Η Άγκυρα εξακολουθεί να αναζητά διέξοδο για τα F-35, ενώ η μαζική κατασκευή του KAAN εξαρτάται από αμερικανικούς κινητήρες. Τα Eurofighter αποτελούν πλέον τη βέβαιη ευρωπαϊκή προμήθεια, αλλά οι πρώτες παραδόσεις των νέων αεροσκαφών τοποθετούνται το 2030. Στην απέναντι πλευρά του Αιγαίου, η Πολεμική Αεροπορία έχει ήδη 24 Rafale και προχωρά την αναβάθμιση των F-16 Viper, ενώ έχει εξασφαλίσει 20 F-35.
Μάταια η Τουρκία περίμενε κάποια θετική εξέλιξη στο ζήτημα των F-35 από την επίσκεψη Ερντογάν στη Νέα Υόρκη για τη σύνοδο του ΟΗΕ, την ώρα που η αναμέτρηση των αεροπορικών εξοπλισμών Ελλάδας και Τουρκίας μπαίνει σε μία περίοδο όπου η σημαντικότερη παράμετρος είναι ο χρόνος.
Η Άγκυρα αναπτύσσει το δικό της μαχητικό 5ης γενιάς, έχει υπογράψει για Eurofighter Typhoon και συνεχίζει να επιδιώκει την επιστροφή της στο πρόγραμμα F-35. Ωστόσο, καθεμία από αυτές τις επιλογές ακολουθεί διαφορετικό χρονοδιάγραμμα και αντιμετωπίζει διαφορετικές δυσκολίες. Και φυσικά καμία δεν προσφέρει σήμερα άμεση λύση στο ζήτημα της απόκτησης επιχειρησιακού μαχητικού πέμπτης γενιάς.
Το μεγαλύτερο «αγκάθι» παραμένει το F-35.
Η Τουρκία απομακρύνθηκε από το πρόγραμμα μετά την προμήθεια των ρωσικών S-400, ενώ η προσωπική σχέση του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν με τον Ντόναλντ Τραμπ όπως φαίνεται δεν αρκεί από μόνη της για να ανατρέψει τους αμερικανικούς νομικούς περιορισμούς. Σύμφωνα με επιστολή του Στέιτ Ντιπάρτμεντ προς το Κογκρέσο, με ημερομηνία 22 Ιουλίου 2026, η Άγκυρα δεν είχε εκπληρώσει τις προϋποθέσεις για να επανέλθει στο πρόγραμμα. Η Ουάσιγκτον διατηρεί ανοιχτό τον διάλογο για τους S-400, χωρίς όμως αυτό να ισοδυναμεί με απόφαση πώλησης F-35.
Για την τουρκική ηγεσία, πρόκειται για ένα πρόβλημα που γίνεται δυσκολότερο όσο περνούν τα χρόνια. Ακόμη κι αν προκύψει πολιτική συμφωνία με τις Ηνωμένες Πολιτείες, θα πρέπει να ακολουθήσουν οι απαραίτητες αποφάσεις, η ένταξη της Τουρκίας σε πρόγραμμα παραγωγής και παραδόσεων, η εκπαίδευση προσωπικού και η προετοιμασία υποδομών.
Συνεπώς, η άρση του σημερινού αδιεξόδου δεν θα έφερνε αυτομάτως F-35 σε τουρκικές βάσεις. Θα άνοιγε μια διαδικασία που απαιτεί πολύ χρόνο. Πόσο μάλλον όταν το Ισραήλ προβάλλει ισχυρές αντιρρήσεις για την πώληση του stealth μαχητικού στην Τουρκία.
