*Του Κώστα Σαρικά
Ένα ακόμη κρίσιμο κομμάτι στο πολύπλοκο «παζλ» του εκσυγχρονισμού των φρεγατών MEKO 200HN κλάσης «Ύδρα» μπαίνει πλέον σε τροχιά υλοποίησης. Σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert.gr, την επόμενη εβδομάδα αναμένεται να εισαχθεί στην αρμόδια Επιτροπή της Βουλής προς έγκριση το πρόγραμμα απόκτησης των ισραηλινών σόναρ τύπου M660 HMS.
Πρόκειται για ένα υποπρόγραμμα με κόστος που ανέρχεται στα 24 εκατομμύρια ευρώ, το οποίο θα προχωρήσει μέσω διακρατικής συμφωνίας και αφορά την ενίσχυση των ανθυποβρυχιακών δυνατοτήτων των τεσσάρων φρεγατών του Πολεμικού Ναυτικού. Οι νέοι αισθητήρες θα αποτελέσουν βασικό στοιχείο της αναβάθμισης των πλοίων, καθώς ο ανθυποβρυχιακός πόλεμος επανέρχεται στο προσκήνιο με ιδιαίτερη ένταση τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η απόφαση για τοποθέτηση νέου σύγχρονου σόναρ όπως το ισραηλινό M660 HMS επιβεβαιώνει ότι το Πολεμικό Ναυτικό δεν αντιμετωπίζει τον εκσυγχρονισμό των MEKO ως μια απλή αντικατάσταση ηλεκτρονικών συστημάτων, αλλά ως συνολική προσπάθεια επαναφοράς των φρεγατών σε απόλυτα αξιόμαχο επίπεδο για να ανταπεξέλθει στις επιχειρησιακές προκλήσεις του σύγχρονου ναυτικού πολέμου. Οι τέσσερις φρεγάτες κλάσης «ΥΔΡΑ» παραμένουν πολύτιμες μονάδες επιφανείας για τον Στόλο και, με τις κατάλληλες παρεμβάσεις, μπορούν να συνεχίσουν να επιχειρούν με αυξημένη αποτελεσματικότητα για πολλά ακόμη χρόνια.
Το M660 HMS και η ισραηλινή επιλογή
Το M660 HMS – Hull Mounted Sonar είναι σόναρ γάστρας της καναδικής GeoSpectrum Technologies, η οποία ανήκει στον ισραηλινό όμιλο Elbit Systems. Η εταιρεία το περιγράφει ως υψηλής ισχύος, ενεργητικό και παθητικό sonar μεγάλης εμβέλειας για αποστολές ανθυποβρυχιακού πολέμου σε υφιστάμενα και νέα πολεμικά πλοία. Το σύστημα είναι προσαρμόσιμο στις απαιτήσεις του χρήστη και μπορεί να διαμορφωθεί αναλόγως της πλατφόρμας και της αποστολής.
Η επιλογή ενός σύγχρονου σόναρ γάστρας έχει ιδιαίτερη σημασία για τις MEKO, οι οποίες σχεδιάστηκαν εξαρχής ως φρεγάτες γενικών καθηκόντων με αξιόλογες δυνατότητες ανθυποβρυχιακού πολέμου. Όμως, τα δεδομένα του υποθαλάσσιου περιβάλλοντος έχουν αλλάξει δραματικά. Τα σύγχρονα υποβρύχια είναι πιο αθόρυβα, διαθέτουν εξελιγμένα συστήματα πρόωσης και επιχειρούν σε περιβάλλοντα όπου ο εντοπισμός τους αποτελεί ιδιαίτερα απαιτητική αποστολή.
Το Αιγαίο, με τα μικρά βάθη, τις έντονες μεταβολές θερμοκρασίας, τα θαλάσσια ρεύματα, τον μεγάλο αριθμό νησιών και τη συνεχή εμπορική και ακτοπλοϊκή δραστηριότητα, αποτελεί ένα από τα πλέον δύσκολα ακουστικά περιβάλλοντα. Εκεί ακριβώς η ποιότητα των αισθητήρων κάνει τη διαφορά. Ένα σύγχρονο sonarγάστρας μπορεί να δώσει στο πλοίο καλύτερη εικόνα της υποθαλάσσιας απειλής, να βελτιώσει τον χρόνο αντίδρασης και να αυξήσει την αποτελεσματικότητα του πλοίου σε αποστολές συνοδείας, επιτήρησης, ελέγχου θαλάσσιων περιοχών και προστασίας ναυτικών δυνάμεων.
