Μια νέα πραγματικότητα στη συλλογή και διαχείριση της αεροπορικής εικόνας στην Ανατολική Μεσόγειο διαμορφώνει η ανάπτυξη του ισραηλινού ραντάρ τύπου ELM-2084 MMR στην Κύπρο, σε συνδυασμό με την απόφαση της Ελλάδας να εντάξει τον ίδιο τύπο αισθητήρα στην Ασπίδα του Αχιλλέα και στο νέο Σύστημα Αεροπορικού Ελέγχου.
Πρόκειται για μια εξέλιξη που δεν αφορά μόνο την ενίσχυση της αντιαεροπορικής άμυνας με την Ασπίδα του Αχιλλέα αλλά και τη δυνατότητα Ελλάδας – Κύπρου να αποκτούν πολύ πιο έγκαιρα και από κοινού εικόνα για εναέρια ίχνη σε μεγάλη απόσταση, δημιουργώντας ένα πλέγμα αισθητήρων και ραντάρ από Έβρο και Ανατολικό Αιγαίο μέχρι Κύπρο και Ανατολική Μεσόγειο.
Το ELM-2084 δεν είναι ένα συμβατικό ραντάρ ελέγχου πυρός, αλλά σύστημα AESA πολλαπλών αποστολών, ικανό να αναλαμβάνει ταυτόχρονα αποστολές αεροπορικής επιτήρησης, έγκαιρης προειδοποίησης και αποκάλυψης βαλλιστικών απειλών, UAV και πυραύλων cruise.
Και αυτό είναι ακριβώς το στοιχείο που είχε αναδείξει το OnAlert ήδη από τις 18 Νοεμβρίου 2025, όταν αποκάλυψε τον κεντρικό ρόλο που θα είχαν τα ELM-2084 στη νέα ελληνική αρχιτεκτονική αεράμυνας.
Η αποκάλυψη του OnAlert για τα ελληνικά ELM-2084
Όπως είχε γράψει τότε το OnAlert, η ελληνική επιλογή για την «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν αφορούσε απλώς την αγορά ραντάρ που θα συνοδεύουν τις πυροβολαρχίες David’s Sling και BARAK MX, καθώς ο σχεδιασμός ήταν από την αρχή πολύ ευρύτερος.
Τα ELM-2084 προορίζονται να αποτελέσουν βασικούς αισθητήρες της «Ασπίδας του Αχιλλέα», αλλά ταυτόχρονα να ενισχύσουν και το Σύστημα Αεροπορικού Ελέγχου της Πολεμικής Αεροπορίας, με κινητούς σταθμούς που θα αντικαταστήσουν παλαιότερα ραντάρ MPDR-90E σε Θράκη και νησιά.
Το OnAlert είχε επισημάνει χαρακτηριστικά ότι ο στόχος είναι η δημιουργία ενός νέου δικτύου ραντάρ που θα μπορεί να «βλέπει» πέρα από το FIR Αθηνών, παρέχοντας πολύτιμη προειδοποίηση για εναέρια ίχνη πριν αυτά προσεγγίσουν τον ελληνικό εναέριο χώρο.
Στον ίδιο σχεδιασμό προβλέπεται η διασύνδεση των ELM-2084 με το ελληνικό Command and Control και με τα διαφορετικά επίπεδα της «Ασπίδας του Αχιλλέα» που αφορούν την απόκτηση των συστημάτων David’s Sling, BARAK MX και SPYDER.
Έτσι, το ραντάρ που θα εντοπίζει έναν στόχο δεν θα χρειάζεται απαραίτητα να βρίσκεται δίπλα στο όπλο που θα τον αναχαιτίσει. Αυτό είναι και το βασικό χαρακτηριστικό της δικτυοκεντρικής αεράμυνας.
