*του Κώστα Σαρικά
Η απόκτηση των ιταλικών φρεγατών κλάσης Bergamini/FREMM από το Πολεμικό Ναυτικό δεν αφορά απλώς την προσθήκη δύο ακόμη μεγάλων Μονάδων Επιφανείας στον Στόλο. Αφορά κυρίως τον τρόπο με τον οποίο οι δύο ιταλικές φρεγάτες θα ενταχθούν στη νέα δομή ισχύος του Ναυτικού, πώς θα συνδυαστούν επιχειρησιακά με τις FDI και τις εκσυγχρονισμένες ΜΕΚΟ και κυρίως με ποια όπλα θα μπουν σε ελληνική υπηρεσία.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που έχει διαμορφωθεί, οι δύο φρεγάτες που πρόκειται να αποκτηθούν και ήδη έχουν επιθεωρηθεί από τα κλιμάκια του Πολεμικού Ναυτικού είναι η F590 «Carlo Bergamini» σε έκδοση General Purpose, και η F591 «Virginio Fasan», σε έκδοση ASW.
Πρόκειται για δύο πλοία πρώτης γραμμής του ιταλικού Πολεμικού Ναυτικού, με πλήρες πακέτο αισθητήρων, σύστημα μάχης, κάθετους εκτοξευτές Sylver για πυραύλους Aster, ισχυρό ραντάρ πολλαπλών λειτουργιών, πυροβόλα τελευταίας γενιάς, τορπίλες και διπλό υπόστεγο ελικοπτέρων. Η διαφορά στα δύο πλοία είναι ότι η ASW Virginio Fasan φέρει συρόμενο σόναρ και δύο πυροβόλα 76/62 Strales, ενώ η GP Carlo Bergamini διαθέτει πυροβόλο 127/64 με δυνατότητα Vulcano και μόνο σταθερό σόναρ γάστρας.
Η ουσία για το Πολεμικό Ναυτικό είναι ότι οι Bergamini δεν αντιμετωπίζονται ως «μεταχειρισμένα πλοία» με τη στενή έννοια του όρου. Αντίθετα, πρόκειται για ώριμες, σύγχρονες και ενεργές φρεγάτες, οι οποίες μπορούν να δώσουν άμεσα επιχειρησιακή ισχύ, αρκεί η ελληνική διαμόρφωση να επιλεγεί με ρεαλισμό, ταχύτητα και χωρίς άσκοπες τεχνικές περιπέτειες.
Η ελληνική διαμόρφωση και οι αλλαγές
Οι δύο Bergamini δεν θα υποστούν ριζική αλλαγή στον πυρήνα των συστημάτων τους. Οι αισθητήρες, το σύστημα μάχης, οι κάθετοι εκτοξευτές Sylver και τα πυροβόλα παραμένουν ως έχουν. Αυτό σημαίνει ότι τα ελληνικά πληρώματα θα εκπαιδευτούν στην ιταλική αρχιτεκτονική, στο Athena CMS, στο ραντάρ πολλαπλών λειτουργιών της Leonardo και στη φιλοσοφία λειτουργίας των FREMM.
Η επιλογή αυτή είναι απολύτως λογική. Κάθε βαθιά αλλαγή σε σύστημα μάχης, ραντάρ ή αρχιτεκτονική αισθητήρων θα αύξανε κόστος, ρίσκο και χρόνο. Αντίθετα, η διατήρηση της υφιστάμενης διαμόρφωσης επιτρέπει στο Πολεμικό Ναυτικό να κινηθεί γρήγορα, να εκπαιδεύσει πληρώματα και τεχνικούς και να εντάξει τις φρεγάτες σε υπηρεσία χωρίς να μετατρέψει την απόκτηση σε πρόγραμμα εκτεταμένου εκσυγχρονισμού.
Εκεί όπου θα υπάρξουν ελληνικές παρεμβάσεις είναι στον οπλισμό και κυρίως στην επιλογή των αντιπλοϊκών πυραύλων, στον φόρτο των Aster, στα πυρομαχικά των πυροβόλων και στην ανθυποβρυχιακή διαμόρφωση της Carlo Bergamini.
