*του Κώστα Σαρικά
Στην τελική ευθεία μπαίνει πλέον και το τρίτο, κρίσιμο σκέλος του εκσυγχρονισμού των τεσσάρων φρεγατών MEKO 200HN του Πολεμικού Ναυτικού, καθώς σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert η σύμβαση με τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά έχει πλέον κλείσει και οδηγείται την ερχόμενη Τρίτη 5 Μαΐου στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής για τα εξοπλιστικά προγράμματα.
Πρόκειται για την τελευταία μεγάλη εκκρεμότητα του προγράμματος, καθώς είχαν προηγηθεί οι δύο συμβάσεις με τη Thales Nederland και την ελληνική SSMART, οι οποίες αφορούν τον τεχνολογικό πυρήνα του εκσυγχρονισμού και την ενσωμάτωση των νέων συστημάτων μάχης πάνω στα πλοία. Με την είσοδο και της σύμβασης των Ναυπηγείων Σκαραμαγκά στη Βουλή, το πρόγραμμα περνά πλέον από το στάδιο των σχεδιασμών και των διαπραγματεύσεων στη φάση των θεσμικών εγκρίσεων, ώστε να ακολουθήσει το ΚΥΣΕΑ και στη συνέχεια οι υπογραφές.
Η εξέλιξη θεωρείται καθοριστική για το Πολεμικό Ναυτικό, καθώς χωρίς το ναυπηγικό σκέλος δεν θα μπορούσε να ξεκινήσει στην πράξη η αναβάθμιση των φρεγατών κλάσης ΥΔΡΑ. Τα ηλεκτρονικά συστήματα, οι αισθητήρες, το νέο σύστημα μάχης και οι παρεμβάσεις στην αρχιτεκτονική των πλοίων απαιτούν οργανωμένο ναυπηγικό περιβάλλον, δεξαμενισμούς, αποξηλώσεις, νέες βάσεις, διαμορφώσεις χώρων, παρεμβάσεις σε δίκτυα ισχύος και δεδομένων, αλλά και συνεχή συνεργασία με το ΓΕΝ, τη Thales και τη SSMART.
Με απλά λόγια, ο Σκαραμαγκάς αποτελεί το πεδίο όπου το πρόγραμμα θα πάψει να είναι φάκελος, σχέδιο και τεχνική πρόβλεψη και θα μετατραπεί σε πραγματικό έργο πάνω στα πλοία.
Από τη διαπραγμάτευση στην υλοποίηση
Ο εκσυγχρονισμός των MEKO είναι ένα πρόγραμμα που το Πολεμικό Ναυτικό περίμενε για χρόνια. Οι τέσσερις φρεγάτες της κλάσης ΥΔΡΑ παραμένουν Μονάδες πρώτης γραμμής, με βαρύ επιχειρησιακό αποτύπωμα σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο και διεθνείς αποστολές. Παρά την ηλικία τους, εξακολουθούν να σηκώνουν κρίσιμο φορτίο στην καθημερινή διάταξη του Στόλου και αποτελούν τη βασική γέφυρα ανάμεσα στη σημερινή δομή δυνάμεων και τη νέα εποχή που ανοίγει με την είσοδο των FDI.
Η απόφαση για τον εκσυγχρονισμό τους δεν είναι επιλογή πολυτέλειας, αλλά επιχειρησιακή ανάγκη. Οι παλαιότερες φρεγάτες S βρίσκονται σταδιακά στο τέλος του κύκλου τους, οι νέες FDI ανεβάζουν θεαματικά τον πήχη ποιότητας, όμως ο κρίσιμος αριθμός Μονάδων επιφανείας δεν μπορεί να διατηρηθεί χωρίς τις τέσσερις MEKO. Για αυτό και το πρόγραμμα αντιμετωπίζεται από το ΓΕΝ ως ένα από τα απολύτως αναγκαία βήματα της επόμενης ημέρας.
Η σύμβαση με τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά έρχεται να συμπληρώσει τις δύο πρώτες βασικές συμφωνίες.
Η Thales Nederland αναλαμβάνει τον πυρήνα των νέων αισθητήρων, του συστήματος μάχης και της ψηφιακής αρχιτεκτονικής.
