Σε τροχιά υλοποίησης μπαίνει πλέον ένα από τα σημαντικότερα προγράμματα της Πολεμικής Αεροπορίας για την επόμενη δεκαετία, αυτό της αναβάθμισης των 38 μαχητικών F-16 Block 50 σε διαμόρφωση Viper, με τις τελευταίες πληροφορίες του OnAlert να δείχνουν ότι παράλληλα με την αναμενόμενη αποστολή της αμερικανικής Letter of Offer and Acceptance – LOA εντός του φθινοπώρου, έχει επιτευχθεί μια ιδιαίτερα σημαντική συμφωνία που περιορίζει το συνολικό κόστος του προγράμματος.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η αμερικανική πλευρά έχει δεσμευτεί ότι θα αποτιμήσει τα απάρτια τα οποία αφαιρούνται από τα ελληνικά F-16 Block 52+/52+ Advanced στο πλαίσιο της συνεχιζόμενης αναβάθμισής τους σε Viper και η αντίστοιχη αξία θα αφαιρεθεί από το τελικό κόστος του νέου προγράμματος των Block 50.
Η εξέλιξη αυτή εκτιμάται ότι μπορεί να μειώσει το συνολικό τίμημα από την περιοχή των 1,1 δισ. ευρώ, όπου είχε αρχικά υπολογιστεί, κοντά στο 1 δισ. ευρώ. Πρόκειται για εξοικονόμηση περίπου 100 εκατ. ευρώ, η οποία αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα σε ένα πρόγραμμα τόσο μεγάλης οικονομικής και επιχειρησιακής σημασίας.
Η συμφωνία αυτή δίνει ταυτόχρονα απάντηση σε ένα ζήτημα που απασχολούσε εδώ και χρόνια την Πολεμική Αεροπορία για το πώς μπορούν να αξιοποιηθούν με τον αποδοτικότερο δυνατό τρόπο τα συστήματα που αφαιρούνται από τα ήδη αναβαθμιζόμενα F-16, αντί η επένδυση που έχει ήδη γίνει σε αυτά να παραμένει ανεκμετάλλευτη.
Η LOA το επόμενο μεγάλο βήμα
Το βλέμμα του Αεροπορικού Επιτελείου στρέφεται πλέον στην αποστολή της LOA από τις Ηνωμένες Πολιτείες, η οποία, σύμφωνα με τις πληροφορίες του OnAlert, αναμένεται εντός του φθινοπώρου.
Η Letter of Offer and Acceptance θα αποτελέσει ουσιαστικά το κείμενο πάνω στο οποίο θα «κλειδώσει» το τελικό τεχνικό και οικονομικό περίγραμμα της αναβάθμισης. Εκεί θα αποτυπώνονται οι εργασίες, τα συστήματα, η υποστήριξη, το χρονοδιάγραμμα αλλά και το τελικό κόστος του προγράμματος, αφού ληφθεί υπόψη και η συμφωνία που αφορά τα απάρτια των Block 52.
Η αναβάθμιση των Block 50 έχει ήδη λάβει το πολιτικό «πράσινο φως». Το ΚΥΣΕΑ τον Μάρτιο αποφάσισε την προώθηση του προγράμματος, με τον υπουργό Εθνικής Άμυνας Νίκο Δένδια να επισημαίνει ότι στόχος είναι η Πολεμική Αεροπορία να διαθέτει περισσότερα από 100 F-16 σε διαμόρφωση Viper.
Πλέον, όμως, το πρόγραμμα περνά από το επίπεδο της πολιτικής απόφασης στο επίπεδο των συγκεκριμένων οικονομικών και τεχνικών όρων που θα καθορίσουν την υλοποίησή του.
