Η αντίστροφη μέτρηση για τη δημιουργία της πρώτης ελληνικής βάσης αεροσκαφών πέμπτης γενιάς στην Ανδραβίδα έχει ουσιαστικά ξεκινήσει, αφού παράλληλα με την προμήθεια 20 stealth μαχητικών τύπου F-35 από τις ΗΠΑ, προχωρά και ο σχεδιασμός για τη μεγαλύτερη αναβάθμιση στρατιωτικών υποδομών που έχει πραγματοποιηθεί ποτέ στην Πολεμική Αεροπορία, μετά την ένταξη των F-16.
Το επίκεντρο βρίσκεται στην 117 Πτέρυγα Μάχης στην Ανδραβίδα, η οποία μέσα στα επόμενα χρόνια θα μετατραπεί σε μία από τις πλέον σύγχρονες αεροπορικές βάσεις της Ευρώπης με τα ελληνικά F-35, διότι δεν πρόκειται απλώς για μια ανακαίνιση εγκαταστάσεων ή για την κατασκευή νέων κτιρίων αλλά για μια συνολική αναμόρφωση της βάσης
Η «φωλιά» των «αόρατων» μαχητικών θα πρέπει να πληροί τις αυστηρότερες προδιαγραφές ασφαλείας που εφαρμόζουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και όσες ακόμη χώρες διαθέτουν F-35 για τη φιλοξενία του πλέον προηγμένου μαχητικού αεροσκάφους στον κόσμο.
Σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert.gr, το πρόγραμμα περνά πλέον σε μία ιδιαίτερα κρίσιμη φάση. Τέσσερις μεγάλοι ελληνικοί κατασκευαστικοί όμιλοι έχουν ήδη εκδηλώσει ενδιαφέρον να συμμετάσχουν στην κατασκευή των έργων υποδομής της Ανδραβίδας.
Πρόκειται για εταιρείες με αποδεδειγμένη εμπειρία στην εκτέλεση μεγάλων δημόσιων και τεχνικών έργων, οι οποίες θεωρούνται από την Πολεμική Αεροπορία ότι διαθέτουν την τεχνογνωσία και την οργανωτική δυνατότητα να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις ενός τόσο σύνθετου και απαιτητικού προγράμματος.
Ωστόσο, το ενδιαφέρον των ελληνικών εταιρειών αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα. Σε αντίθεση με οποιοδήποτε άλλο στρατιωτικό έργο, οι τελικοί όροι συμμετοχής δεν καθορίζονται αποκλειστικά από την ελληνική πλευρά.
Οι εγκαταστάσεις που θα φιλοξενήσουν τα F-35 αποτελούν τμήμα ενός αυστηρά ελεγχόμενου διεθνούς προγράμματος και για τον λόγο αυτό κάθε εταιρεία που θα συμμετάσχει στην κατασκευή τους θα πρέπει προηγουμένως να λάβει την έγκριση των αρμόδιων αμερικανικών αρχών.
Πρώτος σταθμός η αξιολόγηση από τους Αμερικανούς
Το επόμενο διάστημα οι τέσσερις ελληνικές εταιρείες θα περάσουν από τη διαδικασία αξιολόγησης του F-35 Joint Program Office (JPO), του αμερικανικού οργανισμού που έχει τη συνολική ευθύνη για το πρόγραμμα των F-35 σε όλες τις χώρες που συμμετέχουν σε αυτό.
Το συγκεκριμένο γραφείο δεν επιβλέπει μόνο την παραγωγή και την επιχειρησιακή υποστήριξη των αεροσκαφών, αλλά καθορίζει και όλες τις τεχνικές, λειτουργικές και κυρίως τις προδιαγραφές ασφαλείας που πρέπει να τηρούνται στις βάσεις όπου θα επιχειρούν τα μαχητικά πέμπτης γενιάς.
Η διαδικασία δεν αποτελεί μια τυπική έγκριση. Οι Αμερικανοί εξετάζουν σε βάθος κάθε εταιρεία που πρόκειται να εμπλακεί σε έργα σχετιζόμενα με το F-35. Ελέγχουν την εμπειρία της σε έργα υψηλής ασφαλείας, την οικονομική της επάρκεια, τη δυνατότητα τήρησης αυστηρών χρονοδιαγραμμάτων, τις διαδικασίες προστασίας διαβαθμισμένων πληροφοριών, αλλά και τους υπεργολάβους που ενδεχομένως θα χρησιμοποιηθούν.
