*του Κώστα Σαρικά
Το πρόγραμμα αναβάθμισης των 38 F-16 Block 50 της Πολεμικής Αεροπορίας σε διαμόρφωση Viper μπαίνει ξανά στο προσκήνιο, όχι ως ένα ακόμη εξοπλιστικό «σε αναμονή», αλλά ως κρίκος που πρέπει να κουμπώσει χρονικά και επιχειρησιακά πάνω στην ήδη εξελισσόμενη αναβάθμιση των 83 F-16 Block 52+/52M.
Και αυτό ακριβώς είναι το μεγάλο στοίχημα: να μην αντιμετωπιστούν τα Block 50 ως ένα νέο, ανεξάρτητο πρόγραμμα που ξεκινά από το μηδέν, αλλά ως η φυσική συνέχεια μιας γραμμής που έχει πλέον ωριμάσει στην ΕΑΒ, έχει αποκτήσει ρυθμό και παράγει αποτέλεσμα.
Το Αεροπορικό Επιτελείο που διαθέτει ολοκληρωμένη εικόνα των εξοπλιστικών αναγκών πιέζει, ώστε το επόμενο διάστημα το πρόγραμμα να περάσει από την αρμόδια επιτροπή της Βουλής και να εγκριθεί ανοίγοντας τον δρόμο για τη θεσμική «σφραγίδα» που απαιτείται ώστε να ξεκλειδώσουν τα επόμενα βήματα. Το πέρασμα από τη Βουλή, σε αυτή τη φάση, δεν είναι τυπικό. Είναι ο μηχανισμός που δίνει πολιτικό και θεσμικό «πράσινο φως» ώστε να τρέξουν με ταχύτητα οι κινήσεις που δεν αντέχουν άλλη αναμονή.
Γιατί «καίει» ο χρόνος
Η πίεση χρόνου δεν είναι ρητορική. Είναι πραγματική και μετρήσιμη. Κάθε καθυστέρηση μεταφράζεται σε τρία παράλληλα ρίσκα:
–Επιχειρησιακό ρίσκο. Τα 38 Block 50 είναι ένα σημαντικό κομμάτι της μαχητικής ισχύος, το οποίο δεν πρέπει να μείνει τεχνολογικά πίσω, την ώρα που ο κορμός των F-16 περνά σε άλλο επίπεδο αισθητήρων και δικτύωσης. Αν η «ψαλίδα» ανοίξει, τότε σε περίοδο έντασης το Επιτελείο δεν θα έχει έναν ενιαίο κορμό με κοινές δυνατότητες, αλλά έναν στόλο πολλαπλών ταχυτήτων.
–Βιομηχανικό ρίσκο. Η ΕΑΒ, μέσα από δυσκολίες και τεχνικά σκαμπανεβάσματα, κατάφερε να στήσει γραμμή, να αποκτήσει πιστοποιήσεις, να εκπαιδεύσει προσωπικό και να μειώσει σταδιακά τον χρόνο ανά αεροσκάφος. Αν υπάρξει «κενό» μετά την ολοκλήρωση του προγράμματος των Block 52, η γραμμή δεν μένει απλώς ανενεργή. Χάνει ρυθμό, χάνει εξειδικευμένο προσωπικό, χάνει εμπειρία που αποκτήθηκε με μεγάλο κόστος χρόνου και χρήματος.
–Διαπραγματευτικό και οικονομικό ρίσκο. Όσο ένα πρόγραμμα καθυστερεί, τόσο αυξάνονται οι πιθανότητες να αλλάξει το πλαίσιο απαιτήσεων, τιμών, διαθεσιμότητας υλικών, ακόμη και προτεραιοτήτων. Το «παράθυρο ευκαιρίας» δεν είναι θεωρία. Είναι η δυνατότητα ενσωμάτωσης σε μια ήδη τρέχουσα διαδικασία FMS,αξιοποίησης υφιστάμενων ροών, περιορισμού της αβεβαιότητας ώστε μην εμφανιστούν επιπλέον απαιτήσεις από την αμερικανική πλευρά.
Γι’ αυτό και το Αεροπορικό Επιτελείο πιέζει ώστε το πρόγραμμα να προχωρήσει με πρώτο βήμα την κοινοβουλευτική έγκριση, ακριβώς για να μην χαθεί άλλος χρόνο και να δρομολογηθούν οι διαδικασίες.
Η «ουρά» των Block 50 πάνω στα 83 Viper: το κρίσιμο σημείο του σχεδιασμού
Η Πολεμική Αεροπορία βρίσκεται ήδη στη μέση ενός από τα πλέον σύνθετα και απαιτητικά προγράμματα αναβάθμισης που έχουν εκτελεστεί εντός χώρας: τη μετατροπή των F-16 Block 52+/52M σε Viper, με την ΕΑΒ στον πυρήνα υλοποίησης. Η πρόοδος είναι μετρήσιμη: το 2025 ανακοινώθηκε παράδοση του 42ου αναβαθμισμένου F-16 Viper, που αντιστοιχεί περίπου στο «μισό» της συνολικής προσπάθειας.
