Το Πολεμικό Ναυτικό «κλειδώνει» δύο πανίσχυρες FREMM από την Ιταλία, οι οποίες θα έρθουν στην Ελλάδα με μέρος του οπλισμού τους. Στόχος η ευρύτερη παραγγελία Aster για τις νέες φρεγάτες του Στόλου και η δημιουργία ενός ισχυρού πλέγματος αεράμυνας και ανθυποβρυχιακού πολέμου σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο.
*του Κώστα Σαρικά
Στην τελική ευθεία μπαίνει πλέον η διακρατική συμφωνία Ελλάδας – Ιταλίας για την απόκτηση των δύο φρεγατών τύπου Bergamini από το Πολεμικό Ναυτικό, με τις τελευταίες πληροφορίες του OnAlert.gr να αναφέρουν ότι ο Γενικός Διευθυντής της ΓΔΑΕΕ αναμένεται να μεταβεί στην Ιταλία για την υπογραφή της συμφωνίας, η οποία θα «κλειδώσει» ένα από τα σημαντικότερα εξοπλιστικά προγράμματα του Στόλου για την επόμενη δεκαετία.
Το χρονοδιάγραμμα, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, έχει πλέον αποκρυσταλλωθεί: το 2028 και το 2029 αποτελούν τα δύο κρίσιμα έτη για την παράδοση των πλοίων στο Πολεμικό Ναυτικό. Πρόκειται για εξέλιξη με ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς η Αθήνα επιδιώκει να διασφαλίσει από τώρα, πολιτικά και νομικά, ότι οι δύο ιταλικές FREMM θα περάσουν στον ελληνικό Στόλο χωρίς καθυστερήσεις και χωρίς τον κίνδυνο ανατροπών στην πορεία.
Οι φρεγάτες δεν θα έρθουν άοπλες στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τις πληροφορίες, τα πλοία θα παραδοθούν με μέρος των όπλων τους, ενώ το τελικό πακέτο οπλισμού παραμένει αντικείμενο τεχνικών διευθετήσεων. Η ελληνική πλευρά επιθυμεί οι πύραυλοι Aster να αποκτηθούν από την κατασκευάστρια εταιρεία στο πλαίσιο μιας ευρύτερης παραγγελίας φόρτων, όχι μόνο για τις Bergamini αλλά και για τις υπόλοιπες νέες φρεγάτες του Πολεμικού Ναυτικού. Πρόκειται για μια επιλογή με σαφή επιχειρησιακή και οικονομική λογική, καθώς δημιουργεί ομοιοτυπία, κοινά αποθέματα και ενιαία φιλοσοφία χρήσης μεταξύ των FDI και των Bergamini.
Το Πολεμικό Ναυτικό δεν βλέπει τις Bergamini ως ένα απομονωμένο πρόγραμμα, αλλά ως μέρος της συνολικής ανασυγκρότησης του Στόλου. Γι’ αυτό και η προμήθεια των Aster εξετάζεται σε συνολικό πλαίσιο, με στόχο να καλυφθούν οι ανάγκες τόσο των FDI όσο και των Bergamini. Μια τέτοια επιλογή μειώνει την πολυτυπία, διευκολύνει την εκπαίδευση, απλοποιεί τη διαχείριση αποθεμάτων και δίνει στο Πολεμικό Ναυτικό τη δυνατότητα να συγκροτήσει αξιόπιστους φόρτους μάχης για τις νέες μονάδες πρώτης γραμμής.
Οι Bergamini διαθέτουν εκτοξευτές Sylver A50, οι οποίοι μπορούν να αξιοποιήσουν πυραύλους Aster 15 και Aster 30. Οι Aster 30 προσφέρουν δυνατότητες αεράμυνας περιοχής και δίνουν στη φρεγάτα τη δυνατότητα να προστατεύει όχι μόνο τον εαυτό της αλλά και άλλες μονάδες που επιχειρούν γύρω της. Για το Πολεμικό Ναυτικό, η απόκτηση περισσότερων πλοίων με Aster αλλάζει επίπεδο την αντιαεροπορική προστασία του Στόλου.