«Τίποτα δεν πάει χαμένο» από τα Block 52
Ιδιαίτερη σημασία έχει ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζονται τα απάρτια που αφαιρούνται στο πλαίσιο του υφιστάμενου προγράμματος Viper. Τα F-16 Block 52+ και Block 52+ Advanced της Πολεμικής Αεροπορίας υποβάλλονται τα τελευταία χρόνια σε μια εκτεταμένη αναβάθμιση, κατά την οποία αντικαθίστανται κρίσιμα συστήματα και ηλεκτρονικά προκειμένου τα αεροσκάφη να μετατραπούν στη διαμόρφωση F-16V.
Η διαμόρφωση Viper περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, το προηγμένο ραντάρ AESA AN/APG-83, νέο Modular Mission Computer MMC-7000AH, προηγμένο IFF, αναβαθμισμένο Link-16, νέο εξοπλισμό πλοήγησης και διαχείρισης δεδομένων, καθώς και το Center Pedestal Display που αλλάζει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο ο χειριστής λαμβάνει και αξιοποιεί την τακτική πληροφορία.
Κατά συνέπεια, ένας σημαντικός αριθμός παλαιότερων αλλά ακόμη αξιοποιήσιμων συστημάτων αφαιρείται από τα αεροσκάφη. Από την αρχή του προγράμματος είχε τεθεί το ζήτημα της αξιοποίησης αυτών των υλικών, καθώς αποτελούν περιουσιακά στοιχεία για τα οποία η ελληνική πλευρά έχει ήδη καταβάλει σημαντικά ποσά στο παρελθόν.
Η συμφωνία που έχει πλέον διαμορφωθεί με την αμερικανική πλευρά έρχεται να δώσει οικονομική αξία σε αυτό το υλικό. Η αξία των απαρτίων θα συνυπολογιστεί υπέρ της Ελλάδας και θα αφαιρεθεί από το τίμημα της νέας αναβάθμισης. Με άλλα λόγια, ένα μέρος της επένδυσης που είχε γίνει στις προηγούμενες εκδόσεις των F-16 επιστρέφει τώρα στο νέο πρόγραμμα με τη μορφή οικονομικού οφέλους.
Από τα 1,1 δισ. κοντά στο 1 δισ.
Η διαφορά των περίπου 100 εκατ. ευρώ μπορεί εκ πρώτης όψεως να αποτελεί ένα σχετικά μικρό ποσοστό ενός προγράμματος που αγγίζει το 1 δισ., ωστόσο για το Αεροπορικό Επιτελείο κάθε μείωση του κόστους αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Και αυτό γιατί παράλληλα με την αναβάθμιση των Block 50 βρίσκονται σε εξέλιξη ή σχεδιάζονται μια σειρά από προγράμματα μεγάλης οικονομικής βαρύτητας.
Η Πολεμική Αεροπορία ολοκληρώνει το υφιστάμενο πρόγραμμα Viper, προετοιμάζεται για την εισαγωγή των F-35, διατηρεί και υποστηρίζει τον στόλο των Rafale, ενώ ταυτόχρονα απαιτούνται νέα όπλα, συστήματα αυτοπροστασίας, υποδομές, Follow On Support και μια σειρά μικρότερα αλλά απολύτως απαραίτητα προγράμματα.
Κατά συνέπεια, η συγκράτηση του κόστους στα Block50 κοντά στο 1 δισ. ευρώ δημιουργεί σημαντικό δημοσιονομικό χώρο και βελτιώνει την αναλογία κόστους – επιχειρησιακού αποτελέσματος.
Το ραντάρ το σημαντικότερο από τα απάρτια που αφαιρούνται
Ιδιαίτερη σημασία στη συμφωνία με την αμερικανική πλευρά έχει η αξιοποίηση των συστημάτων που αφαιρούνται από τα F-16 Block 52+/52+ Advanced κατά τη μετατροπή τους σε Viper, με σημαντικότερο από αυτά το υφιστάμενο ραντάρ των μαχητικών. Πρόκειται για ένα από τα ακριβότερα και επιχειρησιακά σημαντικότερα συστήματα κάθε F-16, γεγονός που εξηγεί γιατί η αποτίμησή του μπορεί να έχει ουσιαστικό αντίκτυπο στο συνολικό οικονομικό αποτύπωμα της νέας αναβάθμισης.
