της οικονομικής βιωσιμότητας. Ήδη η ελεύθερη Κύπρος που λειτουργεί ως ενιαίο κράτος αντιμετωπίζει σοβαρά δημοσιονομικά προβλήματα. Αλλά και στην «ΤΔΒΚ» το δημοσιονομικό έλλειμμα είναι διψήφιο ενώ χωρίς τη στήριξη της Τουρκίας θα ήταν μεγαλύτερο. Είναι πολύ δύσκολο εάν όχι ανέφικτο να υπάρξουν στο μικρό αυτό νησί μια πολιτειακή οντότητα με τρεις κυβερνήσεις και να μην καταλήξουν σε τεράστια δημοσιονομικά προβλήματα. Ταυτόχρονα εάν οι μηχανισμοί λήψεως αποφάσεων είναι όντως πολύπλοκοι όπως προνοείται στα συναινετικά ομοσπονδιακά μοντέλα (consociational federal models) τότε και πάλι δημιουργούνται στρεβλώσεις με σοβαρό κόστος.

Εν ολίγοις από οικονομικής σκοπιάς η λειτουργικότητα εξασφαλίζεται από μία ενιαία οικονομία στα πλαίσια μιας ενιαίας κοινωνίας και ενός ενοποιητικού ομοσπονδιακού μοντέλου. Στην απουσία αυτού θα καταρρεύσεουν τόσο η οικονομία όσο και οι θεσμοί.

(1) Ένα τρίτο ζήτημα το οποίο θα πρέπει να αξιολογηθεί είναι κατά πόσον μπορεί η διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία να αποτελέσει το πλαίσιο το οποίο θα παραμερίσει τον εθνικισμό, να οικοδομήσει την κοινή πατρίδα με τον ταυτόχρονο σεβασμό στις εθνικές ταυτότητες όλων των πολιτών. Η προσήλωση και η ταύτιση με μια κοινή πατρίδα μπορεί να σφυρηλατηθεί στα πλαίσια κοινών επιδιώξεων, κοινών στόχων και κοινών οραμάτων. Εάν το πολίτευμα παραπέμπει σε δύο συνιστώντα κράτη και μία ασθενή κεντρική κυβέρνηση τότε το πιο πιθανό είναι να προκύψει αναπαραγωγή των εθνικισμών καθώς η νομιμοφροσύνη (allegiance) των πολιτών δεν θα είναι στην ασθενή κεντρική κυβέρνηση αλλά στα δύο συνιστώντα κράτη: όσο ασθενέστερη είναι η κεντρική κυβέρνηση και όσο μεγαλύτερες εξουσίες έχουν τα δύο συνιστώντα κράτη τόσο περισσότερο θα ενισχύεται ο εθνικισμός. Επί τούτου είναι πολύ σημαντικό να αξιολογήσουμε τι συμβαίνει στο Βέλγιο η πρωτεύουσα του οποίου είναι η καρδιά της ΕΕ. Μεταξύ άλλων, οι συνεχείς κυβερνητικές κρίσεις οδηγούν την κοινωνία του Βελγίου σε σοβαρά προβλήματα.

Η πολιτική ηγεσία στα πλαίσια του ιερού στόχου της αποκατάστασης της ενότητας της πατρίδας προέβη διαχρονικά σε παραχωρήσεις άνευ προηγούμενου οι οποίες δεν κατέστησαν εφικτό τον στόχο έστω και μιας οδυνηρής λύσης. Και τούτο παρά το γεγονός ότι υπήρξε κατ’ επανάληψιν η έντονη ανάμιξη του διεθνούς παράγοντα και δυνάμεων όπως οι ΗΠΑ και η Βρετανία. Είναι γι’ αυτό που θα πρέπει να δούμε ξεκάθαρα εναλλακτικές επιλογές. Η συνέχιση του αδιεξόδου εμπεριέχει κινδύνους, από την άλλη όμως είτε η ρητορική προσκόλληση στη διζωνική δικοινοτική ομοσπονδία είτε η υπογραφή μίας τέτοιας λύσης αποτελεί χειρότερη επιλογή. Ως εκ τούτου επείγει η αξιολόγηση δύσκολων αλλά απαραίτητων επιλογών.

