Γιατί η Ουκρανία προτίμησε να κάνει μια σημαντική παραγγελία για τα σουηδικά μαχητικά αεροσκάφη JAS 39 Gripen της Saab έναντι άλλων, πιο δοκιμασμένων δυτικών τύπων, όπως το F-16, το οποίο ήδη επιχειρεί στο πεδίο της μάχης; Η απάντηση είναι στον σχεδιασμό του σουηδικού αεροσκάφους, ο οποίος ευθυγραμμίζεται με τις άμεσες και πιεστικές επιχειρησιακές ανάγκες του Κιέβου.
Η Ουκρανία αναμένει την παραλαβή των πρώτων σουηδικών μαχητικών τον Φεβρουάριο του 2027, με το ιπτάμενο και τεχνικό προσωπικό να εκπαιδεύεται ήδη στη Σουηδία.
Το Κίεβο επιζητά μια δύναμη ικανή να απογειώνεται ταχύτατα από μικρές, διασκορπισμένες βάσεις για πλήγματα ακριβείας, ρόλο στον οποίο το Gripen παρέχει, θεωρητικά, αυξημένη ευελιξία.
Η άφιξη του Gripen θα κάλυπτε δύο απαιτήσεις για την ουκρανική Πολεμική Αεροπορία.
Η πρώτη είναι η αύξηση της ικανότητάς της να αναχαιτίζει drones και πυραύλους cruise που χρησιμοποιούνται από τη Ρωσία εναντίον ουκρανικών υποδομών και στρατιωτικών εγκαταστάσεων.
Η δεύτερη αφορά τα ρωσικά μαχητικά-βομβαρδιστικά Su-34, τα οποία μπορούν να εκτοξεύσουν κατευθυνόμενες βόμβες ολίσθησης από δεκάδες χιλιόμετρα μακριά, συχνά παραμένοντας εκτός εμβέλειας ορισμένων ουκρανικών επίγειων συστημάτων αεράμυνας.
Η συμφωνία και οι προοπτικές
Η συμφωνία, που οριστικοποιήθηκε τον Ιούνιο του τρέχοντος έτους, αφορά 16 νέα Gripen E, χρηματοδοτούμενα μέσω δανείου της ΕΕ με βρετανική συνδρομή. Παράλληλα, η Σουηδία θα δωρίσει 16 παλαιότερα Gripen C/D από τις αρχές του 2027, ενώ το Κίεβο στοχεύει σε έναν μελλοντικό στόλο 100 έως 150 αεροσκαφών.
Η ένταξη του Gripen στοχεύει κυρίως στην αναχαίτιση ρωσικών drones και πυραύλων cruise, καθώς και στην αντιμετώπιση των ρωσικών Su-34, που εκτοξεύουν βόμβες ολίσθησης από μεγάλες αποστάσεις, παραμένοντας εκτός εμβέλειας της ουκρανικής αντιαεροπορικής άμυνας.
Το Gripen, μονοκινητήριο μαχητικό πολλαπλών ρόλων της Saab, διαθέτει στην έκδοση E ενεργό ραντάρ ηλεκτρονικής σάρωσης, ισχυρότερο κινητήρα General Electric F414, αυξημένα καύσιμα και αναβαθμισμένη σουίτα ηλεκτρονικού πολέμου.
Το κύριο πλεονέκτημα του Gripen είναι η επιχειρησιακή απλότητα και ευελιξία, καθώς σχεδιάστηκε για χρήση από περιορισμένους διαδρόμους, ακόμη και τμήματα αυτοκινητοδρόμων.
Μικρά πληρώματα εδάφους μπορούν να συντηρήσουν γρήγορα το μαχητικό, να το ανεφοδιάσουν με καύσιμα, να το επανεξοπλίσουν και να το επαναφέρουν στον αέρα.
Η Saab ορίζει ελάχιστη απόσταση απογείωσης περίπου 400 μέτρων και απόσταση προσγείωσης 500 μέτρων για το Gripen C, καθώς και χρόνο ολοκλήρωσης μάχης αέρος-αέρος περίπου δέκα λεπτών υπό καθορισμένες συνθήκες συντήρησης.
«Κλειδί» οι Meteor
Η πιο άμεση αξία του Gripen είναι η απώθηση των ρωσικών αεροσκαφών.
Ουκρανοί αξιωματούχοι και αναλυτές βλέπουν το αεροσκάφος, ιδιαίτερα όταν είναι οπλισμένο με πυραύλους Meteor πέραν της οπτικής εμβέλειας, ως έναν πιθανό τρόπο να απειλήσει τα ρωσικά μαχητικά-βομβαρδιστικά Su-34 που εκτοξεύουν βόμβες ολίσθησης από αποστάσεις απόστασης.
Ο στόχος δεν θα ήταν απαραίτητα να κερδηθούν οι αερομαχίες εναντίον μεγαλύτερων, δικινητήριων ρωσικών αεροσκαφών, αλλά να αναγκαστούν τα ρωσικά πληρώματα να απελευθερώσουν τα όπλα τους από μεγαλύτερες αποστάσεις, μειώνοντας την ακρίβεια και την πίεση στις πόλεις και τους στρατιώτες της Ουκρανίας.
Προκλήσεις
Το κόστος των 2,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το πακέτο των 16 Gripen E θεωρείται επίσης ανταγωνιστικό. Οι χαμηλές απαιτήσεις συντήρησης του αεροσκάφους και τα μικρά πληρώματα εδάφους βοηθούν επίσης στη μείωση του φόρτου των Ουκρανών τεχνικών που υποστηρίζουν ήδη αεροσκάφη σοβιετικής εποχής, F-16 και γαλλικά Mirage 2000.
Σύμφωνα με τον Δρ. Justin Bronk από το βρετανικό think tank RUSI, η επιτυχία εξαρτάται από τρεις παράγοντες:
- την ισχυρή υποστήριξη συντήρησης,
- την αποφυγή χρήσης των Gripen για αναχαίτιση drones Geran 2/3 και Gerbera –που θα εξαντλούσε πολύτιμους πόρους–
- και τον προσεκτικό τακτικό σχεδιασμό για την αντιμετώπιση των Su-34 με χρήση πυραύλων Meteor.
Επίσης, η αποτελεσματικότητά του εξαρτάται άμεσα από την ικανότητα της Ουκρανίας να διατηρεί τις απαραίτητες υποδομές logistics, καθώς οι διασπαρμένες επιχειρήσεις ενέχουν κινδύνους για τις κινητές ομάδες υποστήριξης.
Το Gripen έχει λιγότερη πολεμική εμπειρία από τα F-16. Ωστόσο, η φύση του αεροπορικού πολέμου στην Ουκρανία περιορίζει αυτά που μπορεί ρεαλιστικά να επιτύχει οποιοδήποτε μαχητικό.
Οι εμπλοκές αέρος-αέρος είναι σχετικά σπάνιες και το μεγαλύτερο μέρος των αεροπορικών μαχών του πολέμου γίνεται μέσω επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη και πυραύλους μεγάλης εμβέλειας.
Επίσης, οι διάσπαρτες εναέριες επιχειρήσεις ενέχουν και αυτές κινδύνους. Απαιτούν κινητές αποθήκες καυσίμων, τρένα με πυρομαχικά, επαρκή ανταλλακτικά και ισχυρή αεράμυνα – όλα εκ των οποίων θα μπορούσαν να γίνουν στόχοι.
Εν ολίγοις, το Gripen θα έχει αξία μόνο εάν η Ουκρανία μπορεί να διατηρήσει τα συστήματα που το υποστηρίζουν, τονίζει ο Δρ. Justin Bronk.