Στη διαμόρφωση Viper, το παλαιότερης τεχνολογίας ραντάρ αφαιρείται και αντικαθίσταται από το AESA AN/APG-83 SABR, το οποίο αποτελεί ίσως το σημαντικότερο «άλμα» σε επίπεδο αισθητήρων για τα ελληνικά F-16. Το APG-83 προσφέρει σημαντικά αυξημένη εμβέλεια αποκάλυψης, ταχύτερη επεξεργασία και παρακολούθηση πολλαπλών στόχων, υψηλότερη αντοχή σε ηλεκτρονικές παρεμβολές και προηγμένες δυνατότητες τόσο σε αποστολές αέρος-αέρος όσο και αέρος-εδάφους. Η αντικατάσταση του ραντάρ αποτελεί επομένως κομβικό μέρος της μετατροπής ενός παλαιότερου F-16 σε πραγματικό Viper.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι τα ραντάρ που αφαιρούνται από τα Block 52+/52+ Advanced χάνουν αυτομάτως την αξία τους. Αντίθετα, πρόκειται για συστήματα τα οποία εξακολουθούν να έχουν σημαντική χρηματική και τεχνική αξία, είτε ως ολοκληρωμένα συγκροτήματα είτε μέσω υποσυστημάτων, ανταλλακτικών και επισκευάσιμων μονάδων. Ακριβώς γι’ αυτό η αποτίμησή τους βρίσκεται στον πυρήνα της συμφωνίας που έχει διαμορφωθεί με την αμερικανική πλευρά.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του OnAlert.gr, οι Αμερικανοί έχουν δεσμευτεί ότι η αξία των συγκεκριμένων ραντάρ, μαζί με τα υπόλοιπα απάρτια που αφαιρούνται από τα αεροσκάφη που αναβαθμίζονται, θα υπολογιστεί και θα αφαιρεθεί από το συνολικό κόστος του νέου προγράμματος των 38 Block 50. Πρόκειται ουσιαστικά για έναν μηχανισμό «επιστροφής αξίας» στην ελληνική πλευρά, καθώς συστήματα για τα οποία η Πολεμική Αεροπορία έχει ήδη πληρώσει στο παρελθόν δεν απαξιώνονται, αλλά μετατρέπονται σε οικονομικό όφελος για την επόμενη φάση εκσυγχρονισμού του στόλου.
Το ραντάρ έχει ξεχωριστή βαρύτητα σε αυτή την εξίσωση, ακριβώς επειδή δεν πρόκειται για ένα περιφερειακό απάρτιο, αλλά για ένα από τα κεντρικά συστήματα μάχης του αεροσκάφους. Η αξία του, σε συνδυασμό με άλλα αφαιρούμενα ηλεκτρονικά και avionics, συμβάλλει καθοριστικά ώστε το συνολικό κόστος της αναβάθμισης των Block 50 να περιοριστεί από την περιοχή των 1,1 δισ. ευρώ κοντά στο 1 δισ. ευρώ.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη έχει και μία δεύτερη διάσταση. Δείχνει ότι το πρόγραμμα των Block 50 δεν αντιμετωπίζεται ως μια απομονωμένη νέα αγορά, αλλά ως συνέχεια του ήδη εξελισσόμενου προγράμματος Viper. Με άλλα λόγια, η Πολεμική Αεροπορία επιχειρεί να «δέσει» τα δύο προγράμματα μεταξύ τους, αξιοποιώντας υλικά, τεχνογνωσία, υποδομές και επενδύσεις που έχουν ήδη γίνει, ώστε να περιοριστεί το κόστος και παράλληλα να διατηρηθεί υψηλό το επιχειρησιακό αποτέλεσμα.