IV. Η ΔΙΕΘΝΗΣ ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΔΙΕΘΝΙΚΩΝ ΚΑΙ ΠΟΛΥΕΘΝΙΚΩΝ ΚΡΑΤΩΝ

Η περίπτωση των διεθνικών και πολυεθνικών κρατών ολοένα και περισσότερο απασχολεί τη διεθνή κοινότητα. Ένα από τα ζητούμενα στο σημερινό διεθνές περιβάλλον είναι πολιτικά συστήματα ειρηνικής και δημιουργικής διαβίωσης των διαφόρων εθνοτήτων σε συγκεκριμένα κράτη ή περιοχές.
Σημειώνεται ότι μετά το τέλος του ψυχρού πολέμου παρατηρήθηκε μια αυξημένη τάση τριβών διαφόρων εθνικών κοινοτήτων και πολλές φορές συγκρούσεις σε διάφορες χώρες ή και περιοχές του κόσμου. Ιδιαίτερη σημασία δόθηκε στον κατακερματισμό της πρώην Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γιουγκοσλαβίας. Σήμερα εξετάζονται οι λόγοι που οδηγούν στην κατάρρευση του βοσνιακού μοντέλλου.

Το μεγάλο ζήτημα που τίθεται είναι η μελέτη των παραγόντων που συμβάλλουν αφ΄ ενός στη δημιουργική και ειρηνική συμβίωση και αφ΄ ετέρου στη διάλυση κρατών. Τα θέματα αυτά κατ’ επανάληψιν έχουν απασχολήσει διεθνή συμπόσια καθώς και διανοούμενους και φορείς εξουσίας ή προβληματισμού. Ένα από τα συμπεράσματα που αναφέρονται είναι ότι σε δικοινοτικές ή/και πολυεθνικές χώρες είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αντικρίζονται τα άτομα όχι μόνο ως μέλη των συγκεκριμένων εθνικών κοινοτήτων στις οποίες ανήκουν αλλά και ως ισότιμοι πολίτες. Μια τέτοια προσέγγιση μπορεί να συμβάλει στην επίλυση προβλημάτων τα οποία πολλές φορές έχουν και ενδογενή και εξωγενή χαρακτήρα.

Πέραν τούτου διαφαίνεται ότι εάν το ομοσπονδιακό σύστημα είναι συγκροτημένο στη βάση πολιτειών/κρατιδίων με συγκεκριμένο εθνοτικό χαρακτήρα, τότε το όλο σύστημα μάλλον θα είναι προβληματικό. Σημειώνονται (εκτός από την πρώην Γιουγκοσλαβία) η περίπτωση του Λιβάνου, το βελούδινο διαζύγιο μεταξύ Τσεχίας και Σλοβακίας καθώς και η σημερινή κατάσταση στο Ιράκ. Ακόμα και το Βέλγιο αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα συνοχής παρά το γεγονός ότι οι Βρυξέλλες είναι ταυτόχρονα πρωτεύουσα και της ΕΕ. Οι αποσχιστικές τάσεις στο Βέλγιο συχνά σπρώχνουν προς τη διάσπαση του κράτους.

Αντίθετα στις ΗΠΑ όπου διαβιώνουν δημιουργικά πολλές εθνικές κοινότητες το ομοσπονδιακό μοντέλο δεν στηρίζεται σε πολιτείες/κράτη με βάση συγκεκριμένη εθνότητα. Παράλληλα υπάρχει συγκεκριμένο πολιτικό και νομικό πλαίσιο για αποφυγή των περιθωριοποιήσεων με βάση την εθνοκοινοτική προέλευση. Λαμβάνοντας όλα τα δεδομένα υπ΄ όψιν το αμερικανικό μοντέλο κρίνεται ως ένα από τα πιο πετυχημένα ομοσπονδιακά πολυεθνικά μοντέλα. Και τούτο επειδή δεν στηρίζεται σε εθνοκοινοτικούς πυλώνες. Άλλωστε η εκλογή του Kennedy το 1960 και του Obama το 2008 αποτέλεσε τον θρίαμβο της πολιτικής – και όχι επειδή ήλθε η σειρά ενός καθολικού και μεταγενέστερα ενός Αφροαμερικανού για να γίνουν Πρόεδροι!