Υπογραφή μέσα στο καλοκαίρι
Η διακρατική συμφωνία Ελλάδας – Ιταλίας βρίσκεται πλέον στο τελικό στάδιο. Η ιταλική κυβέρνηση έχει ανάψει το «πράσινο φως» σε πολιτικό επίπεδο για την παραχώρηση των δύο φρεγατών, ενώ οι δύο πλευρές έχουν συμφωνήσει σχεδόν στο σύνολο των βασικών παραμέτρων. Αυτό που απομένει αφορά κυρίως τεχνικές λεπτομέρειες για τη διαδικασία υλοποίησης, την υποστήριξη, την εκπαίδευση των πληρωμάτων και την τελική διαμόρφωση του οπλισμού και των ηλεκτρονικών συστημάτων.
Η συμφωνία θα έχει τη μορφή Government to Government, με την ιταλική κυβέρνηση να αποτελεί τον βασικό συνομιλητή της ελληνικής πλευράς και τη Fincantieri να λειτουργεί ως ο βιομηχανικός πυλώνας του προγράμματος. Η Αθήνα θέλει να ολοκληρώσει τη διαδικασία το ταχύτερο δυνατό, καθώς οι Bergamini συνδέονται άμεσα με το ιταλικό πρόγραμμα ναυπήγησης των νέων FREMM EVO, οι οποίες θα αντικαταστήσουν σταδιακά τις μονάδες που πρόκειται να αποδεσμευτούν.
Για το Πολεμικό Ναυτικό, το κλειδί είναι ο συγχρονισμός. Η Ιταλία δεν μπορεί να δημιουργήσει επιχειρησιακό κενό στον δικό της στόλο, ενώ η Ελλάδα θέλει τα πλοία το συντομότερο δυνατό, ώστε να ενισχύσει άμεσα τη δύναμη κρούσης και ανθυποβρυχιακού πολέμου του Στόλου. Με τα δεδομένα που υπάρχουν σήμερα, το παράθυρο 2028-2029 θεωρείται ρεαλιστικό και πλέον «κλειδωμένο» στον επιχειρησιακό σχεδιασμό.
Carlo Bergamini και Virginio Fasan στο επίκεντρο
Στο επίκεντρο της ελληνικής επιλογής βρίσκονται οι φρεγάτες Carlo Bergamini και Virginio Fasan. Η πρώτη είναι διαμόρφωσης General Purpose, ενώ η δεύτερη είναι ανθυποβρυχιακής διαμόρφωσης ASW. Ο συνδυασμός αυτός μόνο τυχαίος δεν είναι. Το Πολεμικό Ναυτικό αποκτά δύο πλοία με συμπληρωματικές δυνατότητες, ικανά να καλύψουν κρίσιμες επιχειρησιακές ανάγκες σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο και σε αποστολές μακράς διάρκειας εκτός περιοχής.
Η GP έκδοση προσφέρει μεγάλη ευελιξία, ισχυρές δυνατότητες κρούσης και επιτήρησης, καθώς και πυροβολικό οπλισμό μεγάλης αξίας για επιχειρήσεις επιφανείας και υποστήριξης ναυτικών δυνάμεων. Η ASW έκδοση, από την άλλη πλευρά, θεωρείται ένα από τα ισχυρότερα πλοία ανθυποβρυχιακού πολέμου στην Ευρώπη, χάρη στον συνδυασμό σόναρ γάστρας, μεταβλητού βάθους σόναρ και οργανικών ελικοπτέρων.
Για την Ελλάδα, η ανθυποβρυχιακή διάσταση είναι καθοριστική. Η συνεχής ενίσχυση της τουρκικής υποβρύχιας δύναμης και η ανάγκη ελέγχου των θαλάσσιων διαύλων από το Αιγαίο έως την Κύπρο καθιστούν την απόκτηση προηγμένων ASW μονάδων απόλυτη προτεραιότητα. Η είσοδος των Bergamini στον Στόλο, σε συνδυασμό με τα MH-60R Romeo, τα ελληνικά υποβρύχια Type 214 και τις φρεγάτες FDI, δημιουργεί ένα πολύ ισχυρό πλέγμα εντοπισμού, παρακολούθησης και εξουδετέρωσης υποβρύχιων απειλών.