Από τον Έβρο και τα νησιά έως την Κύπρο
Η σημασία του ELM-2084 γίνεται ακόμη μεγαλύτερη εάν ληφθεί υπόψη η γεωγραφική ανάπτυξη των συστημάτων. Η Κύπρος βρίσκεται σε ένα από τα πλέον κρίσιμα σημεία της Ανατολικής Μεσογείου. Ένας αισθητήρας μεγάλου βεληνεκούς τοποθετημένος στο νησί μπορεί να παρέχει εικόνα πολύ πέρα από τις ακτές του, καλύπτοντας μεγάλες περιοχές της Ανατολικής Μεσογείου και της νότιας Τουρκίας.
Στη σταθερή λειτουργία τομέα – sector mode – το ELM-2084 μπορεί να επικεντρώνει την ηλεκτρονική του δέσμη σε συγκεκριμένο τομέα αντί να πραγματοποιεί συνεχή περιστροφή 360 μοιρών. Σε αυτή τη διαμόρφωση αναφέρονται, ανάλογα με την έκδοση και το είδος του στόχου, πολύ μεγάλες θεωρητικές αποστάσεις αποκάλυψης, οι οποίες μπορούν να φτάσουν έως και αρκετές εκατοντάδες χιλιόμετρα.
Μια γεωγραφική αποτύπωση με μέγιστο θεωρητικό φάκελο της τάξης των 650 χλμ. από την Κύπρο δείχνει ότι σχεδόν το μισό της τουρκικής επικράτειας μπορεί να βρίσκεται μέσα στην περιοχή που καλύπτει γεωμετρικά ένας τέτοιος τομέας.
Η απόσταση πάντως στην οποία ένα ραντάρ μπορεί να εντοπίσει ένα εναέριο στίγμα εξαρτάται από το ύψος, το Radar Cross Section του στόχου, την καμπυλότητα της Γης, το ανάγλυφο, τις παρεμβολές και δεκάδες ακόμη παραμέτρους.
Ένα μαχητικό που πετά πολύ χαμηλά δεν μπορεί να εντοπιστεί στα 650 χλμ. εξαιτίας του radar horizon. Αντίθετα, ένας στόχος σε μεγάλο ύψος ή μια βαλλιστική απειλή μπορεί να αποκαλυφθεί πολύ νωρίτερα.
Οι προωθημένοι αισθητήρες και το πλεονέκτημα έγκαιρου εντοπισμού
Η ανάπτυξη κινητών ELM-2084 σε Θράκη και νησιά του Ανατολικού Αιγαίου δημιουργεί τη δυνατότητα οι αισθητήρες να τοποθετούνται πολύ κοντά στις περιοχές ενδιαφέροντος. Ένα ραντάρ σε μεγάλο ακριτικό νησί του ανατολικού Αιγαίου βρίσκεται σε ελάχιστη απόσταση από τα τουρκικά παράλια.
Ακόμη και χωρίς να χρησιμοποιηθεί η απόλυτη θεωρητική εμβέλεια του συστήματος, η γεωγραφική θέση του επιτρέπει να αποκτά εικόνα πολύ βαθύτερα στην ενδοχώρα σε σχέση με ραντάρ που βρίσκονται στην ηπειρωτική Ελλάδα.
Αντίστοιχα ένα ELM-2084 στη Θράκη έχει τη δυνατότητα να επιτηρεί την Ανατολική Θράκη, τη Θάλασσα του Μαρμαρά και – ανάλογα με το ύψος των στόχων – ακόμη βαθύτερες περιοχές.Εάν σε αυτά προστεθεί το ραντάρ στην Κύπρο δημιουργούνται επικαλυπτόμενοι τομείς επιτήρησης σε ιδιαίτερα μεγάλο βάθος.
Η άμεση πληροφορία και το δικτυοκεντρικό σύστημα
Και εδώ βρίσκεται ίσως η ουσία ολόκληρης της «Ασπίδας του Αχιλλέα». Τα ELM-2084 είναι τα «μάτια» του συστήματος, το Command and Control αποτελεί τον «εγκέφαλο» και τα David’s Sling, BARAK MX και SPYDER είναι ο εκτελεστικός βραχίονας».