Τα συμπεράσματα είναι προφανή. Εάν στην Κύπρο οικοδομηθεί ένα ομοσπονδιακό σύστημα στα πλαίσια της φιλοσοφίας του Σχεδίου Ανάν, και το οποίο θα μοιάζει με το βοσνιακό μοντέλο, το μέλλον δεν θα είναι ευοίωνο... Άλλωστε και η Βοσνία καταρρέει (βλέπε P. McMahon and J. Western, “The Death of Dayton: How to Stop Bosnia From Falling Apart”, Foreign Affairs, Vol. 88, No. 5, September/October 2009, pp. 69 – 83).

V. ΕΠΑΝΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΓΙΑ ΜΙΑ ΧΡΥΣΗ ΤΟΜΗ
Προφανώς υπάρχουν θέματα τα οποία είναι υποκειμενικής φύσεως για τα οποία είναι αναμενόμενο να υπάρχουν διαφορετικές προσεγγίσεις. Υπάρχουν όμως θέματα που δεν είναι υποκειμενικά και που χρήζουν περισσότερης αξιολόγησης και συζήτησης. Για παράδειγμα, ακόμα και σήμερα δεν δίδεται η απαιτούμενη σημασία στην ειδοποιό διαφορά ομοσπονδιακών συστημάτων που οικοδομούνται στη βάση κοινών στόχων και αξιών και σε αυτά που οικοδομούνται στη βάση εθνοκοινοτικών πυλώνων. Και ούτε γίνεται λόγος για τις συναφείς εμπειρίες. Κατά τα άλλα γίνεται λόγος για κατανόηση και εμπέδωση ενός διζωνικού δικοινοτικού μοντέλου. Ένα ερώτημα που τίθεται είναι κατά πόσον κατέχουν όλα τα συναφή δεδομένα αυτοί που λαμβάνουν αποφάσεις. Εάν ναι, θα έπρεπε, για παράδειγμα, να είχαν αναφέρει στον Πρόεδρο Χριστόφια ότι ο Γλαύκος Κληρίδης πρότεινε το Προεδρικό Συμβούλιο για να αποφύγει την εκ περιτροπής προεδρία με Πρόεδρο και Αντιπρόεδρο (καθ’ ότι τη θεωρούσε, σωστά, χειρότερη επιλογή). Επειδή όμως και το Προεδρικό Συμβούλιο και η εκ περιτροπής προεδρία δεν ανταποκρίνονται στις προσδοκίες του λαού και ούτε λειτουργικές είναι, θα μπορούσαμε να είχαμε καταθέσει άλλες (ομοσπονδιακές) ιδέες π.χ. κοινό ψηφοδέλτιο Προέδρου και Αντιπροέδρου που να προέρχονται από διαφορετικές κοινότητες και απ’ ευθείας εκλογή από τον λαό στη βάση του ένας πολίτης ένας ψήφος. Ο στόχος θα ήταν, μεταξύ άλλων, η δημοκρατική νομιμοποίηση καθώς και η προώθηση μια κουλτούρας κοινών στόχων και επιδιώξεων.

Τα ζητήματα που προκύπτουν από τα δεδομένα αυτά είναι ζωτικής σημασίας για τη ματαίωση των τουρκικών στόχων για νομιμοποίηση των κατοχικών δεδομένων και της επικυριαρχίας σε ολόκληρη την Κύπρο. Πάνω απ΄ όλα είναι ζωτικής σημασίας για τη επίτευξη του μεγάλου στόχου: της ολοκλήρωσης της ανεξαρτησίας της Κυπριακής Δημοκρατίας.