Η SSMART έχει τον ρόλο του Έλληνα integrator, δηλαδή του φορέα που θα αναλάβει την εγκατάσταση, διασύνδεση, ενεργοποίηση, παραμετροποίηση και πιστοποίηση των συστημάτων πάνω στα πλοία. Ο Σκαραμαγκάς αναλαμβάνει το ναυπηγικό πεδίο, εκεί όπου θα γίνουν οι εργασίες που επιτρέπουν σε όλα τα παραπάνω να εγκατασταθούν με ασφάλεια, τεχνική ακρίβεια και επιχειρησιακή λογική.
Η Βουλή στις 5 Μαΐου και το επόμενο βήμα
Η συζήτηση στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής την Τρίτη 5 Μαΐου θεωρείται το πρώτο καθοριστικό θεσμικό βήμα για την ενεργοποίηση της σύμβασης. Μετά την αναμενόμενη έγκριση, το πρόγραμμα θα οδηγηθεί στο ΚΥΣΕΑ, ώστε να λάβει την τελική πολιτική έγκριση και να ακολουθήσουν οι υπογραφές.
Το Πολεμικό Ναυτικό θέλει να κλείσει άμεσα αυτή η διαδικασία, καθώς το κρίσιμο πλέον δεν είναι μόνο η ύπαρξη των συμβάσεων, αλλά ο απόλυτος συγχρονισμός τους. Τα τρία σκέλη του προγράμματος πρέπει να κινηθούν με κοινό ρυθμό. Η παράδοση συστημάτων από τη Thales, η προετοιμασία ενσωμάτωσης από τη SSMART και οι ναυπηγικές εργασίες στον Σκαραμαγκά πρέπει να εξελιχθούν χωρίς κενά, καθυστερήσεις και ασυνέχειες.
Αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο στοίχημα του προγράμματος. Σε ένα τόσο σύνθετο mid-life upgrade, το ρίσκο δεν βρίσκεται μόνο στην προμήθεια των συστημάτων. Βρίσκεται κυρίως στην ενσωμάτωσή τους πάνω σε πλοία που έχουν ήδη πολλά χρόνια επιχειρησιακής ζωής, διαφορετικές γενιές υποδομών και συνεχείς υποχρεώσεις στον Στόλο. Κάθε καθυστέρηση σε υλικά, κάθε αστοχία στον προγραμματισμό δεξαμενισμού, κάθε κενό ανάμεσα στην αποξήλωση παλαιών συστημάτων και στην εγκατάσταση νέων μπορεί να μεταφραστεί σε πολύτιμο χρόνο που χάνεται.
Για αυτό και στο ΓΕΝ δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στο να μην υπάρξουν νεκρά διαστήματα. Το πρώτο πλοίο που θα μπει στο πρόγραμμα πρέπει να επιλεγεί με βάση συνδυασμό τεχνικών και επιχειρησιακών κριτηρίων, αλλά και με βάση το ποια φρεγάτα μπορεί να εξασφαλίσει το πιο ρεαλιστικό ξεκίνημα. Δεν είναι αυτονόητο ότι η σειρά θα καθοριστεί αποκλειστικά από την ηλικία των πλοίων. Το βασικό είναι να μπει πρώτο το πλοίο που θα επιτρέψει στο πρόγραμμα να ξεκινήσει ομαλά και να μην δημιουργήσει κενό στη διάταξη δυνάμεων του Στόλου.
Ο Σκαραμαγκάς ως εργοτάξιο του εκσυγχρονισμού
Η σύμβαση με τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά είναι αυτή που επιτρέπει στο πρόγραμμα να αποκτήσει φυσικό χώρο, ρυθμό και τεχνική συνέχεια. Τα ναυπηγεία θα αναλάβουν τους δεξαμενισμούς των πλοίων, τις αποξηλώσεις παλαιών συστημάτων, τις παρεμβάσεις στους ιστούς, τις νέες βάσεις εξοπλισμού, τις διαμορφώσεις εσωτερικών χώρων, τις μηχανολογικές εργασίες, τις βοηθητικές παρεμβάσεις και τις αλλαγές που απαιτούνται στα δίκτυα ισχύος και δεδομένων.