Ενεργητική και παθητική λειτουργία
Το M660 HMS διαθέτει ενεργητική και παθητική λειτουργία. Στην ενεργητική διαμόρφωση εκπέμπει ακουστικό σήμα και αξιοποιεί την επιστροφή του για τον εντοπισμό στόχων. Στην παθητική λειτουργία «ακούει» το περιβάλλον, καταγράφει ακουστικές υπογραφές και βοηθά στον εντοπισμό, την ταξινόμηση και την παρακολούθηση υποβρυχίων ή άλλων υποθαλάσσιων απειλών χωρίς να αποκαλύπτει απαραίτητα τη θέση του πλοίου μέσω εκπομπής.
Η δυνατότητα συνδυασμού ενεργητικής και παθητικής λειτουργίας είναι κρίσιμη σε σύγχρονα επιχειρησιακά σενάρια. Σε περιοχές όπως το Αιγαίο, όπου οι αποστάσεις είναι μικρές και ο χρόνος αντίδρασης περιορισμένος, η φρεγάτα πρέπει να μπορεί να λειτουργήσει τόσο επιθετικά όσο και διακριτικά. Άλλοτε, απαιτείται ενεργή αναζήτηση στόχου και άλλοτε παθητική παρακολούθηση, ώστε να μη δοθεί ακουστικό ίχνος στον αντίπαλο.
Σύμφωνα με την κατασκευάστρια πλευρά, το M660 HMS έχει σχεδιαστεί ώστε να μπορεί να λειτουργήσει ως αυτόνομο σύστημα, να διασυνδεθεί με σύστημα διαχείρισης μάχης ή να ενταχθεί σε ευρύτερη σουίτα υποβρύχιου πολέμου μαζί με άλλα μέσα, όπως συρόμενο sonar ή επιπλέον αισθητήρες.
Για τις ελληνικές MEKO, το κρίσιμο στοιχείο είναι η διασύνδεση με το νέο TACTICOS της Thales, το οποίο αποτελεί την «καρδιά» του εκσυγχρονισμένου συστήματος μάχης των φρεγατών. Η αξία ενός σύγχρονου sonar δεν περιορίζεται μόνο στην ακουστική του απόδοση, αλλά πολλαπλασιάζεται όταν τα δεδομένα του συγχωνεύονται με την τακτική εικόνα του πλοίου, τα στοιχεία από ραντάρ, ηλεκτρονικά συστήματα, ελικόπτερο, άλλα πλοία και κέντρα διοίκησης.
Ανθυποβρυχιακή αναβάθμιση σε κρίσιμη συγκυρία
Η απόφαση για προμήθεια νέων sonar στις ΜΕΚΟ έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επενδύει συστηματικά στον υποβρύχιο στόλο της. Τα υποβρύχια Type 214TN με σύστημα αναερόβιας πρόωσης (AIP) ενισχύουν σταδιακά τις δυνατότητες του Τουρκικού Ναυτικού, ενώ η Άγκυρα επιδιώκει να διευρύνει την παρουσία της όχι μόνο στο Αιγαίο αλλά και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το Πολεμικό Ναυτικό γνωρίζει ότι η αντιμετώπιση των υποβρυχίων δεν μπορεί να στηρίζεται σε ένα μόνο μέσο. Απαιτείται δίκτυο αισθητήρων και πλατφορμών: φρεγάτες, ελικόπτερα MH-60R Romeo, S-70B Aegean Hawk και μελλοντικά, αεροσκάφη ναυτικής συνεργασίας P-3B, υποβρύχια, παράκτια συστήματα, αλλά και ανταλλαγή δεδομένων σε πραγματικό χρόνο.