Το ελληνικό σύστημα C2 που αναπτύσσεται στο πλαίσιο της συμφωνίας Ελλάδας – Ισραήλ θα συγκεντρώνει τα δεδομένα από πολλαπλούς αισθητήρες και θα δημιουργεί μία ενιαία Recognised Air Picture.
Ένα ίχνος μπορεί να αποκαλυφθεί από ELM-2084 στη Θράκη ή στο νοτιοανατολικό Αιγαίο και τα δεδομένα του να μεταφερθούν σχεδόν άμεσα σε άλλο κέντρο, αντιαεροπορική μονάδα εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά, φρεγάτες FDI ή Bergamini και φυσικά στα μαχητικά της Πολεμικής Αεροπορίας F-16 Viper ή Rafale, πόσο μάλλον όταν στη «φαρέτρα» της ενταχθούν και τα F-35.
Ο στόχος είναι να υπάρχει πλέον ένας κοινός δικτυοκεντρικός χώρος μάχης.
Η Κύπρος στην ίδια δικτυοκεντρική εξίσωση
Η ανάπτυξη αντίστοιχης ισραηλινής τεχνολογίας στην Κύπρο δημιουργεί επιπλέον δυνατότητες. Εφόσον Αθήνα και Λευκωσία προχωρήσουν σε ανταλλαγή επιλεγμένων δεδομένων αεράμυνας, η επιχειρησιακή εικόνα μπορεί να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερο γεωγραφικό βάθος.
Ουσιαστικά δημιουργείται η δυνατότητα μιας αλυσίδας αισθητήρων από τον Έβρο και το βόρειο Αιγαίο έως την Κύπρο. Αυτό μπορεί να είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τον εντοπισμό μαχητικών, UAV και όπλων stand-off, αλλά κυρίως για την έγκαιρη προειδοποίηση απέναντι σε βαλλιστικές απειλές, όπου ο χρόνος αποτελεί τον πιο κρίσιμο παράγοντα.
Η επιλογή του ELM-2084 έγινε άλλωστε με δεδομένο ότι αποτελεί για τον IDF «battle proven» αισθητήρα.
Έλεγχος σε μεγάλο βάθος
Η μεγάλη αλλαγή, επομένως, δεν είναι μόνο ότι ένα ελληνικό ραντάρ θα διαθέτει θεωρητική δυνατότητα να «βλέπει» εκατοντάδες χιλιόμετρα προς Ανατολάς αλλά ότι πολλοί αισθητήρες, σε διαφορετικές γεωγραφικές θέσεις, θα λειτουργούν ως ένα ενιαίο σύστημα.
Αυτό αυξάνει κατακόρυφα την ποιότητα της αεροπορικής εικόνας και, κυρίως, τον χρόνο προειδοποίησης. Όσο νωρίτερα εμφανιστεί ένα ίχνος στην επιχειρησιακή εικόνα, τόσο περισσότερο χρόνο διαθέτει η ελληνική αεράμυνα για να το αναγνωρίσει, να το ταξινομήσει και να αποφασίσει πώς θα αντιδράσει.
Η φιλοσοφία μετακινείται έτσι από την άμυνα των τελευταίων δεκάδων χιλιομέτρων στην έγκαιρη προειδοποίηση εκατοντάδων χιλιομέτρων σε βάθος και όταν τα ελληνικά ELM-2084 από τη Θράκη και τα νησιά συνδυαστούν με τους αισθητήρες της Κύπρου, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για μια ενιαία αεροπορική εικόνα πρωτοφανούς έκτασης για Ελλάδα και Κύπρο.
Ένα πλέγμα το οποίο δεν σταματά στα όρια του ελληνικού εναέριου χώρου ούτε στο FIR Αθηνών, αλλά επιδιώκει να εντοπίζει και να αξιολογεί τις απειλές πολύ πριν αυτές φτάσουν κοντά στον χώρο που καλείται να υπερασπιστεί.
