Η αντίστροφη μέτρηση για τον εκσυγχρονισμό των φρεγατών MEKO έχει πλέον αρχίσει στην πράξη, με τη φρεγάτα «ΣΠΕΤΣΑΙ», όπως αναφέρουν οι πληροφορίες του OnAlert, να αποτελεί την πρώτη Μονάδα του Πολεμικού Ναυτικού που περνά στη νέα φάση του προγράμματος. To πρώτο αρχικό στάδιο των εργασιών ήδη ξεκίνησε με την τοποθέτηση και ενσωμάτωση μικρότερων υποσυστημάτων, ανοίγοντας τον δρόμο για το μεγάλο «πακέτο» αναβάθμισης που θα ακολουθήσει, όταν φτάσουν στην Ελλάδα τα κύρια συστήματα της Thales.
Η «ΣΠΕΤΣΑΙ» γίνεται έτσι το πρώτο πλοίο πάνω στο οποίο θα δοκιμαστεί στην πράξη το μοντέλο του εκσυγχρονισμού, τόσο σε επίπεδο εργασιών όσο και σε επίπεδο χρονοδιαγράμματος, διασύνδεσης συστημάτων, ναυπηγικών παρεμβάσεων και επιχειρησιακής επαναφοράς.
Η επιλογή της ως πρώτης φρεγάτας δεν είναι τυχαία, καθώς το Πολεμικό Ναυτικό θέλει να «τρέξει» το πρόγραμμα με τρόπο που θα μειώνει το ρίσκο, θα επιτρέπει την εξαγωγή συμπερασμάτων από το πρώτο πλοίο και θα επιταχύνει τις εργασίες στις επόμενες τρεις Μονάδες. Η επιλογή έχει να κάνει και με την επιχειρησιακή διαθεσιμότητα των πλοίων και το πρόγραμμα συντήρησης και επισκευών που ακολουθείται.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η διαδικασία δεν αναμένεται να ξεκινήσει μόνο όταν φτάσουν τα μεγάλα συστήματα του κύριου πακέτου της Thales, δηλαδή το νέο Σύστημα Διαχείρισης Μάχης, το νέο ραντάρ, οι αισθητήρες και οι μονάδες ελέγχου πυρός. Αντίθετα, στόχος είναι ως τότε να έχουν προχωρήσει εργασίες που αφορούν υποδομές, υποσυστήματα και προετοιμασία του πλοίου, ώστε όταν φτάσει ο βασικός εξοπλισμός, το πρόγραμμα να περάσει σε φάση εγκατάστασης και ολοκλήρωσης χωρίς νέες μεγάλες καθυστερήσεις.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, τα συστήματα της Thales, με αιχμή το TACTICOS, το NS100 AESA radar και τους νέους αισθητήρες ελέγχου πυρός, αναμένεται να φτάσουν σε περίπου ενάμιση χρόνο.
Αυτό σημαίνει ότι το Πολεμικό Ναυτικό έχει μπροστά του ένα κρίσιμο παράθυρο προετοιμασίας. Μέσα σε αυτό το διάστημα πρέπει να ολοκληρωθούν οι αναγκαίες προκαταρκτικές εργασίες, να προχωρήσουν οι παρεμβάσεις στα επιμέρους δίκτυα του πλοίου, να γίνουν οι απαραίτητες μελέτες ολοκλήρωσης και να διασφαλιστεί ότι το πρώτο πλοίο θα είναι έτοιμο να υποδεχθεί τα συστήματα που θα αλλάξουν ριζικά την επιχειρησιακή του εικόνα.
Από τη θεωρία στην πράξη
Ο εκσυγχρονισμός των MEKO δεν αποτελεί πλέον απλώς έναν φάκελο εξοπλιστικού προγράμματος ή μια αναμονή πολλών ετών. Με την έναρξη εργασιών στην πρώτη φρεγάτα το πρόγραμμα περνά από τη φάση των αποφάσεων στη φάση της υλοποίησης. Και αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία για το Πολεμικό Ναυτικό, το οποίο στηρίζει μεγάλο μέρος της καθημερινής επιχειρησιακής του παρουσίας στις τέσσερις φρεγάτες κλάσης «ΥΔΡΑ».