Μέσα σε αυτό το πλέγμα, οι MEKO μπορούν να διατηρήσουν κεντρικό ρόλο. Με νέο σόναρ γάστρας, νέο σύστημα μάχης, νέο ραντάρ, αναβαθμισμένες επικοινωνίες και βελτιωμένα ηλεκτρονικά συστήματα, οι φρεγάτες κλάσης «ΥΔΡΑ» αποκτούν ξανά τη δυνατότητα να λειτουργούν ως αξιόπιστες Μονάδες πρώτης γραμμής.
Το κόστος των 24 εκατομμυρίων ευρώ για το πρόγραμμα των M660 HMS θεωρείται απολύτως στοχευμένο, καθώς αφορά έναν αισθητήρα που βρίσκεται στον πυρήνα της επιχειρησιακής αποστολής των φρεγατών. Δεν πρόκειται για πολυτέλεια, αλλά για απαραίτητη παρέμβαση σε ένα πεδίο όπου η τεχνολογική υστέρηση μπορεί να έχει άμεσο επιχειρησιακό κόστος.
Ένα από τα υποπρογράμματα του μεγάλου εκσυγχρονισμού
Η προμήθεια των ισραηλινών sonar αποτελεί ένα από τα υποπρογράμματα του συνολικού εκσυγχρονισμού των ΜΕΚΟ. Το πρόγραμμα έχει «σπάσει» σε βασικές συμβάσεις και επιμέρους παρεμβάσεις, ώστε να προχωρήσουν παράλληλα οι κρίσιμες αναβαθμίσεις και να μειωθούν οι καθυστερήσεις.
Τα τρία βασικά προγράμματα που αποτελούν τον κορμό του εκσυγχρονισμού είναι:
-Η κύρια σύμβαση με τη Thales, ύψους 248,7 εκατομμυρίων ευρώ, για το νέο σύστημα διαχείρισης μάχης TACTICOS, το νέο ραντάρ NS-100, τους νέους αισθητήρες, τα ηλεκτρονικά συστήματα και τις βασικές παρεμβάσεις στο επιχειρησιακό «νευρικό σύστημα» των πλοίων.
-Το πρόγραμμα με τη SSMART, ύψους περίπου 11,5 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο αφορά κρίσιμες εργασίες και υποσυστήματα που συνδέονται με την υποστήριξη και την ολοκλήρωση του εκσυγχρονισμού.
-Το ναυπηγικό σκέλος στα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, όπου θα πραγματοποιηθούν οι απαραίτητες εργασίες επί των πλοίων, οι δεξαμενισμοί, οι δομικές παρεμβάσεις, οι εγκαταστάσεις νέου εξοπλισμού και η φυσική ενσωμάτωση των συστημάτων.
Σε αυτά προστίθενται επιμέρους υποπρογράμματα, όπως το νέο σόναρ, οι αναβαθμίσεις στα πυροβόλα, τα νέα συστήματα επικοινωνιών, τα ηλεκτρονικά μέτρα υποστήριξης, τα συστήματα προειδοποίησης και αυτοπροστασίας, αλλά και η ενίσχυση των δυνατοτήτων επιβίωσης των πλοίων.
Το TACTICOS ως κέντρο της νέας διαμόρφωσης
Η εγκατάσταση του TACTICOS αποτελεί τη σημαντικότερη ίσως παρέμβαση στον εκσυγχρονισμό των ΜΕΚΟ. Το νέο CMS θα αντικαταστήσει παρωχημένες δυνατότητες και θα επιτρέψει στις φρεγάτες να διαχειρίζονται με μεγαλύτερη ταχύτητα και ακρίβεια την τακτική εικόνα.
Μέσα σε αυτό το νέο περιβάλλον, το M660 HMS δεν θα λειτουργεί ως απομονωμένος αισθητήρας, αλλά ως μέρος ενός ολοκληρωμένου συστήματος μάχης. Τα δεδομένα του σόναρ θα εισέρχονται στο Σύστημα Διαχείρισης Μάχης, θα συσχετίζονται με άλλες πληροφορίες και θα παρέχουν στον κυβερνήτη και στο Κέντρο Πληροφοριών Μάχης καλύτερη εικόνα για την υποθαλάσσια απειλή.