Αυτό το πρόγραμμα έχει πλέον αποκτήσει «momentum». Και αυτό ακριβώς θέλει να προστατεύσει το Αεροπορικό Επιτελείο: να μην υπάρξει μεγάλο κενό που θα διαλύσει τη δυναμική, αλλά μια ομαλή μετάβαση, σαν αλλαγή παρτίδας στην ίδια γραμμή. Η λογική είναι απλή καθώς αν τα Block 50 ξεκινήσουν έγκαιρα, τότε το κέρδος είναι διπλό. Και αναβαθμίζονται 38 αεροσκάφη σε επίπεδο Viper, και διατηρείται σε λειτουργία μια εθνική παραγωγική ικανότητα που χτίστηκε με κόπο.
Σε διαφορετική περίπτωση, υπάρχει ο κίνδυνος να μείνει η γραμμή ανενεργή για μεγάλο διάστημα, μέχρι να ολοκληρωθούν διαδικασίες, εγκρίσεις, συμβάσεις, ροές κιτ και υποστήριξης. Και τότε, το «κόστος» δεν θα είναι μόνο οικονομικό. Θα είναι κυρίως απώλεια χρόνου και εξειδίκευσης.
Από 83 σε 121 Viper: ομοιογένεια στόλου και πραγματική ισχύς
Ο στρατηγικός στόχος που ωριμάζει, και πλέον περιγράφεται καθαρά, είναι η δημιουργία ενός κορμού 121 F-16 σε διαμόρφωση Viper (83 + 38).
Η ομοιογένεια δεν είναι λογιστικό όφελος αλλά κυρίως πολλαπλασιαστής ισχύος:
- Κοινές διαδικασίες εκπαίδευσης και επιχειρησιακής αξιοποίησης.
- Κοινά πακέτα ανταλλακτικών και υποστήριξης, άρα μικρότερο κόστος κύκλου ζωής.
- Κοινή «γλώσσα» δικτύωσης και ανταλλαγής δεδομένων.
- Κοινή φιλοσοφία αποστολών, από αναχαίτιση έως κρούση και ναυτική συνεργασία.
Σε ένα περιβάλλον όπου το επιχειρησιακό αποτέλεσμα κρίνεται από την ταχύτητα απόφασης, την ποιότητα πληροφορίας και τη δυνατότητα συνεργασίας πλατφορμών, το να έχεις έναν κορμό αεροσκαφών στο ίδιο επίπεδο αισθητήρων και δικτύωσης είναι καθοριστικό.
Τι σημαίνει Viper στην πράξη: αισθητήρες, «εγκέφαλος» και δικτύωση
Το Viper δεν είναι «ανακαίνιση» αλλά μεταμόρφωση. Το αεροσκάφος αλλάζει τρόπο που βλέπει, που επεξεργάζεται πληροφορία και που εμπλέκει στόχους.
- Ραντάρ AESA AN/APG-83 (SABR)
Ο πυρήνας της ποιοτικής αναβάθμισης είναι το AESA ραντάρ, που προσφέρει καλύτερη επίγνωση τακτικής κατάστασης, ταυτόχρονη παρακολούθηση/εμπλοκή πολλαπλών στόχων, υψηλότερη αντοχή σε περιβάλλον ηλεκτρονικών παρεμβολών και ισχυρότερες δυνατότητες εντοπισμού/χαρτογράφησης για αποστολές κρούσης σε ξηρά και θάλασσα. Σε ένα Αιγαίο με σύνθετο γεωγραφικό ανάγλυφο και υψηλή «ηλεκτρονική» ένταση, το AESA δεν είναι πολυτέλεια. Είναι προϋπόθεση.
- Νέος υπολογιστής αποστολής και αρχιτεκτονική avionics
Ο «εγκέφαλος» του F-16 Viper επιτρέπει γρηγορότερη σύντηξη δεδομένων από αισθητήρες, καλύτερη διαχείριση όπλων και συστημάτων αυτοπροστασίας και συνολικά μια ψηφιακή αρχιτεκτονική που ανεβάζει δραματικά την αποτελεσματικότητα του χειριστή. Δεν είναι υπερβολή να ειπωθεί ότι ο ίδιος χειριστής, στο ίδιο αεροσκάφος, με αυτή την αρχιτεκτονική, γίνεται πιο επικίνδυνος.