Οι MEKO 200HN, δηλαδή οι φρεγάτες «ΥΔΡΑ», «ΣΠΕΤΣΑΙ», «ΨΑΡΑ» και «ΣΑΛΑΜΙΣ», αποτελούν επί δεκαετίες τον πιο σύγχρονο κορμό των φρεγατών του Στόλου, πριν από την έλευση των FDI. Παρά την ηλικία τους, παραμένουν πλοία με αξιόλογη σχεδίαση, σημαντικές δυνατότητες και μεγάλη αξία για το Πολεμικό Ναυτικό. Όμως, τα ηλεκτρονικά τους συστήματα, οι αισθητήρες, το σύστημα μάχης και κρίσιμες υποδομές έχουν ανάγκη αναβάθμισης, ώστε τα πλοία να μπορούν να επιχειρούν με ασφάλεια και αποτελεσματικότητα στο σημερινό περιβάλλον απειλών.
Ο στόχος δεν είναι απλώς να παραταθεί η ζωή των πλοίων αλλά να επιστρέψουν οι MEKO σε πλήρως αξιόμαχο επίπεδο, με δυνατότητα να επιχειρούν δίπλα στις νέες φρεγάτες FDI, να εντάσσονται σε δικτυοκεντρικό περιβάλλον, να ανταλλάσσουν δεδομένα, να αξιοποιούν σύγχρονους αισθητήρες και να αντιμετωπίζουν απειλές που δεν υπήρχαν ή δεν είχαν τη σημερινή ένταση όταν τα πλοία εντάχθηκαν στον Στόλο.
Σήμερα, το πεδίο της ναυτικής αντιπαράθεσης έχει αλλάξει δραματικά. Οι φρεγάτες πρέπει να αντιμετωπίσουν πυραύλους cruise, UAV, περιφερόμενα πυρομαχικά, ταχύπλοα, USV, ηλεκτρονικό πόλεμο, υποβρύχια με αναερόβια πρόωση και σενάρια κορεσμού. Σε αυτό το περιβάλλον, ένα πλοίο που δεν διαθέτει σύγχρονο σύστημα μάχης, ραντάρ, αισθητήρες και επικοινωνίες κινδυνεύει να βλέπει αργότερα, να αντιδρά πιο αργά και να χάνει το τακτικό πλεονέκτημα.
Το TACTICOS ως νέα «καρδιά» των MEKO
Στον πυρήνα του εκσυγχρονισμού βρίσκεται το νέο Σύστημα Διαχείρισης Μάχης TACTICOS της Thales. Πρόκειται για την «καρδιά» της νέας διαμόρφωσης των φρεγατών, καθώς από αυτό θα περνούν η τακτική εικόνα, τα δεδομένα των αισθητήρων, η διαχείριση των όπλων και η επιχειρησιακή αντίδραση του πλοίου.
Η εγκατάσταση του TACTICOS δεν είναι μια απλή αντικατάσταση από κονσόλες και λογισμικό.. Αποτελεί τη μετάβαση των MEKO σε ένα σύγχρονο περιβάλλον μάχης, όπου οι πληροφορίες από ραντάρ, sonar, ηλεκτρονικά συστήματα, ζεύξεις δεδομένων, ελικόπτερα, άλλα πλοία και κέντρα επιχειρήσεων θα μπορούν να συγχωνεύονται και να παρουσιάζονται στο Κέντρο Πληροφοριών Μάχης με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα και ακρίβεια.
Σε έναν σύγχρονο ναυτικό αγώνα, το πλεονέκτημα δεν ανήκει μόνο σε αυτόν που έχει τα περισσότερα όπλα, αλλά σε αυτόν που βλέπει και στοχοποιεί πρώτος. Το TACTICOS δίνει τη δυνατότητα να μετατρέψει τη φρεγάτα από μια πλατφόρμα με επιμέρους συστήματα σε ένα ενιαίο δικτυωμένο σύστημα μάχης. Τα πλοία θα αποκτήσουν σύγχρονη αρχιτεκτονική μάχης, καλύτερη διαχείριση απειλών και δυνατότητα διαλειτουργικότητας με τις νεότερες Μονάδες του Στόλου και τα εναέρια μέσα. Η αξία του νέου CMS πολλαπλασιάζεται όταν συνδυάζεται με νέο ραντάρ, νέους αισθητήρες ελέγχου πυρός, αναβαθμισμένες επικοινωνίες και νέο sonar.