Η σημασία της εμπλοκής του Σκαραμαγκά είναι διπλή. Από τη μία πλευρά, το έργο υλοποιείται στην Ελλάδα, με άμεση συμμετοχή εγχώριας ναυπηγικής και αμυντικής βιομηχανίας. Από την άλλη, το Πολεμικό Ναυτικό διατηρεί πολύ πιο κοντινή εποπτεία στον ρυθμό και στην ποιότητα των εργασιών, κάτι που σε ένα πρόγραμμα με πίεση χρόνου είναι απολύτως κρίσιμο.
Ο Σκαραμαγκάς δεν είναι απλώς ο χώρος όπου θα μπουν οι φρεγάτες στη δεξαμενή. Είναι ο κόμβος όπου θα πρέπει να συναντηθούν το υλικό της Thales, η τεχνική ολοκλήρωση της SSMART και οι απαιτήσεις του Πολεμικού Ναυτικού. Αν αυτός ο συντονισμός πετύχει, το πρόγραμμα μπορεί να κινηθεί με ρεαλιστικό ρυθμό. Αν υπάρξουν καθυστερήσεις ή ασυνέχειες, τότε το χρονοδιάγραμμα θα τεθεί υπό πίεση από την πρώτη κιόλας φρεγάτα.
Τι φέρνει η Thales στις MEKO
Η σύμβαση με τη Thales Nederland αποτελεί τον τεχνολογικό πυρήνα του εκσυγχρονισμού. Περιλαμβάνει το νέο σύστημα διαχείρισης μάχης TACTICOS, το οποίο θα αποτελέσει τον ψηφιακό εγκέφαλο των αναβαθμισμένων φρεγατών, επιτρέποντας τη διασύνδεση αισθητήρων, όπλων, επικοινωνιών και τακτικής εικόνας σε ενιαίο περιβάλλον.
Κομβικό στοιχείο του πακέτου είναι το νέο 4D περιστρεφόμενο ραντάρ AESA NS100, με ενσωματωμένες δυνατότητες IFF, το οποίο αλλάζει ουσιαστικά την εικόνα επιτήρησης και διαχείρισης απειλών. Το OnAlert έχει παρουσιάσει αναλυτικά τα συστήματα της Thales μέσα από αποστολές στα εργοστάσια της εταιρείας, καταγράφοντας τις δυνατότητες που φέρνουν σε πλοία της κατηγορίας των MEKO.
Το NS100 δίνει στις φρεγάτες πολύ καλύτερη εικόνα αέρος και επιφανείας, αυξημένη ικανότητα παρακολούθησης πολλαπλών στόχων και καλύτερη συμπεριφορά σε περιβάλλον κορεσμού. Σε συνδυασμό με το νέο CMS, τα συστήματα ελέγχου πυρός STIR και τα συστήματα ηλεκτρονικής υποστήριξης Vigile και Sentinel, οι ΜΕΚΟ περνούν σε διαφορετική επιχειρησιακή κατηγορία σε σχέση με τη σημερινή τους διαμόρφωση.
Η ουσία δεν είναι απλώς ότι θα αντικατασταθούν παλαιά ηλεκτρονικά με νεότερα. Η ουσία είναι ότι οι φρεγάτες θα αποκτήσουν πιο σύγχρονη ψηφιακή αρχιτεκτονική, καλύτερη τακτική εικόνα και δυνατότητα πιο ουσιαστικής συμμετοχής σε δικτυοκεντρικές επιχειρήσεις μαζί με τις FDI, τα αεροσκάφη της Πολεμικής Αεροπορίας, τα ελικόπτερα, τα UAV και τα παράκτια ή επίγεια συστήματα που εντάσσονται στη συνολική επιχειρησιακή εικόνα.
Ο ρόλος της SSMART και το τεχνικό ρίσκο
Η ελληνική SSMART αναλαμβάνει έναν αθόρυβο αλλά εξαιρετικά κρίσιμο ρόλο. Είναι ο φορέας που θα διαχειριστεί το δύσκολο κομμάτι της ολοκλήρωσης των νέων συστημάτων πάνω στις φρεγάτες. Αυτό σημαίνει καλωδιώσεις, εγκαταστάσεις, διασυνδέσεις, παραμετροποίηση λογισμικού, δοκιμές, πιστοποιήσεις και τελική λειτουργική απόδοση.