Το Πολεμικό Ναυτικό θέλει πλοία που δεν θα χρειαστούν χρόνια για να ενταχθούν στην ελληνική λογιστική και επιχειρησιακή αλυσίδα. Θέλει φρεγάτες που θα αξιοποιούν όπλα γνωστά, διαθέσιμα ή απολύτως αναγκαία για τη νέα μορφή του Στόλου.
Aster 30 και Sylver: Κοινή ευρωπαϊκή «γλώσσα» με τις FDI
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία των Bergamini είναι ότι διαθέτουν 16 κελιά Sylver A50, σε διάταξη 2 x 8, για πυραύλους Aster 15 και Aster 30. Οι ιταλικές FREMM έχουν σχεδιαστεί με λογική αντιαεροπορικής άμυνας εκτεταμένης περιοχής μέσω του συστήματος SAAM-ESD και της συνεργασίας του ραντάρ πολλαπλών λειτουργιών με τους Aster.
Για το Πολεμικό Ναυτικό, το κρίσιμο είναι ότι οι Sylver παραμένουν ως έχουν και οι Bergamini θα αξιοποιούν τους Aster 30, όπως και οι FDI. Αυτό δημιουργεί μια κοινή ευρωπαϊκή βάση στην αντιαεροπορική άμυνα του Στόλου. Οι FDI θα αποτελούν την αιχμή του δόρατος, όμως οι Bergamini προσθέτουν επιπλέον κελιά, επιπλέον αισθητήρες και επιπλέον δυνατότητα προστασίας δύναμης.
Σε ένα περιβάλλον, όπως το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος, όπου οι απειλές δεν περιορίζονται πλέον σε κλασικές αεροπορικές εμπλοκές αλλά περιλαμβάνουν UAV, πυραύλους cruise, κορεσμό και επιθέσεις από πολλαπλούς άξονες, η ύπαρξη πλοίων με Aster 30 δεν είναι πολυτέλεια αλλά επιχειρησιακή προϋπόθεση. Οι Bergamini μπορούν να λειτουργήσουν ως κόμβοι αεράμυνας σε ομάδες μάχης, σε αποστολές συνοδείας, σε επιχειρήσεις προβολής ισχύος ή σε αποστολές προστασίας κρίσιμων θαλάσσιων περιοχών.
Η ύπαρξη πρόβλεψης χώρου για επιπλέον Sylver A70, που θεωρητικά θα μπορούσαν να δεχθούν πυραύλους cruise τύπου SCALP Naval, παραμένει ενδιαφέρον τεχνικό στοιχείο, αλλά δεν αποτελεί μέρος της άμεσης ελληνικής διαμόρφωσης. Για το Πολεμικό Ναυτικό, η προτεραιότητα δεν είναι να ανοίξει νέο πρόγραμμα πυραύλων cruise στις Bergamini, αλλά να εντάξει γρήγορα δύο πλοία με πραγματική αντιαεροπορική και ανθυποβρυχιακή ισχύ.
Harpoon αντί Teseo: Η ελληνική λογική στον αντιπλοϊκό οπλισμό
Η μεγάλη αλλαγή που θεωρείται δεδομένη αφορά τους αντιπλοϊκούς πυραύλους. Οι ιταλικές FREMM φέρουν Teseo/Otomat, ένα όπλο που βρίσκεται στην ιταλική επιχειρησιακή και βιομηχανική αλυσίδα. Για το Πολεμικό Ναυτικό, όμως, δεν υπάρχει λόγος να δημιουργηθεί από την αρχή νέα υποδομή υποστήριξης, νέα αποθέματα, νέες διαδικασίες και νέα τεχνική εξάρτηση για έναν πύραυλο που δεν υπηρετεί σήμερα στον ελληνικό Στόλο.
Γι’ αυτό ο σχεδιασμός προβλέπει την αφαίρεση των Teseo και την αντικατάστασή τους, πιθανότατα, με Harpoon. Η επιλογή αυτή δεν γίνεται τυχαία. Οι Harpoon υπάρχουν ήδη σε ελληνικά αποθέματα, ειδικά μετά την απόσυρση των φρεγατών τύπου S, ενώ το Πολεμικό Ναυτικό διαθέτει εμπειρία, τεχνογνωσία και επιχειρησιακή κουλτούρα στη χρήση τους.
