*του Κώστα Σαρικά
Με γρήγορα βήματα προς μια νέα εποχή χρήσης των νέων τεχνολογιών σύμφωνα με τα διδάγματα από τις εν εξελίξει πολεμικές αναμετρήσεις, ευελιξίας και δικτυοκεντρικής δράσης κινούνται οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις, καθώς το πρόγραμμα απόκτησης των loitering munition Switchblade 300 και Switchblade 600 περνά στην τελική ευθεία.
Αν και σε σχέση με άλλα προγράμματα χαρακτηρίζεται από το χαμηλό του κόστος, για το ΓΕΕΘΑ περιλαμβάνεται μεταξύ των προτεραιοτήτων. Και αυτό γιατί πρόκειται για επιλογή που αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο μικρές ομάδες, ειδικές δυνάμεις, σχηματισμοί πρώτης γραμμής και μηχανοκίνητες μονάδες θα εντοπίζουν, θα παρακολουθούν και θα πλήττουν στόχους σε πραγματικό χρόνο, με ελάχιστη χρονική υστέρηση από την αναγνώριση έως την κρούση.
Σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert, οι Αμερικανοί είχαν αρχικά ενημερώσει την ελληνική πλευρά ότι οι παραδόσεις θα μετακινούνταν εντός του 2028, εξαιτίας των τελευταίων εξελίξεων και της εξαιρετικά ρευστής κατάστασης. Ωστόσο, οι έντονες πιέσεις από το ΓΕΕΘΑ προς την αμερικανική πλευρά οδήγησαν σε ανατροπή του αρχικού χρονοδιαγράμματος.
Η πρώτη παρτίδα αναμένεται πλέον, κατά τις ίδιες πληροφορίες, να παραδοθεί στα τέλη του 2026. Η επιτάχυνση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς το Επιτελείο επιδιώκει να αποκτήσει άμεσα πραγματική ικανότητα loitering munition στις μονάδες πρώτης γραμμής και κυρίως στη Διοίκηση Ειδικού Πολέμου. Το συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα ακόμα δεν έχει οριστικοποιηθεί από την αμερικανική πλευρά, όμως η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ότι η Αθήνα πέτυχε να κερδίσει πολύτιμο χρόνο.
Αλλαγή φιλοσοφίας και νέα επιχειρησιακή κουλτούρα
Η απόκτηση των Switchblade δεν συνιστά μια ακόμη αριθμητική ενίσχυση του οπλοστασίου αλλά εισάγει νέα επιχειρησιακή κουλτούρα. Τα loitering munition γεφυρώνουν το κενό ανάμεσα στην αναγνώριση και στην άμεση προσβολή. Ο ίδιος χειριστής ή μια μικρή ομάδα που εντοπίζει τον στόχο μπορεί, χωρίς να περιμένει παραδοσιακή διαδικασία πυρών, να προχωρήσει σε καταστροφή του με ακρίβεια και σε πραγματικό χρόνο.
Αυτό μεταβάλλει την τακτική λογική των μικρών κλιμακίων, αυξάνει θεαματικά τη φονικότητα των τμημάτων πρώτης επαφής και δίνει στην τοπική διοίκηση ένα εργαλείο άμεσης αντίδρασης χωρίς την ανάγκη ενεργοποίησης βαρύτερων μέσων.
Γι’ αυτό και η έλευση των Switchblade επηρεάζει όχι μόνο το επίπεδο του οπλισμού αλλά και τις διαδικασίες διοίκησης και ελέγχου, τα δίκτυα πληροφοριών, τους κανόνες εμπλοκής, την εκπαίδευση, τη διακλαδική συνεργασία και την εφοδιαστική υποστήριξη. Δεν πρόκειται απλά drones-καμικάζι αλλά πραγματική αξία τους βρίσκεται στο ότι εντάσσονται σε μια ταχύτερη kill chain, όπου αισθητήρας, χειριστής και κρούση λειτουργούν σχεδόν ως ένα ενιαίο σύστημα.