Ουσιαστικά πρόκειται για μια διαδικασία πιστοποίησης, χωρίς την οποία καμία εταιρεία δεν μπορεί να συμμετάσχει στον διαγωνισμό. Στην Πολεμική Αεροπορία εκτιμούν ότι ο συγκεκριμένος έλεγχος θα ολοκληρωθεί μέσα στους επόμενους μήνες και πιθανότατα μέσα στο φθινόπωρο θα έχει διαμορφωθεί ο κατάλογος των εταιρειών που θα έχουν λάβει το «πράσινο φως» από το Joint Program Office.
Ανοικτός διαγωνισμός μέχρι το τέλος του έτους
Μετά την ολοκλήρωση της αμερικανικής αξιολόγησης θα ακολουθήσει το επόμενο βήμα, που δεν είναι άλλο από την προκήρυξη του ανοικτού διαγωνισμού για την ανάθεση των έργων. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό του Γενικού Επιτελείου Αεροπορίας, στόχος είναι η διαδικασία να έχει ξεκινήσει έως το τέλος του 2026, ώστε μέσα στο επόμενο έτος να ολοκληρωθούν οι διαγωνιστικές διαδικασίες και να υπογραφούν οι σχετικές συμβάσεις.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι δεν θεωρείται δεδομένο πως το σύνολο του έργου θα αναληφθεί από έναν μόνο ανάδοχο. Αντίθετα, πηγές με γνώση του σχεδιασμού επισημαίνουν ότι είναι αρκετά πιθανό να δημιουργηθεί κοινοπραξία ελληνικών εταιρειών, καθώς το πρόγραμμα περιλαμβάνει διαφορετικές κατηγορίες έργων με εξαιρετικά υψηλές τεχνικές απαιτήσεις.
Ένα τέτοιο σχήμα θα επέτρεπε τον επιμερισμό των εργασιών ανάλογα με την εξειδίκευση κάθε εταιρείας, ενώ παράλληλα θα διευκόλυνε την τήρηση των ιδιαίτερα αυστηρών χρονοδιαγραμμάτων που έχουν τεθεί από την ελληνική και την αμερικανική πλευρά.
Η φιλοδοξία του Αεροπορικού Επιτελείου είναι οι πρώτες εργασίες να ξεκινήσουν προς τα τέλη του 2027, ώστε να υπάρχει ο απαιτούμενος χρόνος για την ολοκλήρωση όλων των υποδομών, τις δοκιμές και, κυρίως, την πιστοποίησή τους από τις αρμόδιες αμερικανικές υπηρεσίες πριν από την άφιξη των πρώτων ελληνικών F-35.
Γιατί η Ανδραβίδα δεν μπορεί να είναι μια συμβατική αεροπορική βάση
Η ένταξη του F-35 στην Πολεμική Αεροπορία δεν συνεπάγεται μόνο την απόκτηση ενός νέου μαχητικού αεροσκάφους. Το F-35 αποτελεί ένα ολοκληρωμένο επιχειρησιακό σύστημα που συνδυάζει προηγμένους αισθητήρες, δυνατότητες συλλογής και ανταλλαγής πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο, τεχνολογία χαμηλής παρατηρησιμότητας (stealth) και διαχείριση τεράστιου όγκου διαβαθμισμένων δεδομένων.
Αυτό σημαίνει ότι και η βάση από την οποία θα επιχειρεί πρέπει να σχεδιαστεί με εντελώς διαφορετική φιλοσοφία σε σχέση με εκείνες που φιλοξενούν σήμερα τα F-16 Viper, η ασφάλεια των οποίων έχει αναβαθμιστεί, αλλά και των Rafale.
Οι απαιτήσεις του προγράμματος δεν αφορούν μόνο τα αεροσκάφη αλλά ολόκληρο το οικοσύστημα που τα υποστηρίζει. Από τις υποδομές συντήρησης και τα συστήματα ασφαλείας μέχρι τα δίκτυα επικοινωνιών, τους χώρους σχεδίασης αποστολών και τις εγκαταστάσεις πληροφορικής, όλα πρέπει να πληρούν συγκεκριμένα αμερικανικά πρότυπα.