Η επιλογή Harpoon μειώνει το κόστος, περιορίζει τον χρόνο ένταξης και επιτρέπει στις Bergamini να αποκτήσουν άμεσα αντιπλοϊκή ισχύ με όπλο γνωστό στο Ναυτικό. Ο Exocet παραμένει πάντοτε μια δεύτερη θεωρητική επιλογή, καθώς επίσης υπηρετεί σε ελληνικές Μονάδες, όμως η πρακτική ευκολία και η ύπαρξη αποθεμάτων οδηγούν την εξίσωση προς τους Harpoon.
Η αλλαγή αυτή είναι χαρακτηριστική της ελληνικής προσέγγισης. Το Πολεμικό Ναυτικό δεν επιδιώκει απλώς να πάρει τα πλοία όπως είναι. Θέλει να τα εντάξει σε μια συνολική «φαρέτρα» με κοινά όπλα, κοινές διαδικασίες και μειωμένο αποτύπωμα υποστήριξης. Σε έναν Στόλο που ήδη περνά σε FDI, σε εκσυγχρονισμένες ΜΕΚΟ και σε νέες δικτυοκεντρικές υποδομές, η μείωση της πολυτυπίας είναι κρίσιμος παράγοντας.
CAPTAS-4 και στην Carlo Bergamini: Το μεγάλο ανθυποβρυχιακό κέρδος
Η Virginio Fasan F591 έχει ιδιαίτερη αξία για το Πολεμικό Ναυτικό επειδή είναι έκδοση ASW. Διαθέτει πλήρες πακέτο ανθυποβρυχιακού πολέμου, με σόναρ γάστρας και συρόμενο σόναρ μεταβλητού βάθους CAPTAS-4. Το στοιχείο αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο για τις ελληνικές ανάγκες, καθώς η ανθυποβρυχιακή απειλή επιστρέφει στο επίκεντρο του ναυτικού ανταγωνισμού στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι υδρολογικές συνθήκες στο Αιγαίο, οι μεγάλες διαφορές βάθους, τα στενά περάσματα, τα νησιωτικά συμπλέγματα και η παρουσία σύγχρονων υποβρυχίων καθιστούν το συρόμενο σόναρ μεταβλητού βάθους ένα από τα πιο πολύτιμα συστήματα πάνω σε φρεγάτα. Το CAPTAS-4 επιτρέπει σε ένα πλοίο να αναζητά υποβρύχια σε αποστάσεις και συνθήκες που δεν μπορεί να καλύψει ένα απλό σόναρ γάστρας.
Η ουσιαστική εξέλιξη είναι ότι, σύμφωνα με τον ελληνικό σχεδιασμό, και η Carlo Bergamini θα εξοπλιστεί με CAPTAS-4. Αυτό αλλάζει την επιχειρησιακή αξία της πρώτης δυάδας. Δεν θα υπάρχει δηλαδή μόνο μία καθαρόαιμη ASW φρεγάτα και μία GP με περιορισμένες ανθυποβρυχιακές δυνατότητες, αλλά δύο Μονάδες με ισχυρό ανθυποβρυχιακό αποτύπωμα.
Σε συνδυασμό με τα MH-60R Romeo του Πολεμικού Ναυτικού, οι Bergamini μπορούν να λειτουργήσουν ως κινητοί ανθυποβρυχιακοί κόμβοι. Το πλοίο εντοπίζει, παρακολουθεί και διατηρεί επαφή μέσω των αισθητήρων του, ενώ το ελικόπτερο επεκτείνει την ακτίνα έρευνας και προσβολής. Αυτός ο συνδυασμός πλοίου, συρόμενου σόναρ, ελικοπτέρου και τορπιλών δημιουργεί έναν πλήρη κύκλο ASW, που είναι απολύτως απαραίτητος για την προστασία ομάδων μάχης, νησιωτικών περιοχών, θαλάσσιων γραμμών και αποστολών μεγάλης διάρκειας.