Τα συμπεράσματα από την Ουκρανία δείχνουν ακριβώς αυτό, ότι η αποτελεσματικότητα των loitering munition εξαρτάται από τη δικτύωση, την ταχύτητα λήψης απόφασης και την επιβίωση μέσα σε περιβάλλον ηλεκτρονικού πολέμου.
Switchblade 300 Block 20 για τις μικρές ομάδες της πρώτης γραμμής
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η ελληνική πλευρά θα παραλάβει την πιο σύγχρονη έκδοση Switchblade 300 Block 20. Το σύστημα αυτό αποτελεί τον διάδοχο του combat-proven Switchblade 300 και φέρνει βελτιώσεις που προέρχονται άμεσα από τις εμπειρίες των σύγχρονων πεδίων επιχειρήσεων.
Το σύστημα διαθέτει υψηλής ανάλυσης αισθητήρες EO/IR, βελτιωμένη αντοχή πτήσης, touch screen Fire Control System, δυνατότητα μετάδοσης εικόνας σε πραγματικό χρόνο, καθώς και βελτιωμένο Digital Data Link με υποστήριξη περισσότερων συχνοτήτων και κρυπτογράφηση AES-256. Η σχεδίαση παραμένει προσανατολισμένη στη λογική του ενός χειριστή, ενώ ο χρόνος ανάπτυξης του συστήματος είναι μικρότερος από δύο λεπτά.
Σε επίπεδο επιδόσεων, το Switchblade 300 Block 20 εμφανίζει εμβέλεια έως 30 χιλιόμετρα με extended range antenna, αντοχή πτήσης άνω των 20 λεπτών, ταχύτητα πλεύσης περίπου 101 χιλιόμετρα την ώρα και ταχύτητα εφόρμησης έως 161 χιλιόμετρα την ώρα. Το βάρος του ίδιου του συστήματος είναι περίπου 1,68 κιλά, ενώ το all-up-round φτάνει περίπου τα 3,27 κιλά, γεγονός που το καθιστά εξαιρετικά εύκολο στη μεταφορά από προσωπικό ειδικών επιχειρήσεων ή πεζικού.
Η κατασκευάστρια AeroVironment δίνει, επίσης, ιδιαίτερη έμφαση στη modular φιλοσοφία της νέας έκδοσης, με δυνατότητα επιλογής payload για αποστολές κατά προσωπικού, ελαφρών οχημάτων και ελαφρά ή μέσης θωράκισης στόχων μέσω EFP διαμόρφωσης.
Για το ελληνικό επιχειρησιακό περιβάλλον, το Switchblade 300 έχει ιδιαίτερη αξία επειδή επιτρέπει σε μικρές και διασπαρμένες ομάδες να κινούνται με χαμηλό αποτύπωμα και να διαθέτουν οργανικό μέσο ακριβείας. Στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, όπου η γεωγραφία, ο περιορισμένος χώρος, οι μικρές αποστάσεις και η ανάγκη ταχείας αντίδρασης είναι καθοριστικοί παράγοντες, η δυνατότητα μιας ομάδας να αναπτύσσει loitering munition μέσα σε ελάχιστο χρόνο μπορεί να αποδειχθεί κρίσιμη.
Το ίδιο ισχύει και για ειδικές αποστολές αναγνώρισης, αιφνιδιασμού ή άμεσης προσβολής εχθρικών τμημάτων πριν προσεγγίσουν την ακτή ή πριν κατορθώσουν να αναπτυχθούν.