Αεράμυνα περιοχής και δικτυοκεντρική δράση
Η προσθήκη των Bergamini στο ελληνικό οπλοστάσιο δεν αφορά μόνο την αύξηση του αριθμού των φρεγατών. Αφορά κυρίως την ποιότητα των δυνατοτήτων που αποκτά ο Στόλος. Οι ιταλικές FREMM είναι πλοία μεγάλου εκτοπίσματος, με ισχυρούς αισθητήρες, προηγμένο σύστημα μάχης και δυνατότητα πλήρους δικτυοκεντρικής δράσης.
Το ραντάρ Kronos Grand Naval αποτελεί την «καρδιά» της αεροπορικής επιτήρησης των πλοίων. Πρόκειται για προηγμένο ναυτικό ραντάρ AESA πολλαπλών λειτουργιών, ικανό να εντοπίζει και να παρακολουθεί ταυτόχρονα μεγάλο αριθμό στόχων, από μαχητικά αεροσκάφη και ελικόπτερα έως UAV, πυραύλους cruise και απειλές χαμηλού ίχνους. Σε ένα περιβάλλον όπως το Αιγαίο, όπου ο κορεσμός στόχων, οι χαμηλές πτήσεις και ο ηλεκτρονικός πόλεμος αποτελούν καθημερινή πραγματικότητα, η αξία ενός τέτοιου αισθητήρα είναι τεράστια.
Οι Bergamini μπορούν να λειτουργήσουν ως κόμβοι αεράμυνας και επιτήρησης, τροφοδοτώντας με εικόνα το σύνολο της ναυτικής δύναμης. Σε συνδυασμό με τις FDI, τα ιπτάμενα ραντάρ της Πολεμικής Αεροπορίας, τα Rafale, τα F-16 Viper και στο μέλλον τα F-35, ο Στόλος αποκτά μια εντελώς διαφορετική δυνατότητα σύνθεσης εικόνας και έγκαιρης αντίδρασης.
CAPTAS-4 και Romeo: Το δίδυμο του ανθυποβρυχιακού πολέμου
Το μεγάλο πλεονέκτημα των Bergamini, ειδικά της ASW διαμόρφωσης, βρίσκεται στον ανθυποβρυχιακό πόλεμο. Το CAPTAS-4 θεωρείται ένα από τα κορυφαία μεταβλητού βάθους σόναρ παγκοσμίως και δίνει στο πλοίο τη δυνατότητα να εντοπίζει υποβρύχια σε μεγάλες αποστάσεις, ακόμη και σε δύσκολες υδροακουστικές συνθήκες.
Η Ανατολική Μεσόγειος, με τις μεγάλες αποστάσεις, τα μεγάλα βάθη και την αυξανόμενη υποβρύχια δραστηριότητα, απαιτεί πλοία με τέτοιες δυνατότητες. Η συνεργασία των Bergamini με τα MH-60R Romeo δημιουργεί έναν εξαιρετικά επικίνδυνο συνδυασμό για κάθε εχθρικό υποβρύχιο. Το πλοίο μπορεί να εντοπίζει και να παρακολουθεί την απειλή, ενώ το ελικόπτερο μπορεί να επεκτείνει την ακτίνα έρευνας και να αναλάβει την προσβολή με τορπίλες.
Το Πολεμικό Ναυτικό επενδύει πλέον συστηματικά στον ανθυποβρυχιακό πόλεμο. Οι FDI, οι αναβαθμισμένες MEKO, τα Romeo και οι Bergamini συγκροτούν ένα πλέγμα το οποίο καλύπτει διαφορετικά επίπεδα επιχειρήσεων. Από την προστασία ομάδων μάχης έως τον έλεγχο θαλάσσιων διαύλων και την αποτροπή εχθρικών υποβρυχίων κοντά σε κρίσιμες περιοχές, οι νέες δυνατότητες είναι καθοριστικές.
Harpoon, Teseo και η ελληνική ομοιοτυπία
Ένα ακόμη ζήτημα που εξετάζεται αφορά τον αντιπλοϊκό οπλισμό. Οι ιταλικές Bergamini φέρουν Teseo/Otomat, όμως η ελληνική πλευρά δείχνει να έχει σαφή προτίμηση στην αξιοποίηση Harpoon, καθώς πρόκειται για όπλο που ήδη υπηρετεί στον ελληνικό Στόλο και υπάρχει γνώση, εμπειρία και υποδομή υποστήριξης.