Το ζητούμενο είναι όπως ο ιστορικός συμβιβασμός αποκτήσει σαφές περιεχόμενο και με τρόπο που να συμβαδίζει με τις αρχές του ευρωπαϊκού πολιτικού πολιτισμού. Έχουν αλλάξει πολλά δεδομένα: μεταξύ άλλων, η Κυπριακή Δημοκρατία έχει ενταχθεί στην ΕΕ και την ΟΝΕ, ενώ ταυτόχρονα η Κύπρος του 21ου αιώνα δεν είναι η δικοινοτική Κύπρος του 1960-1974. Για παράδειγμα, δεν είναι υπερβολή να λεχθεί ότι υπάρχουν σήμερα στην Κύπρο περισσότεροι νόμιμοι ξένοι παρά Τουρκοκύπριοι. Η Κύπρος είναι πλέον περισσότερο μια πολυπολιτισμική παρά δικοινοτική χώρα.

Είναι προφανές ότι θα πρέπει να συζητηθούν όλα αυτά τα θέματα και να γίνει επαναξιολόγηση των ζητημάτων για μια δημιουργική κατάληξη. Δεν είναι δυνατό για λόγους πολιτικής ορθότητας να τα αποφεύγουμε. Η τελική διευθέτηση δεν μπορεί να είναι η επικύρωση των αποτελεσμάτων της εισβολής, της κατοχής και του εποικισμού. Αντίθετα θα πρέπει να αντανακλά τις ανάγκες του σήμερα και του αύριο.

Εξ ορισμού η παρούσα συνοπτική ανασκόπηση δεν καλύπτει όλα τα ζητήματα. Σκοπός της είναι να συμβάλει σε ένα γόνιμο διάλογο. Πάντως ένα αδιαμφισβήτητο συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι η φιλοσοφία που εμπερικλείεται στο Σχέδιο Ανάν δεν μπορεί να οδηγήσει σε μια βιώσιμη και λειτουργική λύση. Αντίθετα ένα μοντέλο λειτουργικής ομοσπονδίας με περισσότερες από δύο περιφέρειες (regions), δηλαδή μια λειτουργική πολυπεριφερειακή ομοσπονδία μπορεί να αποβεί η χρυσή τομή. Η φιλοσοφία αυτή προκρίνει την ενιαία οικονομία και κοινωνία καθώς και την εφαρμογή των τριών βασικών ελευθεριών. Είναι επίσης σημαντικό όπως η Κύπρος πάψει να είναι χώρα υπό κηδεμονία. Άλλωστε έχει ενηλικιωθεί: εκτός από μέλος της ΕΕ έχει ενταχθεί και στην ΟΝΕ και λειτουργεί στα πλαίσια του ευρωπαϊκού αξιακού συστήματος.

Έχουμε υποχρέωση να επιδιώξουμε ένα έντιμο συμβιβασμό, στη βάση μιας λειτουργικής πολυπεριφερειακής ομοσπονδίας, που θα εξυπηρετήσει τα καλώς νοούμενα συμφέροντα όλων των Κυπρίων και τους ευρύτερους στόχους της ειρήνης, της δημιουργικής συμβίωσης, του αλληλοσεβασμού, της περιφερειακής ασφάλειας και της σταθερότητας. Ένα τέτοιο πλαίσιο θα συμβάλει στη νομιμοποίηση της λύσης, σε κοινούς στόχους, σε κοινό αξιακό σύστημα με σεβασμό στη διαφορετικότητα και στη συμφιλίωση. Οι καιροί έχουν αλλάξει. Ολόκληρες αυτοκρατορίες διαλύθηκαν. Υπάρχει μια νέα τάξη ισορροπιών και αξιών. Εμείς γιατί πρέπει να μείνουμε προσκολλημένοι σε αδιέξοδες επιλογές;


 

Στην ίδια κατηγορία

ΣΧΟΛΙΑ


 

Κάντε Like: Onalert.gr στο Facebook