Switchblade 600 για κρούση βάθους και αντιαρματική ισχύ
Το Switchblade 600 βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατηγορία. Δεν πρόκειται για απλώς μεγαλύτερη έκδοση του 300, αλλά για σύστημα σχεδιασμένο να δίνει σε μονάδες ξηράς δυνατότητα BLOS προσβολής βαρέων στόχων χωρίς την άμεση ανάγκη εξωτερικών πυρών. Η AeroVironment το παρουσιάζει ως next-generation extended-range loitering munition, με anti-armor warhead και δυνατότητα προσβολής μεγαλύτερων, σταθερών ή κινούμενων σκληρών στόχων. Διαθέτει EO/IR αισθητήρες υψηλής ακρίβειας, δυνατότητα wave-off και recommit, καθώς και ψηφιακή αρχιτεκτονική που επιτρέπει αποστολές πολλαπλών προφίλ.
Τα τεχνικά χαρακτηριστικά είναι ενδεικτικά των επιχειρησιακών δυνατοτήτων του. Η εμβέλεια ξεπερνά τα 40 χιλιόμετρα και μπορεί να φτάσει πάνω από 90 χιλιόμετρα με DDL handoff ή forward pass, η αντοχή πτήσης είναι άνω των 40 λεπτών, ενώ η ταχύτητα εφόρμησης φτάνει περίπου τα 185 χιλιόμετρα την ώρα. Το βάρος του munition ανέρχεται περίπου στα 15 κιλά, ενώ το all-up-round φτάνει τα 29,5 κιλά.
Το σύστημα στήνεται και εκτοξεύεται σε λιγότερο από δέκα λεπτά, ενώ μπορεί να αναπτυχθεί από σταθερές αμυντικές θέσεις, από επίγεια οχήματα μάχης, αλλά και από θαλάσσιες πλατφόρμες. Αυτή η ευελιξία το καθιστά εξαιρετικά ελκυστικό για τον ελληνικό σχεδιασμό τόσο στον Έβρο όσο και στο νησιωτικό περιβάλλον.
Η κρίσιμη διαφορά είναι ότι το Switchblade 600 δίνει στους σχηματισμούς τη δυνατότητα να πλήξουν άρματα μάχης, τεθωρακισμένα οχήματα, κέντρα διοίκησης, θέσεις υποστήριξης και άλλους στόχους υψηλής αξίας σε αποστάσεις που έως τώρα απαιτούσαν διαφορετικής κλάσης μέσα. Η δυνατότητα abort, wave-off και επαναδέσμευσης προσφέρει στον χειριστή τεράστια ευελιξία.
Το πυρομαχικό δεν «χάνεται» αναγκαστικά εάν ο στόχος μετακινηθεί ή εάν αλλάξουν οι συνθήκες στο πεδίο. Αυτό ενισχύει την οικονομία δυνάμεων και αυξάνει την αποτελεσματικότητα ανά αποστολή.
Προτεραιότητα στη Διοίκηση Ειδικού Πολέμου
Το ΓΕΕΘΑ έχει ήδη καταστρώσει τη βασική φιλοσοφία κατανομής. Το μεγαλύτερο ποσοστό των νέων συστημάτων θα κατευθυνθεί στη Διοίκηση Ειδικού Πολέμου, η οποία λόγω αποστολής, εκπαίδευσης και κουλτούρας θεωρείται ο φυσικός πρώτος χρήστης τέτοιων όπλων. Οι μονάδες της ΔΕΠ είναι ήδη εξοικειωμένες με επιχειρήσεις μικρών κλιμακίων, με υψηλό βαθμό αυτονομίας, διασποράς και άμεσης εκτέλεσης αποστολών ακριβείας.