Vulcano και DART: Τα πυροβόλα ως κρίσιμη γραμμή ισχύος
Σημαντικό κεφάλαιο της ελληνικής διαμόρφωσης είναι και τα πυρομαχικά των πυροβόλων.
Η Carlo Bergamini GP διαθέτει πυροβόλο 127/64 LW στην πλώρη, με δυνατότητα χρήσης κατευθυνόμενων πυρομαχικών Vulcano, καθώς και ένα 76/62 Super Rapido STRALES/DAVIDE. Η Virginio Fasan ASW διαθέτει δύο πυροβόλα 76/62 Super Rapido STRALES/DAVIDE.
Για το Πολεμικό Ναυτικό, η απόκτηση των αντίστοιχων πυρομαχικών είναι αναγκαία ώστε τα πυροβόλα να αποδώσουν το πραγματικό τους επιχειρησιακό νόημα. Τα Vulcano για το 127άρι της Carlo Bergamini προσφέρουν δυνατότητα προσβολής στόχων σε μεγάλες αποστάσεις, με ακρίβεια και ευελιξία. Σε ένα περιβάλλον όπου οι αποστολές ναυτικής κρούσης δεν περιορίζονται πλέον σε εμπλοκές πλοίου με πλοίο, αλλά περιλαμβάνουν υποστήριξη δυνάμεων στην ξηρά, πλήγματα σε παράκτιους στόχους και επιχειρήσεις αποτροπής, το 127/64 με Vulcano μετατρέπει τη φρεγάτα σε εργαλείο προβολής ισχύος.
Αντίστοιχα, τα DART για τα STRALES δίνουν στις Bergamini ένα κρίσιμο επίπεδο εγγύς άμυνας. Το 76άρι δεν είναι απλώς ένα πυροβόλο γενικής χρήσης. Με τη διαμόρφωση STRALES/DAVIDE και τα κατευθυνόμενα πυρομαχικά DART, αποκτά ρόλο στην αντιμετώπιση πυραύλων, UAV, ταχέων σκαφών και επιθέσεων κορεσμού μικρής και μεσαίας έντασης.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για το Αιγαίο. Οι αποστάσεις είναι μικρές, οι χρόνοι αντίδρασης περιορισμένοι και οι απειλές μπορεί να εμφανιστούν αιφνιδιαστικά. Η ύπαρξη ενός αξιόπιστου πυροβόλου άμυνας, πέρα από τους πυραύλους, αυξάνει την επιβιωσιμότητα του πλοίου και δίνει στον κυβερνήτη περισσότερες επιλογές εμπλοκής.
Αισθητήρες και σύστημα μάχης: Εκπαίδευση στη νέα ιταλική αρχιτεκτονική
Οι Bergamini θα έρθουν με το ιταλικό πακέτο αισθητήρων και το Athena CMS. Το κύριο ραντάρ είναι το Leonardo/Selex EMPAR MFRA, γνωστό και ως Kronos Grand Naval, το οποίο συνεργάζεται με το σύστημα μάχης και τους Aster για εντοπισμό, παρακολούθηση και εμπλοκή εναέριων απειλών.
Στο πακέτο περιλαμβάνονται, επίσης, IRST SASS, ραντάρ επιτήρησης επιφανείας RAN-30X, ραντάρ ναυτιλίας χαμηλής πιθανότητας εντοπισμού, IFF, συστήματα ελέγχου πυρός και πλήρης σουίτα ηλεκτρονικού πολέμου.
Το Πολεμικό Ναυτικό θα πρέπει να επενδύσει σοβαρά στην εκπαίδευση πληρωμάτων και τεχνικών. Η μετάβαση σε μια νέα πλατφόρμα δεν είναι μόνο θέμα χειρισμού. Είναι θέμα φιλοσοφίας μάχης, διαδικασιών, τακτικής αξιοποίησης αισθητήρων, συνεργασίας με άλλα πλοία, αεροσκάφη και κέντρα διοίκησης.