Αυτό είναι το πραγματικό πλεονέκτημα του εκσυγχρονισμού. Όχι απλώς η αντικατάσταση παλαιού υλικού με νέο, αλλά η δημιουργία ενός δικτυωμένου πλοίου, ικανού να λειτουργεί μέσα σε ένα ευρύτερο περιβάλλον επιχειρήσεων μαζί με τις νέες φρεγάτες FDI, τις πυραυλακάτους, τα υποβρύχια, τα ελικόπτερα και τα κέντρα επιχειρήσεων του Πολεμικού Ναυτικού.
Ραντάρ, ηλεκτρονικά και επικοινωνίες
Στο πακέτο της Thales περιλαμβάνεται και το νέο ραντάρ NS-100, το οποίο θα δώσει στις MEKO σημαντικά βελτιωμένη εικόνα αέρος και επιφανείας. Η αναβάθμιση των αισθητήρων είναι απαραίτητη για πλοία που θα συνεχίσουν να επιχειρούν σε περιβάλλον υψηλής απειλής, με πυραύλους, UAV, USV, ηλεκτρονικό πόλεμο και κορεσμό αισθητήρων.
Παράλληλα, προβλέπεται αναβάθμιση των επικοινωνιών, ώστε οι φρεγάτες να μπορούν να ανταλλάσσουν δεδομένα με μεγαλύτερη ασφάλεια και ταχύτητα. Η διαλειτουργικότητα με μονάδες του ΝΑΤΟ, με τα νέα πλοία του Στόλου και με τα εναέρια μέσα της Πολεμικής Αεροπορίας και του Πολεμικού Ναυτικού αποτελεί βασική απαίτηση.
Ο σύγχρονος ναυτικός πόλεμος δεν κρίνεται μόνο από τον αριθμό των όπλων που φέρει ένα πλοίο, αλλά από την ικανότητά του να βλέπει πρώτο, να καταλαβαίνει πρώτο, να στοχοποιεί πρώτο και να αντιδρά πρώτο. Σε αυτή τη λογική κινούνται όλες οι παρεμβάσεις στις MEKO.
Sovraponte, κύριο πυροβόλο και οπλικά συστήματα
Στα υποπρογράμματα που έχουν ήδη τεθεί στο τραπέζι περιλαμβάνεται και η ενίσχυση του πυροβολικού οπλισμού των φρεγατών. Η επιλογή του Sovraponte 76 χιλιοστών της Leonardo για ενίσχυση των δυνατοτήτων εγγύς άμυνας και αντιμετώπισης ασύμμετρων απειλών αποτελεί μία από τις παρεμβάσεις που εξετάζονται ή έχουν δρομολογηθεί στο πλαίσιο της συνολικής αναβάθμισης.
Παράλληλα, προβλέπεται αναβάθμιση του κύριου πυροβόλου, με στόχο μεγαλύτερη αξιοπιστία, καλύτερη διασύνδεση με το νέο Σύστημα Διαχείρισης Μάχης και αυξημένη αποτελεσματικότητα σε αποστολές κατά στόχων επιφανείας, αέρος και ξηράς.
Η εμπειρία των τελευταίων πολέμων έχει δείξει ότι τα πλοία επιφανείας αντιμετωπίζουν πλέον πολλαπλές απειλές: drones, περιφερόμενα πυρομαχικά, ταχύπλοα, USV, πυραύλους cruise, κορεσμό από φθηνά μέσα και ηλεκτρονικό πόλεμο. Γι’ αυτό και η αναβάθμιση των MEKO δεν μπορεί να είναι μονοδιάστατη.
Laser Warning System και αυτοπροστασία
Σημαντική είναι και η απόφαση όπως ήδη έχει αποκαλύψει το Onalert για εξοπλισμό των φρεγατών με LaserWarning System, το οποίο θα παρέχει προειδοποίηση σε περίπτωση που το πλοίο στοχοποιείται από συστήματα laser. Σε ένα περιβάλλον όπου αισθητήρες, κατευθυνόμενα όπλα και συστήματα στοχοποίησης πολλαπλασιάζονται, η έγκαιρη προειδοποίηση αποτελεί βασικό στοιχείο επιβίωσης.