Σε παλαιότερες πλατφόρμες, το πιο σύνθετο ζήτημα δεν είναι πάντα το ίδιο το νέο σύστημα, αλλά ο τρόπος με τον οποίο αυτό θα συνεργαστεί με υφιστάμενες υποδομές, παλαιότερα δίκτυα, μηχανικά μέρη, παροχές ισχύος και επιχειρησιακές απαιτήσεις. Μια φρεγάτα δεν είναι απλό άθροισμα συστημάτων. Είναι ένα ενιαίο οργανικό σύνολο, όπου κάθε αισθητήρας, κάθε κονσόλα, κάθε ζεύξη δεδομένων και κάθε όπλο πρέπει να λειτουργούν αρμονικά και σε πραγματικό χρόνο.
Ακριβώς εδώ κρίνεται η επιτυχία του προγράμματος. Η SSMART καλείται να διασφαλίσει ότι οι νέες MEKO δεν θα είναι πλοία με επιμέρους αναβαθμισμένα υποσυστήματα, αλλά ολοκληρωμένες μονάδες μάχης με συνεκτική επιχειρησιακή λειτουργία.
ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ / EUROKINISSI
Τα όπλα, το Sovraponte και ο Κένταυρος
Ο εκσυγχρονισμός των ΜΕΚΟ δεν έχει τη φιλοσοφία νέας ναυπήγησης. Είναι στοχευμένος και περιορισμένος σε σχέση με παλαιότερα πιο φιλόδοξα σενάρια, όμως περιλαμβάνει παρεμβάσεις που αλλάζουν ουσιαστικά την επιχειρησιακή εικόνα των πλοίων.
Στα οπλικά συστήματα, ιδιαίτερη σημασία έχουν η αναβάθμιση των Mk45 και η ένταξη του πυροβόλου Sovraponte 76/62, το οποίο έχει μπει στο στόχαστρο του Πολεμικού Ναυτικού ως μια λύση με αυξημένη ευελιξία για την εγγύς άμυνα. Η ανάγκη αντιμετώπισης UAV, ασύμμετρων απειλών, ταχέων στόχων επιφανείας και επερχόμενων πυραύλων έχει αλλάξει τα δεδομένα στη ναυτική μάχη. Οι εμπειρίες από τη Μέση Ανατολή και την Ερυθρά Θάλασσα έχουν δείξει ότι οι μονάδες επιφανείας πρέπει να διαθέτουν πολυστρωματική άμυνα, γρήγορη αντίδραση και δυνατότητα εμπλοκής στόχων χαμηλού κόστους χωρίς εξάντληση ακριβών πυραυλικών αποθεμάτων.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και ο «Κένταυρος», το ελληνικό anti-drone σύστημα ηλεκτρονικού πολέμου που έχει ήδη δοκιμαστεί επιχειρησιακά και θεωρείται βασική επιλογή για την ενίσχυση της επιβιωσιμότητας των πλοίων απέναντι στη νέα απειλή των UAV και των loitering munitions. Η εμπλοκή τέτοιων συστημάτων δείχνει ότι το Πολεμικό Ναυτικό δεν βλέπει τον εκσυγχρονισμό των MEKO μόνο μέσα από τη λογική των κλασικών αισθητήρων και όπλων, αλλά και μέσα από την ανάγκη προσαρμογής στο νέο περιβάλλον απειλών.
Παράλληλα, ιδιαίτερο βάρος δίνεται στα συστήματα επικοινωνιών, με ξεχωριστό πρόγραμμα περίπου 10 εκατ. ευρώ, καθώς η ασφαλής και αξιόπιστη διακίνηση δεδομένων αποτελεί πλέον προϋπόθεση μάχης. Μια φρεγάτα που δεν μπορεί να ανταλλάξει εικόνα, δεδομένα στόχων και επιχειρησιακές πληροφορίες με άλλες μονάδες, αεροσκάφη και κέντρα διοίκησης, χάνει μεγάλο μέρος της αξίας της σε σύγχρονο περιβάλλον.