Η επιλογή Harpoon θα ενίσχυε την ομοιοτυπία και θα μείωνε το κόστος ένταξης των πλοίων. Παράλληλα, θα επέτρεπε στο Πολεμικό Ναυτικό να αξιοποιήσει υπάρχοντα αποθέματα και να εντάξει τις Bergamini πιο γρήγορα στον επιχειρησιακό σχεδιασμό. Ωστόσο, το τελικό μοντέλο παραμένει αντικείμενο τεχνικής διαπραγμάτευσης, καθώς θα πρέπει να σταθμιστούν το κόστος, ο χρόνος μετατροπών και η ανάγκη άμεσης επιχειρησιακής διαθεσιμότητας.
Σε κάθε περίπτωση, οι Bergamini αποτελούν πλοία με πολύ ισχυρό πακέτο επιφανείας. Η δυνατότητα μεταφοράς αντιπλοϊκών πυραύλων, σε συνδυασμό με προηγμένους αισθητήρες και ισχυρά πυροβόλα, τις καθιστά μονάδες ικανές να αναλάβουν ρόλους αποτροπής, συνοδείας, ελέγχου θαλάσσιας περιοχής και προβολής ισχύος.
Πυροβόλα με αξία στο νέο πεδίο μάχης
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο πυροβολικός οπλισμός των Bergamini. Η GP έκδοση διαθέτει πυροβόλο 127/64 LW, το οποίο μπορεί να αξιοποιήσει πυρομαχικά Vulcano μεγάλης ακρίβειας και αυξημένου βεληνεκούς. Αυτό δίνει στο πλοίο δυνατότητα ναυτικής κρούσης και υποστήριξης επιχειρήσεων σε αποστάσεις πολύ μεγαλύτερες από τα κλασικά ναυτικά πυροβόλα.
Ταυτόχρονα, τα πυροβόλα 76/62 Super Rapid με διαμόρφωση Strales και πυρομαχικά DART προσφέρουν δυνατότητες αντιμετώπισης αντιπλοϊκών πυραύλων, UAV και ταχέων σκαφών. Η αξία τέτοιων συστημάτων έχει αυξηθεί κατακόρυφα μετά τα διδάγματα από την Ουκρανία και την Ερυθρά Θάλασσα, όπου drones, περιφερόμενα πυρομαχικά και φθηνές απειλές κορεσμού έχουν αλλάξει τους κανόνες της ναυτικής άμυνας.
Για το Πολεμικό Ναυτικό, η αντιαεροπορική και anti-drone προστασία δεν μπορεί πλέον να στηρίζεται αποκλειστικά σε πυραύλους υψηλού κόστους. Χρειάζονται πολλαπλά επίπεδα άμυνας, από ηλεκτρονικά μέτρα και πυροβόλα έως πυραύλους μικρού, μέσου και μεγάλου βεληνεκούς. Οι Bergamini διαθέτουν αυτή τη φιλοσοφία πολυεπίπεδης προστασίας.
Νέος Στόλος μαζί με FDI και MEKO
Η απόκτηση των Bergamini εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό ριζικής ανανέωσης του Πολεμικού Ναυτικού. Οι FDI φέρνουν στον Στόλο κορυφαίες δυνατότητες αεράμυνας, ψηφιακής διαχείρισης μάχης και δικτυοκεντρικών επιχειρήσεων. Οι Bergamini προσθέτουν όγκο, αυτονομία, ανθυποβρυχιακή ισχύ και δυνατότητες επιχειρήσεων μακράς διάρκειας. Οι MEKO, μετά τον εκσυγχρονισμό τους, θα εξακολουθήσουν να αποτελούν πολύτιμες μονάδες πολλαπλού ρόλου.
Το αποτέλεσμα είναι ένας Στόλος με διαφορετικές αλλά συμπληρωματικές πλατφόρμες. Οι FDI θα αποτελούν την αιχμή της αεράμυνας και της ψηφιακής μάχης. Οι Bergamini θα δίνουν βάθος, αντοχή, ισχυρό ASW αποτύπωμα και δυνατότητα παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Οι MEKO θα καλύπτουν κρίσιμες αποστολές συνοδείας, επιτήρησης και επιχειρησιακής παρουσίας.