Η αυτοπροστασία των MEKO ενισχύεται επίσης μέσα από νέα ηλεκτρονικά συστήματα, αναβαθμισμένες δυνατότητες ηλεκτρονικού πολέμου και βελτιωμένη διαχείριση απειλών μέσω του νέου CMS. Το ζητούμενο είναι το πλοίο να μπορεί να αναγνωρίζει γρήγορα την απειλή, να επιλέγει το κατάλληλο αντίμετρο και να αντιδρά με τρόπο που αυξάνει την επιβιωσιμότητά του.
Ο «Κένταυρος» στις MEKO
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η προοπτική ενσωμάτωσης του ελληνικού συστήματος «Κένταυρος» στις φρεγάτες MEKO. Η τοποθέτησή του σε Mονάδες του Στόλου εντάσσεται στη λογική ενίσχυσης της προστασίας απέναντι σε σύγχρονες απειλές, ιδιαίτερα UAV και περιφερόμενα πυρομαχικά.
To anti-drone σύστημα «Κένταυρος» αποτελεί ελληνική λύση με υψηλή επιχειρησιακή αξία, καθώς δίνει στο Πολεμικό Ναυτικό τη δυνατότητα να ενισχύσει την άμυνα των πλοίων με εγχώρια τεχνολογία, μειώνοντας την εξάρτηση από ξένες λύσεις και προσθέτοντας ένα ακόμη επίπεδο προστασίας σε ένα περιβάλλον όπου οι απειλές χαμηλού κόστους μπορούν να προκαλέσουν δυσανάλογα μεγάλη ζημιά.
Οι MEKO ως κρίσιμος ενδιάμεσος κρίκος του Στόλου
Ο εκσυγχρονισμός των MEKO αποκτά ακόμη μεγαλύτερη αξία αν ιδωθεί στο σύνολο της νέας δομής δυνάμεων του Πολεμικού Ναυτικού. Οι φρεγάτες FDI φέρνουν τεράστια ποιοτική αναβάθμιση, όμως ο Στόλος δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο σε τρεις ή τέσσερις νέες μονάδες. Χρειάζεται αριθμούς, διαθεσιμότητες και πλοία ικανά να καλύπτουν πολλαπλές αποστολές.
Οι MEKO, μετά τον εκσυγχρονισμό τους, θα λειτουργούν ως ο κρίσιμος ενδιάμεσος κρίκος ανάμεσα στις νεότευκτες FDI και στις παλαιότερες μονάδες που σταδιακά θα αποσύρονται. Θα μπορούν να αναλαμβάνουν αποστολές συνοδείας, επιτήρησης, ανθυποβρυχιακού πολέμου, συμμετοχής σε νατοϊκές επιχειρήσεις και παρουσίας σε κρίσιμες θαλάσσιες περιοχές.
Η προσθήκη των M660 HMS ενισχύει ακριβώς αυτή τη λογική. Δίνει στις MEKO αναβαθμισμένη ανθυποβρυχιακή «ακοή» και τις καθιστά πιο χρήσιμες σε ένα από τα πιο απαιτητικά πεδία του σύγχρονου ναυτικού πολέμου.
Το πρόγραμμα των 24 εκατομμυρίων ευρώ για τα ισραηλινά σόναρ M660 HMS χαρακτηρίζεται ως ένα από τα πιο κρίσιμα σε επιχειρησιακή αξία. Διότι χωρίς σύγχρονους αισθητήρες, ακόμη και ένα πλοίο με καλό οπλισμό δεν μπορεί να αξιοποιήσει πλήρως τις δυνατότητές του.
Για το Πολεμικό Ναυτικό, το στοίχημα είναι ξεκάθαρο με στόχο οι τέσσερις φρεγάτες κλάσης «Ύδρα» να μη μείνουν απλώς ως διαθέσιμες μονάδες αλλά να επιστρέψουν ως πραγματικά αναβαθμισμένες Μονάδες, με σύγχρονη τακτική εικόνα, ισχυρότερους αισθητήρες, καλύτερη αυτοπροστασία και αυξημένη ικανότητα ανθυποβρυχιακού πολέμου.
Η επιλογή των M660 HMS αποτελεί ακόμη ένα βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Και δείχνει ότι το Πολεμικό Ναυτικό επενδύει στην αξιοποίηση κάθε αξιόμαχης μονάδας που μπορεί να προσφέρει ισχύ, παρουσία και αποτροπή στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.