Το KAAN και η εξάρτηση από τους αμερικανικούς κινητήρες
Η απάντηση που προβάλλει η Άγκυρα είναι το KAAN. Το εγχώριο μαχητικό που φιλοδοξεί να αποτελέσει τον κορμό της μελλοντικής τουρκικής αεροπορικής ισχύος. Η ανάπτυξή του έχει μεγάλη βιομηχανική και πολιτική σημασία για την Τουρκία. Η μετάβαση, όμως, από τα πρωτότυπα σε έναν αξιόπιστο επιχειρησιακό στόλο αποτελεί πολύ πιο απαιτητικό βήμα από τις αρχικές δοκιμαστικές πτήσεις.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η πρόωση. Οι πρώτες εκδόσεις του KAAN βασίζονται στους αμερικανικούς κινητήρες General Electric F110, έως ότου ωριμάσει μια εγχώρια λύση. Αυτό σημαίνει ότι ένα πρόγραμμα που παρουσιάζεται ως σύμβολο τουρκικής αμυντικής αυτονομίας εξακολουθεί, σε αυτή την κρίσιμη φάση, να χρειάζεται αμερικανική τεχνολογία και αμερικανικές εγκρίσεις. Η ανάπτυξη εγχώριου κινητήρα κατάλληλου για μαχητικό αυτής της κατηγορίας είναι ξεχωριστό, σύνθετο πρόγραμμα και το χρονοδιάγραμμά της θα επηρεάσει τις μεταγενέστερες εκδόσεις του αεροσκάφους.
Η προμήθεια των F110 δεν βρίσκεται σήμερα στο ίδιο αδιέξοδο με τα F-35. Η κυβέρνηση Τραμπ γνωστοποίησε στο Κογκρέσο τον Ιούνιο την πρόθεσή της να προχωρήσει σε πώληση κινητήρων αξίας άνω των 700 εκατομμυρίων δολαρίων για το KAAN. Η προβλεπόμενη περίοδος εξέτασης από το Κογκρέσο έληξε τον Ιούλιο χωρίς να εμποδιστεί η διαδικασία. Αυτό δεν σημαίνει ότι ήδη έχει δρομολογηθεί η παράδοση κινητήρων, ώστε να λυθεί το ζήτημα της πλήρους επιχειρησιακής ωρίμανσης του KAAN.
Η πραγματική πρόκληση για την Τουρκία είναι διπλή, καθώς παλεύει για να εξασφαλίσει ομαλή τροφοδοσία κινητήρων για την αρχική παραγωγή και, παράλληλα, να ολοκληρώσει τη δική της λύση χωρίς να ανατρέψει το συνολικό χρονοδιάγραμμα του προγράμματος. Ακόμη και τότε, η ένταξη ενός νέου μαχητικού σε υπηρεσία απαιτεί δοκιμές, πιστοποίηση, εκπαίδευση ιπταμένων και τεχνικών, όπλα, διαδικασίες συντήρησης και δημιουργία επαρκούς αριθμού αεροσκαφών. Η παρουσία ενός πρωτοτύπου στον αέρα δεν ισοδυναμεί με επιχειρησιακή Μοίρα. Πόσο μάλλον όταν πρόκειται για χώρα η οποία κατασκευάζει μαχητικό για πρώτη φορά.
Eurofighter: Η αγορά με το μακρινό χρονοδιάγραμμα
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, τα Eurofighter Typhoon αποτελούν την πιο συγκεκριμένη απάντηση της Άγκυρας για την ενίσχυση της αεροπορίας της. Η συμφωνία με το Ηνωμένο Βασίλειο για 20 νέα μαχητικά υπογράφηκε τον Οκτώβριο του 2025, ενώ ακολούθησε συμφωνία για την εκπαίδευση χειριστών και προσωπικού εδάφους. Η βρετανική κυβέρνηση τοποθετεί την πρώτη παράδοση το 2030.
Το Typhoon είναι ένα ισχυρό μαχητικό και η ένταξή του θα αποτελέσει ουσιαστική ενίσχυση της τουρκικής αεροπορίας. Για την Άγκυρα έχει επιπλέον αξία επειδή της επιτρέπει να αποκτήσει σύγχρονη ευρωπαϊκή πλατφόρμα, σε μια περίοδο κατά την οποία η πρόσβαση στο F-35 παραμένει κλειστή. Ωστόσο, η σύμβαση των 20 αεροσκαφών δεν καλύπτει από μόνη της το σύνολο των μακροπρόθεσμων αναγκών της Τουρκίας, ούτε μπορεί να καλύψει το χρονικό κενό μέχρι να ξεκινήσουν οι παραδόσεις.
Το 2030, άλλωστε, είναι η αρχή των παραδόσεων και όχι η ημερομηνία κατά την οποία θα υπάρχει αυτομάτως πλήρης τουρκικός στόλος Typhoon. Η διαμόρφωση επιχειρησιακής ικανότητας θα εξαρτηθεί από τον ρυθμό παραλαβής, την εκπαίδευση, τη διαθεσιμότητα όπλων και τη συνολική ενσωμάτωση του νέου τύπου στη δομή της τουρκικής αεροπορίας.