Σε αυτό το περιβάλλον, τα υποβρύχια Type 214, τα MH-60R, τα νέα συστήματα επιτήρησης, τα UAV και οι παράκτιες συστοιχίες πυραύλων δημιουργούν ένα ενιαίο πλέγμα αποτροπής. Η Ελλάδα δεν επενδύει απλώς σε νέα πλοία, αλλά σε νέο τρόπο ναυτικού πολέμου.
Το στοίχημα της γρήγορης ένταξης
Το μεγάλο στοίχημα πλέον είναι η ταχύτητα ένταξης. Το Πολεμικό Ναυτικό θέλει τα πλοία να έρθουν στην Ελλάδα με όσο το δυνατόν μικρότερες παρεμβάσεις, ώστε να μην χαθεί πολύτιμος χρόνος σε εκτεταμένες μετατροπές. Παράλληλα, όμως, πρέπει να εξασφαλιστεί ότι οι Bergamini θα είναι πλήρως συμβατές με τις ελληνικές επιχειρησιακές απαιτήσεις, τα συστήματα επικοινωνιών, τα όπλα και τις διαδικασίες του Στόλου.
Η εκπαίδευση των πληρωμάτων θα αποτελέσει κρίσιμη παράμετρο. Οι FREMM είναι προηγμένα και σύνθετα πλοία, με υψηλό βαθμό αυτοματοποίησης και απαιτήσεις εξειδικευμένης τεχνικής υποστήριξης. Η έγκαιρη αποστολή στελεχών στην Ιταλία, η εκπαίδευση πάνω στα πλοία και η δημιουργία ελληνικού πυρήνα τεχνικής γνώσης θα καθορίσουν πόσο γρήγορα οι φρεγάτες θα περάσουν από την τυπική παραλαβή στην πλήρη επιχειρησιακή αξιοποίηση.
Το ίδιο ισχύει και για την υποστήριξη. Ανταλλακτικά, τεχνική τεκμηρίωση, συμβάσεις follow-on support και διαθεσιμότητα κρίσιμων συστημάτων πρέπει να κλειδώσουν από την αρχή. Το Πολεμικό Ναυτικό έχει πληρώσει στο παρελθόν το τίμημα της ελλιπούς υποστήριξης και δεν θέλει να επαναλάβει τα ίδια λάθη σε ένα πρόγραμμα τόσο μεγάλης σημασίας.
Αλλαγή ισορροπιών στο Αιγαίο
Η είσοδος των Bergamini στον ελληνικό Στόλο θα αλλάξει ουσιαστικά τις ισορροπίες. Μαζί με τις FDI, οι νέες φρεγάτες θα δημιουργήσουν μια δύναμη πρώτης γραμμής με δυνατότητες που μέχρι σήμερα δεν υπήρχαν σε αυτό το επίπεδο στο Πολεμικό Ναυτικό. Αεράμυνα περιοχής, ισχυρός ανθυποβρυχιακός πόλεμος, προηγμένοι αισθητήρες, δυνατότητες δικτυοκεντρικής δράσης και επιχειρησιακή παρουσία μακριά από τη βάση συνθέτουν το νέο πρόσωπο του Στόλου.
Για την Τουρκία, η ελληνική ενίσχυση με FDI και Bergamini δημιουργεί ένα νέο δεδομένο. Το Πολεμικό Ναυτικό αποκτά πλοία που μπορούν να επιβιώσουν, να δουν πρώτα, να χτυπήσουν πρώτα και να προστατεύσουν ευρύτερες ναυτικές δυνάμεις. Η αποτροπή δεν στηρίζεται πλέον μόνο στον αριθμό των μονάδων, αλλά στην ποιότητα των αισθητήρων, των όπλων και της διασύνδεσης.
Η υπογραφή της συμφωνίας με την Ιταλία θα αποτελέσει, εφόσον ολοκληρωθεί όπως σχεδιάζεται, ένα ακόμη καθοριστικό βήμα στην αναγέννηση του Πολεμικού Ναυτικού. Οι Bergamini δεν είναι λύση ανάγκης. Είναι επιλογή υψηλής επιχειρησιακής αξίας, η οποία μπορεί να δώσει στον Στόλο τον χρόνο, την ισχύ και το βάθος που χρειάζεται μέχρι την πλήρη ολοκλήρωση της νέας ναυτικής αρχιτεκτονικής της χώρας.