Το NS100 και η νέα εικόνα αέρος και επιφανείας
Στο πακέτο της Thales περιλαμβάνεται και το ραντάρ NS100 AESA, το οποίο θα δώσει στις MEKO σαφώς αναβαθμισμένες δυνατότητες επιτήρησης αέρος και επιφανείας. Η ανάγκη για νέο ραντάρ είναι κομβική, καθώς οι σημερινές απειλές είναι πιο γρήγορες, πιο μικρές, πιο χαμηλού ίχνους και συχνά εμφανίζονται σε περιβάλλον κορεσμού.
UAV, μικρά drones, βλήματα cruise, ταχύπλοα, USV και εναέριοι στόχοι χαμηλής διατομής απαιτούν αισθητήρες με υψηλή ακρίβεια, ταχύτητα επεξεργασίας και δυνατότητα ταυτόχρονης παρακολούθησης πολλών στόχων. Το NS100 έρχεται να καλύψει αυτή την ανάγκη, προσφέροντας στις MEKO μια νέα εικόνα του τακτικού περιβάλλοντος.
Η αναβάθμιση των αισθητήρων δεν αφορά μόνο την αυτοπροστασία του πλοίου. Αφορά και την ικανότητά του να λειτουργεί ως κόμβος μέσα σε μια ευρύτερη ναυτική δύναμη. Μια εκσυγχρονισμένη MEKO θα μπορεί να συνεισφέρει καλύτερη τακτική εικόνα, να συνεργάζεται με άλλες Μονάδες και να ενισχύει τη συνολική επίγνωση κατάστασης του Στόλου.
STIR, αισθητήρες και έλεγχος πυρός
Σημαντικό τμήμα του πακέτου αφορά και τους νέους αισθητήρες ελέγχου πυρός STIR 1.2 EOMk2. Η αναβάθμιση αυτή είναι απαραίτητη για την αποτελεσματική αξιοποίηση των οπλικών συστημάτων του πλοίου, καθώς η ακρίβεια στον εντοπισμό, στην παρακολούθηση και στην εμπλοκή στόχων είναι καθοριστική.
Η νέα γενιά αισθητήρων ελέγχου πυρός θα βελτιώσει την ικανότητα των φρεγατών να αντιδρούν σε απειλές αέρος και επιφανείας, ενώ η διασύνδεσή τους με το TACTICOS θα επιτρέπει πιο γρήγορη λήψη αποφάσεων. Σε ένα περιβάλλον όπου ο χρόνος από τον εντοπισμό έως την εμπλοκή μπορεί να μετριέται σε δευτερόλεπτα, η αναβάθμιση αυτή αποκτά κρίσιμη αξία.
Η συνολική φιλοσοφία του εκσυγχρονισμού δεν είναι να αποκτήσουν οι MEKO απλώς νέα ηλεκτρονικά. Είναι να δημιουργηθεί ένα πλήρως διασυνδεδεμένο σύστημα, όπου κάθε αισθητήρας και κάθε όπλο θα λειτουργεί μέσα από ένα ενιαίο επιχειρησιακό περιβάλλον.
Το νέο sonar και η ανθυποβρυχιακή διάσταση
Ένα ακόμη κρίσιμο κομμάτι στο πολύπλοκο «παζλ» του εκσυγχρονισμού των φρεγατών MEKO μπαίνει σε τροχιά υλοποίησης. Η επιλογή αφορά τα ισραηλινά sonar τύπου M660 HMS. Πρόκειται για υποπρόγραμμα κόστους 24 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο θα προχωρήσει μέσω διακρατικής συμφωνίας και αφορά την ενίσχυση των ανθυποβρυχιακών δυνατοτήτων των τεσσάρων φρεγατών του Πολεμικού Ναυτικού. Οι νέοι αισθητήρες θα αποτελέσουν βασικό στοιχείο της αναβάθμισης των πλοίων, καθώς ο ανθυποβρυχιακός πόλεμος επανέρχεται στο προσκήνιο με ιδιαίτερη ένταση τόσο στο Αιγαίο όσο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το M660 HMS είναι sonar γάστρας της καναδικής GeoSpectrum Technologies, η οποία ανήκει στον ισραηλινό όμιλο Elbit Systems. Η κατασκευάστρια πλευρά το περιγράφει ως ενεργητικό και παθητικό sonar μεγάλης ισχύος και εμβέλειας, κατάλληλο για αποστολές ανθυποβρυχιακού πολέμου σε υφιστάμενα αλλά και νέα πολεμικά πλοία.