- Link-16 και δικτυοκεντρική λειτουργία
Το Viper λειτουργεί ως κόμβος. Ανταλλάσσει δεδομένα, «μοιράζεται» εικόνα, συνεργάζεται καλύτερα με άλλες πλατφόρμες και δεν επιχειρεί ως «μοναχικός κυνηγός». Αυτή η δικτύωση είναι που επιτρέπει πραγματική συνέργεια με Rafale, μελλοντικά F-35, αλλά και με ναυτικές και επίγειες μονάδες, ιδίως όταν η μάχη κρίνεται από την πληροφορία.
- Ασφάλεια πτήσης και νέες δυνατότητες
Η διαμόρφωση Viper, όπως έχει παρουσιαστεί και σε ελληνικό βιομηχανικό πλαίσιο, περιλαμβάνει και αναβαθμίσεις ασφάλειας όπως AGCAS (Automatic Ground Collision Avoidance System) και PARS (Pilot Activated Recovery System). Σε χαμηλά ύψη και σε απαιτητικά προφίλ, αυτά τα συστήματα δεν είναι «λεπτομέρεια». Είναι διάσταση που μετρά σε ανθρώπινες ζωές και σε διαθεσιμότητα μέσων.
- Cockpit και εργονομία μάχης
Η αναβάθμιση δεν μένει στους αισθητήρες. Η απεικόνιση πληροφοριών, η καλύτερη εργονομία, η ενσωμάτωση κράνους στοχοποίησης και η συνολική «ψηφιακή» λογική επιτρέπουν στον χειριστή να αντιδρά ταχύτερα, να διαχειρίζεται περισσότερα δεδομένα και να μειώνει φόρτο εργασίας σε ένα περιβάλλον όπου τα δευτερόλεπτα κάνουν διαφορά.
Η αναβάθμιση δεν έχει νόημα χωρίς «φαρέτρα»
Κανένα Viper δεν είναι πλήρως αξιοποιήσιμο χωρίς αντίστοιχη πολιτική και επιχειρησιακή μέριμνα στον οπλισμό, στις πιστοποιήσεις και στην υποστήριξη. Η Πολεμική Αεροπορία δεν θέλει απλώς «καλύτερα ηλεκτρονικά». Θέλει αποτέλεσμα: δυνατότητες αέρος-αέρος που εκμεταλλεύονται το AESA, όπλα ακριβείας για κρούση ημέρα-νύχτα, ναυτική κρούση και αποστολές σε περιβάλλον υψηλής απειλής.
Εδώ βρίσκεται και μια ουσιαστική παράμετρος καθώς με ομοιογενή κορμό Viper, γίνεται πιο εύκολο να «χτιστούν» κοινές τακτικές και κοινές αποθήκες υποστήριξης, άρα να αυξηθούν διαθεσιμότητες και να μειωθούν «τριβές» που προκαλεί ένας στόλος διαφορετικών διαμορφώσεων.
Το οικονομικό σκέλος: η μάχη της ισορροπίας
Το πρόγραμμα των Block 50 έχει «περάσει» από κύκλους έντονου προβληματισμού στο κόστος και στις απαιτήσεις. Και είναι απολύτως λογικό: όταν τρέχουν παράλληλα μεγάλες δαπάνες (υποστήριξη στόλου, όπλα, εκπαίδευση, υποδομές, νέα προγράμματα), κάθε ευρώ πρέπει να αποδίδει καθαρή επιχειρησιακή αξία.
Το κρίσιμο, όμως, είναι να μην εγκλωβιστεί η απόφαση σε μια στατική ανάγνωση κόστους «ανά αεροσκάφος». Η πραγματική εικόνα είναι ο κύκλος ζωής. Ένας ομοιογενής στόλος 121 Viper σημαίνει:
- λιγότερες διαφορετικές γραμμές ανταλλακτικών,
- πιο απλοποιημένη τεχνική υποστήριξη,
- καλύτερη αξιοποίηση ανθρώπινου δυναμικού,
- πιο σταθερό επιχειρησιακό αποτύπωμα.
Με άλλα λόγια, η αναβάθμιση των Block 50 δεν είναι μόνο δαπάνη. Είναι και εργαλείο που μπορεί να μειώσει δομικά το κόστος λειτουργίας ενός μεγάλου μέρους του στόλου σε βάθος δεκαετίας.
Οι Μοίρες της Νέας Αγχιάλου και το επιχειρησιακό «κλείσιμο της ψαλίδας»
Τα Block 50 δεν είναι «δεύτερης γραμμής» αεροσκάφη. Έχουν σηκώσει τεράστιο βάρος σε αποστολές και αναχαιτίσεις. Όμως, όσο τα Viper πολλαπλασιάζονται σε άλλες Μοίρες, η τεχνολογική απόσταση αυξάνει. Και αυτή η απόσταση δεν είναι απλώς θέμα «εμβέλειας ραντάρ». Είναι θέμα δικτύωσης, επίγνωσης, διαχείρισης απειλών, συνεργασίας.