Έτσι, τα ραντάρ και τα υπόλοιπα απάρτια που αφαιρούνται από τα Block 52 δεν αποτελούν απλώς υλικό που περισσεύει από την αναβάθμιση σε Viper. Μετατρέπονται σε έναν από τους βασικούς οικονομικούς «μοχλούς» που επιτρέπουν στην Αθήνα να προχωρήσει στην αναβάθμιση των 38 Block 50 με χαμηλότερο τελικό τίμημα και να δημιουργήσει έναν πολύ μεγαλύτερο και πιο ομοιογενή στόλο F-16 Viper.
Γιατί τα Block 50 είναι τόσο σημαντικά
Τα 38 F-16 Block 50 αποτελούν πολύτιμες πλατφόρμες της Πολεμικής Αεροπορίας. Δεν πρόκειται για αεροσκάφη τα οποία βρίσκονται κοντά στο τέλος της επιχειρησιακής τους ζωής. Αντίθετα, διαθέτουν σημαντικό υπόλοιπο ωρών πτήσης και μπορούν, με τη σωστή αναβάθμιση, να παραμείνουν επιχειρησιακά για πολλά ακόμη χρόνια. Η μετατροπή τους σε Viper ουσιαστικά δημιουργεί έναν πολύ μεγαλύτερο και περισσότερο ομοιογενή στόλο F-16, περιορίζοντας τις διαφορετικές διαμορφώσεις που σήμερα χρησιμοποιεί η Πολεμική Αεροπορία.
Η ομοιοτυπία δεν αφορά μόνο την επιχειρησιακή εικόνα αλλά έχει άμεσο αντίκτυπο στην εκπαίδευση των χειριστών, στη συντήρηση, στα ανταλλακτικά, στην υποστήριξη, στις διαδικασίες mission planning αλλά και στη χρήση κοινών όπλων και αισθητήρων. Όσο περισσότερα μαχητικά διαθέτουν κοινό επίπεδο ηλεκτρονικών, ραντάρ, datalink και υπολογιστή αποστολής, τόσο ευκολότερο γίνεται για την Πολεμική Αεροπορία να διαχειρίζεται τον στόλο της ως ένα ενιαίο επιχειρησιακό σύνολο.
Το APG-83 αλλάζει τα δεδομένα
Στην «καρδιά» της διαμόρφωσης Viper βρίσκεται το ραντάρ AN/APG-83 SABR AESA.
Πρόκειται για ένα από τα στοιχεία που αλλάζουν περισσότερο τις δυνατότητες του F-16, καθώς προσφέρει σημαντικά βελτιωμένη απόδοση έναντι των παλαιότερων μηχανικά σαρωμένων ραντάρ.
Σύμφωνα με τη Lockheed Martin, το APG-83 προσφέρει αυξημένη εμβέλεια εντοπισμού, δυνατότητα παρακολούθησης πολλαπλών εναέριων στόχων, ταυτόχρονη λειτουργία σε αποστολές αέρος-αέρος και αέρος-εδάφους και δυνατότητες υψηλής ανάλυσης Synthetic Aperture Radar για αναγνώριση και προσβολή επίγειων στόχων.
Σε ένα περιβάλλον όπως αυτό του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, όπου η ταχύτητα απόκτησης και διαμοιρασμού της πληροφορίας είναι πλέον κρίσιμη, το AESA αποτελεί έναν πραγματικό πολλαπλασιαστή ισχύος. Το F-16 δεν λειτουργεί πλέον απλώς ως ένα μαχητικό που εντοπίζει και προσβάλλει έναν στόχο. Μετατρέπεται σε κόμβο ενός πολύ μεγαλύτερου δικτύου αισθητήρων και όπλων.