Το Αιγαίο αποτελεί ένα ιδιαίτερο περιβάλλον, με μικρά βάθη, έντονες μεταβολές θερμοκρασίας, νησιωτικό ανάγλυφο, θαλάσσια κυκλοφορία και πολλές περιοχές όπου ο εντοπισμός υποβρυχίου γίνεται εξαιρετικά δύσκολος. Σε αυτό το περιβάλλον, η ποιότητα του αισθητήρα μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα στον έγκαιρο εντοπισμό και στην απώλεια του τακτικού πλεονεκτήματος.
Το νέο sonar δεν θα λειτουργεί απομονωμένα. Η αξία του θα πολλαπλασιάζεται μέσα από τη διασύνδεσή του με το TACTICOS, ώστε τα δεδομένα του να ενσωματώνονται στην τακτική εικόνα του πλοίου και να συσχετίζονται με πληροφορίες από άλλα μέσα, όπως ελικόπτερα MH-60R Romeo, S-70B Aegean Hawk, υποβρύχια, άλλα πλοία και μελλοντικά τα αεροσκάφη ναυτικής συνεργασίας P-3B.
Τα υποπρογράμματα του συνολικού εκσυγχρονισμού
Ο εκσυγχρονισμός των MEKO έχει «σπάσει» σε κύριες συμβάσεις και επιμέρους υποπρογράμματα, ώστε να μπορούν να προχωρούν παράλληλα κρίσιμες παρεμβάσεις. Ο κορμός είναι η κύρια σύμβαση με τη Thales, ύψους 248,7 εκατομμυρίων ευρώ, που αφορά το νέο σύστημα μάχης TACTICOS, το ραντάρ NS100, τους αισθητήρες ελέγχου πυρός και τις βασικές παρεμβάσεις στο επιχειρησιακό «νευρικό σύστημα» των πλοίων.
Σε αυτό προστίθεται το πρόγραμμα με τη SSMART, ύψους περίπου 11,5 εκατομμυρίων ευρώ, για κρίσιμες εργασίες και υποσυστήματα που συνδέονται με την υποστήριξη και την ολοκλήρωση του εκσυγχρονισμού. Παράλληλα, υπάρχει το ναυπηγικό σκέλος, το οποίο θα υλοποιηθεί στα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, με δεξαμενισμούς, δομικές παρεμβάσεις, εγκατάσταση εξοπλισμού και φυσική ενσωμάτωση των συστημάτων.
Πέρα από αυτά, υπάρχουν επιμέρους προγράμματα για sonar, επικοινωνίες, ηλεκτρονικά μέτρα υποστήριξης, αυτοπροστασία, αναβαθμίσεις πυροβόλων και πιθανές πρόσθετες παρεμβάσεις στην εγγύς άμυνα των πλοίων. Το σύνολο αυτών των παρεμβάσεων δείχνει ότι το Πολεμικό Ναυτικό δεν αντιμετωπίζει τις MEKOως πλοία που απλώς πρέπει να «κρατηθούν» στη ζωή, αλλά ως Μονάδες που μπορούν να επιστρέψουν με ουσιαστικά αναβαθμισμένη επιχειρησιακή αξία.
Sovraponte, πυροβόλα και εγγύς άμυνα
Στο τραπέζι των υποπρογραμμάτων βρίσκεται και η ενίσχυση της εγγύς άμυνας και του πυροβολικού οπλισμού των φρεγατών. Η απόφαση για το Sovraponte των 76 χιλιοστών της Leonardo συνδέεται με την ανάγκη αντιμετώπισης νέων απειλών μικρού ίχνους και χαμηλού κόστους, όπως UAV, ταχύπλοα και USV.