Αυτό σημαίνει ότι μπορούν ταχύτερα από άλλους σχηματισμούς να αφομοιώσουν ένα σύστημα που απαιτεί συνδυασμό τεχνικής επάρκειας, τακτικής αντίληψης και ασφαλούς διασύνδεσης με δίκτυα πληροφοριών.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις Μονάδες Αμφίβιων Καταδρομέων που επιχειρούν σε Ρόδο, Λέσβο, Σάμο, Χίο και Κω. Για αυτές τις μονάδες, το Switchblade 300 αποτελεί σχεδόν ιδανικό εργαλείο. Είναι ελαφρύ, φορητό, αναπτύσσεται αμέσως, επιτρέπει προσβολές χωρίς αποκάλυψη θέσης και ταιριάζει στην τακτική λογική μικρών τμημάτων που δρουν σε σύνθετο περιβάλλον, με πολλαπλές θέσεις απόκρυψης και ανάγκη άμεσης εναλλαγής σημείων ανάπτυξης. Η ενίσχυση αυτών των μονάδων με loitering munition μεταβάλλει αισθητά τη σχέση ισχύος σε ενδεχόμενο σενάριο ταχείας κλιμάκωσης στο Ανατολικό Αιγαίο.
Έβρος και νησιά του Ανατολικού Αιγαίου στο επίκεντρο
Ο υπόλοιπος αριθμός Switchblade 300 και 600 αναμένεται να διατεθεί σε επίλεκτες μονάδες Πεζικού και Μηχανοκίνητου Πεζικού στον Έβρο και στα νησιά του Ανατολικού Αιγαίου. Εκεί εντοπίζεται η μεγαλύτερη επιχειρησιακή αξία των συστημάτων στο πλαίσιο της ελληνικής αποτροπής.
Στον Έβρο, το Switchblade 600 μπορεί να λειτουργήσει ως ευέλικτο όπλο προσβολής μηχανοκίνητων σχηματισμών, γραμμών ανεφοδιασμού, θέσεων διοίκησης και συγκεντρώσεων δυνάμεων πίσω από την πρώτη γραμμή. Η δυνατότητα εκτόξευσης από οχήματα, σταθερές θέσεις ή προωθημένα σημεία επιτρέπει γρήγορη μετακίνηση, τακτική απόκρυψη και επαναλαμβανόμενα πλήγματα.
Στο Αιγαίο, η αξία του Switchblade είναι ακόμη πιο σύνθετη. Σε ένα θέατρο επιχειρήσεων με μικρά νησιά, βραχονησίδες, περιορισμένο χώρο ανάπτυξης, αστικό ιστό και ανάγκη ακριβούς εμπλοκής, το loitering munition δίνει τη δυνατότητα για χειρουργικές προσβολές με χαμηλότερο κίνδυνο παράπλευρων απωλειών. Μικρές ομάδες μπορούν να εντοπίζουν αποβατικά μέσα, ομάδες εφόδου, ελαφρά οχήματα ή μέσα υποστήριξης πριν πλησιάσουν στην ακτή και να τα πλήττουν άμεσα.
Αντίστοιχα, το Switchblade 600 μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κρούση βαθύτερα, εναντίον κρίσιμων στόχων που θα στηρίζουν μια αποβατική ή μηχανοκίνητη ενέργεια. Αυτή ακριβώς η πολυεπίπεδη χρησιμότητα είναι που δίνει στο σύστημα υψηλή επιχειρησιακή αξία για την ελληνική πλευρά.
Η πραγματική αξία βρίσκεται στη δικτύωση
Καθοριστικό όμως στοιχείο δεν είναι μόνο η απόκτηση των ίδιων των πυρομαχικών, αλλά το περιβάλλον μέσα στο οποίο θα λειτουργήσουν. Τα Switchblade αποδίδουν στο μέγιστο όταν συνδέονται με αξιόπιστο δίκτυο ISR, με UAV αναγνώρισης, με επίγειους και παράκτιους αισθητήρες, με ασφαλείς επικοινωνίες και με διαδικασίες διοίκησης που επιτρέπουν ταχύτατη μεταβίβαση στόχου. Εάν το sensor-to-shooter chain είναι αργό ή ευάλωτο σε παρεμβολές, το πλεονέκτημα μειώνεται. Εάν όμως η δικτύωση λειτουργεί, τότε ακόμη και μικρές ομάδες αποκτούν δυσανάλογα μεγάλη ισχύ πυρός.