Η πρόκληση είναι υπαρκτή, αλλά όχι απαγορευτική. Το Ναυτικό ήδη περνά σε νέα γενιά συστημάτων με τις FDI, ενώ οι ΜΕΚΟ θα εκσυγχρονιστούν με νέο σύστημα μάχης και νέους αισθητήρες. Οι Bergamini προσθέτουν μια ακόμη αρχιτεκτονική, όμως φέρνουν μαζί τους επιχειρησιακή ωριμότητα, πλήρη τεχνική υποστήριξη και δυνατότητα γρήγορης ένταξης, εφόσον το πακέτο εκπαίδευσης και υποστήριξης οργανωθεί σωστά από την αρχή.
Το κόστος, η εκπαίδευση και η διακρατική συμφωνία
Με τα σημερινά δεδομένα, οι δύο πλευρές φαίνεται να έχουν καταλήξει σε ένα πλαίσιο κόστους περίπου 700 εκατ. ευρώ για τα δύο πλοία, όπως αρχικά είχε υπολογιστεί με την εκπαίδευση να περιλαμβάνεται. Η συμφωνία που θα υπογραφεί με την ιταλική κυβέρνηση αναμένεται, σε πρώτη φάση, να είναι δεσμευτική ως προς την κατεύθυνση και το πλαίσιο του προγράμματος, χωρίς όμως να αποτυπώνει ακόμη με απόλυτη ακρίβεια όλα τα τελικά χρονοδιαγράμματα και κόστη.
Αυτό έχει λογική, διότι το χρονοδιάγραμμα αποδέσμευσης των δύο φρεγατών συνδέεται με τις ανάγκες και τον προγραμματισμό του ιταλικού Ναυτικού, καθώς και με την πορεία των FREMM EVO. Η Αθήνα θέλει να κλειδώσει πολιτικά και νομικά τη συμφωνία, να κατοχυρώσει την πρώτη δυάδα και να διατηρήσει ανοιχτή την προοπτική για δύο ακόμη Bergamini όταν αυτές αποδεσμευτούν.
Το πρόγραμμα θα παρουσιαστεί στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής, ώστε να ακολουθήσει η έγκριση από το ΚΥΣΕΑ και η τελική πορεία προς τις υπογραφές. Πρόκειται για κρίσιμο βήμα, διότι η απόκτηση των Bergamini συνδέεται πλέον με τον συνολικό σχεδιασμό του Στόλου ως το 2030.
Το χρονοδιάγραμμα και η προοπτική για επιπλέον πλοία
Το χρονοδιάγραμμα παραμένει το πιο δύσκολο σημείο. Αν και το 2028 θεωρείται ως στόχος να παραληφθεί η πρώτη φρεγάτα δεν υπάρχει ξεκάθαρη δέσμευση των Ιταλών. Ο ρεαλιστικός ορίζοντας κινείται γύρω από την περίοδο 2028-2029, ανάλογα με την ικανότητα της Ιταλίας να αποδεσμεύσει τα πλοία χωρίς να δημιουργήσει κενό στη δική της δύναμη επιφανείας.
Ο σχεδιασμός του Πολεμικού Ναυτικού, όμως, δεν σταματά στη δυάδα Carlo Bergamini – Virginio Fasan. Προβλέπει την απόκτηση δύο ακόμη Bergamini τα επόμενα χρόνια, όταν αυτές αποδεσμευτούν από το ιταλικό Ναυτικό. Οι Ιταλοί εμφανίζονται θετικοί, και η προοπτική αυτή αναμένεται να περιλαμβάνεται, έστω σε μη δεσμευτική μορφή, στο συνολικό πλαίσιο συνεργασίας.
Αν το 2+2 προχωρήσει, τότε το Πολεμικό Ναυτικό δεν θα έχει απλώς ενισχυθεί με δύο πλοία. Θα έχει αποκτήσει μια ολόκληρη υποκλάση μεγάλων φρεγατών πολλαπλών ρόλων, με κοινή υποστήριξη, κοινή εκπαίδευση, κοινά πυρομαχικά και σαφή θέση στη νέα δομή του Στόλου.
Ο τρίτος πυλώνας του Στόλου
Οι Bergamini έρχονται να προστεθούν σε έναν σχεδιασμό που έχει ήδη δύο μεγάλους πυλώνες.