Οι πρόσφατες συγκρούσεις έχουν δείξει ότι τα πολεμικά πλοία απειλούνται πλέον όχι μόνο από κλασικούς πυραύλους, αλλά και από μέσα που κοστίζουν πολύ λιγότερο και μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε μεγάλους αριθμούς. Η άμυνα απέναντι σε αυτά απαιτεί στρώματα προστασίας: αισθητήρες, ηλεκτρονικό πόλεμο, πυροβόλα, συστήματα εγγύς άμυνας και ικανότητα γρήγορης απόφασης.
Η αναβάθμιση των πυροβόλων και η διασύνδεσή τους με το νέο CMS αποκτούν έτσι ιδιαίτερη σημασία. Το ζητούμενο είναι οι MEKO να μπορούν να αντιμετωπίζουν απειλές σε μικρές αποστάσεις με ταχύτητα και ακρίβεια, χωρίς να σπαταλούν ακριβά όπλα για στόχους χαμηλού κόστους.
Αυτοπροστασία, Laser Warning και «Κένταυρος»
Σημαντικό κομμάτι της νέας εποχής των MEKO είναι και η αυτοπροστασία. Όπως έχει ήδη αποκαλύψει το OnAlert.gr, στις παρεμβάσεις που προωθούνται περιλαμβάνεται και η εγκατάσταση Laser Warning System, το οποίο θα παρέχει προειδοποίηση όταν το πλοίο στοχοποιείται από συστήματα laser.
Σε ένα περιβάλλον όπου οι αισθητήρες στοχοποίησης, τα κατευθυνόμενα όπλα και τα μέσα επιτήρησης πολλαπλασιάζονται, η έγκαιρη προειδοποίηση αποτελεί κρίσιμο παράγοντα επιβίωσης. Το πλοίο πρέπει να γνωρίζει γρήγορα ότι έχει στοχοποιηθεί, να αξιολογεί την απειλή και να αντιδρά με τα κατάλληλα αντίμετρα.
Παράλληλα, η προοπτική ενσωμάτωσης του ελληνικού anti-drone συστήματος «Κένταυρος» στις MEKO προσθέτει ακόμη μία διάσταση στην αυτοπροστασία των πλοίων. Η ελληνική αυτή λύση μπορεί να ενισχύσει την άμυνα απέναντι σε UAV και περιφερόμενα πυρομαχικά, δίνοντας στο Πολεμικό Ναυτικό ένα εγχώριο εργαλείο υψηλής επιχειρησιακής αξίας.
Οι MEKO δίπλα στις FDI
Η σημασία του εκσυγχρονισμού των MEKOγίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν ιδωθεί μέσα στο συνολικό σχέδιο ανανέωσης του Στόλου. Οι φρεγάτες FDI φέρνουν τεράστια ποιοτική αναβάθμιση, όμως ο Στόλος δεν μπορεί να στηριχθεί μόνο σε τρεις ή τέσσερις νέες Μονάδες. Χρειάζεται αριθμούς, διαθεσιμότητες και πλοία ικανά να καλύπτουν πολλαπλές αποστολές.
Οι MEKO, μετά τον εκσυγχρονισμό τους, θα αποτελέσουν τον κρίσιμο ενδιάμεσο κρίκο ανάμεσα στις νέες FDI και στις παλαιότερες φρεγάτες που σταδιακά θα αποσύρονται. Θα μπορούν να αναλαμβάνουν αποστολές συνοδείας, επιτήρησης, ανθυποβρυχιακού πολέμου, συμμετοχής σε νατοϊκές επιχειρήσεις και παρουσίας σε κρίσιμες θαλάσσιες περιοχές.
Για το Πολεμικό Ναυτικό στόχος είναι οι τέσσερις MEKO να μη μείνουν απλώς διαθέσιμες, αλλά να επιστρέψουν ως πραγματικά αναβαθμισμένες Μονάδες πρώτης γραμμής. Η έναρξη των εργασιών στη «ΣΠΕΤΣΑΙ» αποτελεί το πρώτο ουσιαστικό σημάδι ότι ένα πρόγραμμα που καθυστέρησε για χρόνια μπαίνει πλέον στις ράγες.