Η ελληνική απάντηση έχει ήδη αρχίσει να συγκροτείται
Για την Πολεμική Αεροπορία, η εικόνα είναι διαφορετική.
Τα 24 Rafale βρίσκονται ήδη στον ελληνικό στόλο και προσφέρουν δυνατότητες αεροπορικής υπεροχής και κρούσης μεγάλης απόστασης.
Ταυτόχρονα, το πρόγραμμα αναβάθμισης των F-16 προχωρά, με στόχο έναν κορμό 83 Viper. Πρόκειται για αεροσκάφη που θα σηκώσουν μεγάλο μέρος των καθημερινών επιχειρησιακών απαιτήσεων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το τρίτο στοιχείο είναι τα 20 F-35 που έχει προμηθευτεί η Ελλάδα, με δυνατότητα για επιπλέον 20. Η απόκτησή τους έχει ήδη δρομολογηθεί ωστόσο η πρώτη παραλαβή δεν σημαίνει ότι και τα 20 θα είναι από την πρώτη ημέρα διαθέσιμα στην Ανδραβίδα ή πλήρως επιχειρησιακά. Η ένταξή τους θα γίνει σταδιακά, παράλληλα με την εκπαίδευση και την ολοκλήρωση των απαιτούμενων υποδομών.
Το επόμενο καθοριστικό βήμα αφορά τα 38 F-16 Block 50. Η αναβάθμισή τους θα ανεβάσει τον συνολικό αριθμό των ελληνικών Viper σε 121, εφόσον ολοκληρωθεί το πρόγραμμα για όλα τα αεροσκάφη. Υπάρχει ισχυρή επιχειρησιακή λογική πίσω από την επιλογή, καθώς με αυτό τον τρόπο η Πολεμική Αεροπορία θα διαθέτει περισσότερα μαχητικά με κοινή σύγχρονη διαμόρφωση, πιο εύκολη συνεργασία μεταξύ Μοιρών και μεγαλύτερο βάθος στον στόλο της HAF.
Αυτός είναι και ο πυρήνας της αεροπορικής εξίσωσης της επόμενης δεκαετίας. Η Ελλάδα δεν περιμένει ένα και μόνο πρόγραμμα για να ανανεώσει την ισχύ της. Έχει ήδη τα Rafale, παραλαμβάνει σταδιακά τα Viper και έχει συμβασιοποιήσει την είσοδό της στην εποχή του F-35. Αν προχωρήσει και η αναβάθμιση των Block 50, η ΠΑ θα διαθέτει έναν ακόμη μεγαλύτερο στόλο σύγχρονων F-16 για να πλαισιώσει τα μαχητικά πέμπτης γενιάς.
Η Τουρκία, από την πλευρά της, διαθέτει μεγάλη αεροπορία και ισχυρή αμυντική βιομηχανία. Δεν μπορεί να υποτιμηθεί ούτε η ικανότητά της να επιδιώξει νέες συμφωνίες ούτε η σημασία του KAAN εφόσον το πρόγραμμα ωριμάσει. Σήμερα, όμως, καλείται να διαχειριστεί ταυτόχρονα τον αποκλεισμό από τα F-35, την τεχνολογική εξάρτηση της πρώτης φάσης του KAAN και την αναμονή έως την άφιξη των νέων Eurofighter.
Η διαφορά συνεπώς κρίνεται από το ποια αεροσκάφη θα υπάρχουν, με ποια όπλα και σε ποια επιχειρησιακή κατάσταση σε κάθε χρονική στιγμή. Και σε αυτή τη χρονική αναμέτρηση η Αθήνα έχει ήδη σαφέστατο πλεονέκτημα με δεδομένο ότι βρίσκονται σε εξέλιξη προγράμματα που θα καθορίσουν την ισορροπία στο Αιγαίο, την ώρα που η Άγκυρα εξακολουθεί να ψάχνει τη λύση για το μαχητικό 5ης γενιάς που της λείπει, ενώ υπολείπεται μακράν και στα μαχητικά 4,5ης γενιάς.