Ο πρώτος είναι οι FDI, με τον «ΚΙΜΩΝΑ» να ανοίγει τη νέα εποχή και τις επόμενες γαλλικές φρεγάτες να ακολουθούν.
Ο δεύτερος είναι ο εκσυγχρονισμός των ΜΕΚΟ, που θα κρατήσει ζωντανή τη ραχοκοκαλιά του Στόλου με νέα ηλεκτρονικά, νέο σύστημα μάχης και αυξημένες δυνατότητες.
Οι Bergamini αποτελούν τον τρίτο πυλώνα. Δεν είναι πλοία που αποκτώνται για να καλύψουν προσωρινά ένα κενό αλλά φρεγάτες που μπορούν να πολλαπλασιάσουν την ισχύ του Στόλου, να προσφέρουν αεράμυνα περιοχής, ανθυποβρυχιακή κυριαρχία, ισχυρό πυροβολικό, δυνατότητα φιλοξενίας δύο ελικοπτέρων και μεγάλη αυτονομία επιχειρήσεων.
Με μήκος περίπου 144 μέτρα, εκτόπισμα που φτάνει τους 6.700 τόνους, ταχύτητα άνω των 27 κόμβων, αυτονομία περίπου 6.000 ναυτικών μιλίων και πρόωση CODLAG, οι Bergamini είναι πλοία σχεδιασμένα για αποστολές μεγάλης διάρκειας, χαμηλό ακουστικό ίχνος και επιχειρησιακή αντοχή. Τα στοιχεία αυτά τα καθιστούν ιδανικά όχι μόνο για το Αιγαίο, αλλά και για την Ανατολική Μεσόγειο, τη συνοδεία δυνάμεων, την παρουσία σε αποστολές του ΝΑΤΟ και της ΕΕ και την προστασία θαλάσσιων γραμμών.
Απόφαση ισχύος και όχι λύση ανάγκης
Το πρόγραμμα Bergamini έχει αξία ακριβώς επειδή συνδυάζει ρεαλισμό και ισχύ. Το Πολεμικό Ναυτικό δεν περιμένει μια νέα ναυπήγηση που θα αποδώσει μετά από πολλά χρόνια. Δεν στρέφεται σε παλαιά πλοία με περιορισμένο υπόλοιπο ζωής. Επιδιώκει την απόκτηση σύγχρονων, εν ενεργεία φρεγατών, οι οποίες μπορούν να αναλάβουν αποστολές πρώτης γραμμής αμέσως μετά την ένταξή τους.
Η ελληνική διαμόρφωση δείχνει και την επιχειρησιακή λογική του Ναυτικού. Οι Aster 30 παραμένουν και συνδέουν τις Bergamini με τη νέα ευρωπαϊκή αεράμυνα του Στόλου. Οι Teseo αφαιρούνται και αντικαθίστανται πιθανότατα από Harpoon, ώστε να αξιοποιηθούν ελληνικά αποθέματα και γνωστή υποδομή.
Η Carlo Bergamini αποκτά CAPTAS-4 ώστε και τα δύο πλοία της πρώτης δυάδας να έχουν ισχυρό ανθυποβρυχιακό αποτύπωμα. Τα Vulcano και DART δίνουν στα πυροβόλα πραγματική επιχειρησιακή αξία και όχι απλώς τυπική παρουσία.
Το ζητούμενο πλέον είναι το χρονοδιάγραμμα και η τελική συμφωνία. Αν οι πρώτες Bergamini περάσουν σε ελληνική υπηρεσία από το 2028 και μετά, τότε το Πολεμικό Ναυτικό θα έχει πετύχει μια πολύ σημαντική ενίσχυση και όχι μια προσθήκη ανάγκης. Μια κίνηση ουσίας που θα αλλάξει την πυκνότητα ισχύος του Στόλου.
Με FDI, εκσυγχρονισμένες ΜΕΚΟ και Bergamini, το Πολεμικό Ναυτικό θα μπορεί να διαμορφώσει έναν Στόλο επιφανείας με πολλαπλά στρώματα αεράμυνας, ισχυρές ανθυποβρυχιακές δυνατότητες, δικτυοκεντρική λειτουργία και αυξημένη παρουσία σε όλο το φάσμα των επιχειρήσεων.