Το χρονοδιάγραμμα μέχρι το 2030
Το Πολεμικό Ναυτικό έχει μπροστά του ένα απαιτητικό αλλά αναγκαίο χρονοδιάγραμμα. Το 2026 πρέπει να είναι το έτος των τελικών εγκρίσεων, των υπογραφών και της προετοιμασίας. Το 2027 πρέπει να ξεκινήσουν οι κύριες εργασίες στο πρώτο πλοίο. Το 2028 αποτελεί το πρώτο μεγάλο ορόσημο, καθώς στόχος είναι να αποδοθεί η πρώτη αναβαθμισμένη φρεγάτα. Έως το 2030, το πρόγραμμα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί και για τις τέσσερις MEKO.
Το χρονοδιάγραμμα δεν αφήνει μεγάλα περιθώρια για καθυστερήσεις. Κάθε μήνας που χάνεται σήμερα μπορεί να δημιουργήσει πίεση στις διαθεσιμότητες αύριο. Οι MEKO συνεχίζουν να επιχειρούν, οι ανάγκες του Στόλου παραμένουν υψηλές και η μετάβαση στη νέα δομή δυνάμεων δεν μπορεί να γίνει με κενά.
Για αυτό και η σύμβαση με τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά έχει τόσο μεγάλη σημασία. Δεν είναι απλώς ακόμη μία υπογραφή. Είναι η προϋπόθεση για να μπει το πρώτο πλοίο σε τροχιά εργασιών και να αρχίσει να μετρά πραγματικά ο χρόνος υλοποίησης.
Η μεγάλη εικόνα για τον Στόλο
Ο εκσυγχρονισμός των MEKO εντάσσεται στη συνολική αναδιάταξη του Πολεμικού Ναυτικού. Οι FDI δημιουργούν έναν νέο ποιοτικό πυρήνα με κορυφαίες δυνατότητες αεράμυνας, ανθυποβρυχιακού πολέμου και δικτυοκεντρικής επιχειρησιακής λειτουργίας. Την ίδια στιγμή, οι παλαιότερες μονάδες του Στόλου δεν μπορούν να σηκώνουν επ’ αόριστον το ίδιο βάρος χωρίς αναβάθμιση ή αντικατάσταση.
Οι τέσσερις ΜΕΚΟ αποτελούν τον κρίσιμο ενδιάμεσο κρίκο. Μετά τον εκσυγχρονισμό τους, θα μπορούν να σταθούν δίπλα στις FDI ως αξιόπιστες μονάδες πρώτης γραμμής, με καλύτερη εικόνα αισθητήρων, σύγχρονο CMS, ενισχυμένη ηλεκτρονική προστασία, αναβαθμισμένη εγγύς άμυνα και βελτιωμένη διασύνδεση με το υπόλοιπο δίκτυο διοίκησης και ελέγχου.
Αυτό είναι και το πραγματικό διακύβευμα. Να μη χαθεί η επόμενη πενταετία μέσα σε μεταβατικές ελλείψεις. Να μη βρεθεί ο Στόλος με νέες φρεγάτες υψηλής τεχνολογίας, αλλά χωρίς επαρκή αριθμό αξιόμαχων μονάδων επιφανείας. Να διατηρηθεί η πίεση αποτροπής στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, την ώρα που η Τουρκία επενδύει συστηματικά στη δική της ναυτική αναβάθμιση.
Με την ολοκλήρωση και της σύμβασης με τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, το πρόγραμμα των ΜΕΚΟ παύει να είναι χρόνια εκκρεμότητα και αποκτά συγκεκριμένη δομή. Η Βουλή την Τρίτη 5 Μαΐου αποτελεί το επόμενο κρίσιμο βήμα. Το ΚΥΣΕΑ και οι υπογραφές θα ακολουθήσουν. Από εκεί και πέρα, η μάχη θα είναι καθαρά μάχη υλοποίησης.
Για το Πολεμικό Ναυτικό, η επιτυχία δεν θα κριθεί από την ανακοίνωση του προγράμματος, αλλά από το πότε η πρώτη αναβαθμισμένη MEKO θα επιστρέψει στη θάλασσα. Και κυρίως από το αν έως το 2030 οι τέσσερις φρεγάτες της κλάσης ΥΔΡΑ θα έχουν μετατραπεί από πλοία που περίμεναν για χρόνια τον εκσυγχρονισμό τους σε μονάδες που θα συνεχίσουν να αποτελούν βασικό στήριγμα του Στόλου έως τη δεκαετία του 2040.