Το δίκτυο των Viper
Το δεύτερο μεγάλο πλεονέκτημα της αναβάθμισης είναι ακριβώς η δικτυοκεντρική λειτουργία. Το αναβαθμισμένο Link-16, σε συνδυασμό με τον νέο mission computer και το νέο cockpit, επιτρέπει στον χειριστή να έχει πολύ πληρέστερη εικόνα του επιχειρησιακού περιβάλλοντος.
Η πληροφορία μπορεί να προέρχεται από άλλα μαχητικά, από ιπτάμενα ραντάρ, από μονάδες επιφανείας, από επίγειους αισθητήρες και στο μέλλον από ακόμη περισσότερες πλατφόρμες. Αυτό σημαίνει ότι η αξία των 38 Block 50 μετά την αναβάθμιση δεν θα βρίσκεται μόνο στις ατομικές δυνατότητες κάθε αεροσκάφους, αλλά κυρίως στην ικανότητά τους να εντάσσονται στο ίδιο ψηφιακό επιχειρησιακό περιβάλλον με τα υπόλοιπα Viper.Και όσο μεγαλώνει αυτός ο στόλος τόσο αυξάνεται η συνολική αξία του δικτύου.
Ο στόχος για έναν ισχυρό πυρήνα Viper
Η σημερινή αναβάθμιση των ελληνικών F-16 προβλέπει τη μετατροπή 83 αεροσκαφών στη διαμόρφωση Viper, σύμφωνα με το αρχικό πρόγραμμα που υλοποιούν η ΕΑΒ και η Lockheed Martin. Με την προσθήκη των 38 Block50, η Πολεμική Αεροπορία δημιουργεί έναν εξαιρετικά μεγάλο στόλο F-16 με κοινό ή πολύ κοντινό επιχειρησιακό επίπεδο.
Ο αριθμός αυτός αποτελεί τη βάση για τη δημιουργία του βασικού κορμού μαχητικών της Πολεμικής Αεροπορίας για τις επόμενες δεκαετίες. Άλλωστε, αυτή ακριβώς τη λογική υπογράμμισε και ο υπουργός Εθνικής Άμυνας μετά την έγκριση του προγράμματος από το ΚΥΣΕΑ, μιλώντας για περισσότερα από 100 F-16 Viper, τα οποία, μαζί με τα Rafale και τα F-35, θα διαμορφώσουν μια από τις ισχυρότερες αεροπορικές δυνάμεις στην Ευρώπη.
Η ΕΑΒ στο επίκεντρο
Καθοριστικό ζήτημα θα είναι φυσικά και ο τρόπος με τον οποίο θα υλοποιηθεί το νέο πρόγραμμα. Η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία έχει αποκτήσει πλέον σημαντική τεχνογνωσία μέσα από την αναβάθμιση των σημερινών F-16 σε Viper. Οι εργασίες στο υφιστάμενο πρόγραμμα πραγματοποιούνται στην ΕΑΒ με την τεχνική υποστήριξη και επίβλεψη της Lockheed Martin.
Αυτή η εμπειρία αποτελεί σημαντικό κεφάλαιο ενόψει των Block 50. Η ύπαρξη ήδη οργανωμένης γραμμής εργασιών, εκπαιδευμένου προσωπικού και τεχνογνωσίας μπορεί να περιορίσει σημαντικά τους χρόνους προσαρμογής όταν αρχίσει το δεύτερο μεγάλο πρόγραμμα. Το χρονοδιάγραμμα θα πρέπει φυσικά να συνδυαστεί με την ολοκλήρωση των εργασιών στα σημερινά Viper, ώστε να μην υπάρξει πρόβλημα στη διαθεσιμότητα των μαχητικών.
Για την Πολεμική Αεροπορία το ζητούμενο δεν είναι απλώς να αναβαθμιστούν τα 38 αεροσκάφη, αλλά αυτό να γίνει χωρίς να δημιουργηθεί επιχειρησιακό κενό στις Μοίρες.