Η αναβάθμιση «κλείνει τη ψαλίδα» και δίνει στο Επιτελείο περισσότερες Μοίρες με κοινές δυνατότητες, κοινά τακτικά εργαλεία και κοινή γλώσσα επιχειρήσεων. Σε κρίση, αυτό μεταφράζεται σε μεγαλύτερη αντοχή, ταχύτερη παραγωγή εξόδων και μεγαλύτερη ευελιξία στη διάθεση δυνάμεων, χωρίς περιορισμούς που δημιουργούν οι πολλαπλές διαμορφώσεις.
Η ΕΑΒ ως «κέντρο βάρους» και το δίλημμα της συνέχειας
Η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία βρίσκεται στο σημείο που ενώνονται πολιτική απόφαση, χρήματα και επιχειρησιακό αποτέλεσμα. Τα Viper έχουν αποδείξει ότι όταν υπάρχει σταθερή ροή εργασιών και σαφής συνεργασία, η ΕΑΒ μπορεί να φέρει εις πέρας ένα απαιτητικό πρόγραμμα υψηλής τεχνολογίας και να επιταχύνει τους χρόνους.
Αυτός είναι και ο πυρήνας του «συναγερμού»: αν χαθεί το σωστό timing, η γραμμή κινδυνεύει να μείνει χωρίς αντικείμενο για μεγάλο διάστημα, με συνέπειες που δεν είναι εύκολο να αναστραφούν. Και τότε, η επανεκκίνηση δεν θα είναι συνέχεια. Θα είναι νέο ξεκίνημα.
Η μεγάλη εικόνα: περίπου 200 μαχητικά αιχμής και το βάθος της αποτροπής
Η αναβάθμιση των Block 50 δεν στέκεται μόνη της. Είναι κομμάτι της μεγάλης εικόνας όπου η Πολεμική Αεροπορία στοχεύει σε στόλο περίπου 200 μαχητικών υψηλών δυνατοτήτων, με κορμό 4,5ης και 5ης γενιάς:
- τα Viper ως «μαζικός» πολλαπλασιαστής ισχύος,
- τα Rafale ως πλατφόρμα που προσθέτει κρίσιμες δυνατότητες σε συγκεκριμένα προφίλ αποστολών,
- και η προοπτική των F-35 ως κατακόρυφη αναβάθμιση σε επιβιωσιμότητα, αισθητήρες και αποστολές διείσδυσης.
Σε αυτό το πλέγμα, τα 38 Block 50 είναι «κλειδί» γιατί ανεβάζουν τον αριθμό των κορυφαίων F-16 σε επίπεδο που προσφέρει πραγματική επιχειρησιακή αντοχή, όχι απλώς ποιοτικό πλεονέκτημα σε μικρό αριθμό αεροσκαφών.
LOR: το τυπικό βήμα που δεν πρέπει να γίνει «στενωπός»
Μετά το πέρασμα από τη Βουλή, ακολουθούν τα τυπικά και ουσιαστικά βήματα: διαμόρφωση, τελικές διαπραγματεύσεις, κοστολόγηση και χρονοδιάγραμμα. Όμως, η ουσία είναι μία: να μην χαθεί το παράθυρο που επιτρέπει στα Block 50 να «κουμπώσουν» ως συνέχεια των 83 F-16 Viper, διατηρώντας τη γραμμή ενεργή και προστατεύοντας τη βιομηχανική και επιχειρησιακή δυναμική.
Για την Πολεμική Αεροπορία, το πραγματικό στοίχημα δεν είναι να υλοποιηθεί το πρόγραμμα. Είναι να ξεκινήσει στη σωστή στιγμή, με σωστό ρυθμό, χωρίς εκπλήξεις που θα τινάξουν το κόστος και χωρίς καθυστερήσεις που θα δημιουργήσουν κενό στη γραμμή και κενό στις Μοίρες.
Αν ο σχεδιασμός προχωρήσει χωρίς άλλες παύσεις, η Ελλάδα κερδίζει ταυτόχρονα:
- 121 Viper ως ενιαίο, ομοιογενή κορμό,
- βιομηχανική συνέχεια στην ΕΑΒ και διατήρηση τεχνογνωσίας,
- υψηλότερες διαθεσιμότητες και απλούστερη υποστήριξη,
- και ένα μεγάλο, πραγματικό άλμα αποτροπής σε μια περίοδο που η ταχύτητα της τεχνολογίας δεν συγχωρεί καθυστερήσεις.
Αυτός είναι ο λόγος που η καθυστέρηση «εγκυμονεί κινδύνους» αφού όχι μόνο γιατί ροκανίζει χρόνο, αλλά γιατί μπορεί να κοστίσει και τη συνέχεια ενός προγράμματος που πρέπει να λειτουργήσει ως αλυσίδα και όχι ως μεμονωμένες αποφάσεις.