Αυτό είναι και το βασικότερο μάθημα από τον πόλεμο στην Ουκρανία. Η μαζική χρήση drones και loitering munition απέδειξε ότι η τεχνολογία από μόνη της δεν αρκεί. Απαιτούνται ανθεκτικά data links, κρυπτογράφηση, αντοχή σε παρεμβολές, διασπορά, ταχύτητα ελιγμού, γρήγορη αλλαγή θέσεων και διοικητική ευελιξία. Οι αντίπαλοι επενδύουν πλέον εξίσου σε ηλεκτρονικό πόλεμο, σε anti-drone λύσεις και σε συστήματα εντοπισμού χειριστών.
Συνεπώς, η πλήρης ένταξη των Switchblade στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις θα κριθεί όχι μόνο από τον αριθμό των συστημάτων αλλά από το κατά πόσο θα ενταχθούν σε μια ώριμη αρχιτεκτονική δικτύωσης και προστασίας.
Πρόγραμμα με χρηματοδότηση μέσω FMF
Το συνολικό πρόγραμμα ανέρχεται στα 80 εκατομμύρια ευρώ. Από αυτά, τα 25 εκατομμύρια θα καλυφθούν από εθνικούς πόρους, ενώ τα υπόλοιπα 55 εκατομμύρια προβλέπεται να προέλθουν από αμερικανική χρηματοδότηση μέσω FMF. Πρόκειται για σχήμα που περιορίζει σημαντικά το δημοσιονομικό βάρος για την ελληνική πλευρά και ταυτόχρονα επιτρέπει ταχύτερη υλοποίηση.
Το ακόμη σημαντικότερο είναι ότι, σύμφωνα με τον σχεδιασμό που έχει παρουσιαστεί στο Επιτελείο, τα συστήματα έχουν δεσμευτεί από αμερικανικό απόθεμα υπέρ της χώρας μας, κάτι που εξηγεί γιατί η ελληνική πλευρά επιμένει στην επίσπευση των παραδόσεων.
Η συμφωνία προβλέπει συνολικά 592 συστήματα. Ειδικότερα, περιλαμβάνει 390 Switchblade 300 μαζί με 50 μονάδες χειρισμού και 202 Switchblade 600 με 26 μονάδες χειρισμού. Η σύνθεση του πακέτου δεν είναι τυχαία. Αντιθέτως αποτυπώνει μια σαφή λογική δύο επιπέδων. Από τη μία πλευρά, το ελαφρύ και άμεσα αναπτυσσόμενο Switchblade 300 για μικρές ομάδες, ειδικές επιχειρήσεις και τακτική υποστήριξη στην πρώτη γραμμή. Από την άλλη, το βαρύτερο και σαφώς πιο ισχυρό Switchblade 600 για κρούση μεγαλύτερου βάθους, προσβολή κινούμενων στόχων και αντιμετώπιση θωρακισμένων ή στόχων υψηλής αξίας.
Μήνυμα αποτροπής με άμεσο επιχειρησιακό αντίκτυπο
Το πρόγραμμα των Switchblade στέλνει δείχνει ότι το ΓΕΕΘΑ ελληνικό δεν ποντάρει μόνο στα μεγάλα, βαρύτερα και χρονοβόρα εξοπλιστικά προγράμματα για να ενισχύσει την αποτροπή.
Αναζητά λύσεις που μπορούν να αποδώσουν γρήγορα, να ενσωματωθούν στις υφιστάμενες δομές και να πολλαπλασιάσουν άμεσα τη μαχητική ισχύ στο πεδίο.
Τα loitering munition ανήκουν ακριβώς σε αυτή την κατηγορία. Είναι όπλα που συνδυάζουν σχετικά χαμηλότερο κόστος, υψηλή ακρίβεια, γρήγορη ανάπτυξη και δυνατότητα ενσωμάτωσης.