Γι’ αυτό και όλες οι χώρες που αποκτούν F-35 προχωρούν σε εκτεταμένες παρεμβάσεις στις αεροπορικές τους βάσεις, δημιουργώντας ουσιαστικά νέες εγκαταστάσεις προσαρμοσμένες στις ανάγκες του μαχητικού πέμπτης γενιάς.
Ήδη, στελέχη του Αεροπορικού Επιτελείου έχουν επισκεφθεί βάσεις στην Ευρώπη που φιλοξενούν F-35 και έχουν πλήρη εικόνα για τις προϋποθέσεις ασφάλειας που έχουν θέσει οι Αμερικανοί.
Οι μεγάλες αλλαγές στην 117 Πτέρυγα Μάχης
Οι εργασίες που προβλέπονται στην Ανδραβίδα δεν περιορίζονται στην κατασκευή ορισμένων νέων κτιρίων. Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια συνολική αναδιαμόρφωση της 117 Πτέρυγας Μάχης, ώστε να μπορεί να υποστηρίξει τη λειτουργία ενός μαχητικού πέμπτης γενιάς με όλες τις τεχνικές, επιχειρησιακές και κυρίως τις απαιτήσεις ασφαλείας που αυτό συνεπάγεται.
Το σχέδιο προβλέπει την κατασκευή νέων καταφυγίων αεροσκαφών υψηλής προστασίας, ειδικών υπόστεγων συντήρησης για τα F-35, νέων χώρων τεχνικής υποστήριξης και εγκαταστάσεων logistics, καθώς και σύγχρονων αποθηκών οπλισμού που θα πληρούν τις αμερικανικές προδιαγραφές ασφαλείας.
Παράλληλα θα δημιουργηθούν νέες εγκαταστάσεις για τον σχεδιασμό αποστολών, τη διαχείριση διαβαθμισμένων πληροφοριών και την επιχειρησιακή υποστήριξη των αεροσκαφών, ενώ θα αναβαθμιστούν οι τροχόδρομοι, οι χώροι στάθμευσης, ο φωτισμός του αεροδρομίου, τα βοηθήματα προσγείωσης και σειρά άλλων κρίσιμων υποδομών.
Ουσιαστικά, όταν ολοκληρωθεί το πρόγραμμα, η εικόνα της Ανδραβίδας θα έχει αλλάξει πλήρως, θυμίζοντας περισσότερο τις αμερικανικές αεροπορικές βάσεις που επιχειρούν ήδη με F-35 παρά μια συμβατική βάση μαχητικών αεροσκαφών.
Το «ψηφιακό οχυρό» των F-35
Εξίσου σημαντικές με τα νέα κτίρια είναι οι υποδομές ασφάλειας που θα δημιουργηθούν στην Ανδραβίδα. Στην πραγματικότητα, μεγάλο μέρος του συνολικού κόστους του έργου αφορά συστήματα προστασίας και όχι κατασκευαστικές εργασίες.
Και αυτό γιατί το F-35 θεωρείται το πλέον διαβαθμισμένο οπλικό σύστημα που έχουν εξαγάγει ποτέ οι Ηνωμένες Πολιτείες, με τεχνολογίες, λογισμικό και επιχειρησιακά δεδομένα που προστατεύονται με τα αυστηρότερα πρωτόκολλα ασφαλείας. Για τον λόγο αυτό η βάση θα χωριστεί σε πολλαπλές ζώνες ασφαλείας, στις οποίες η πρόσβαση θα γίνεται αποκλειστικά από εξουσιοδοτημένο προσωπικό.
Θα εγκατασταθούν σύγχρονα συστήματα ελέγχου εισόδου με βιομετρική αναγνώριση, ηλεκτρονικές κάρτες πολλαπλών επιπέδων πιστοποίησης και ολοκληρωμένα δίκτυα επιτήρησης που θα περιλαμβάνουν θερμικές κάμερες, αισθητήρες κίνησης, συστήματα ανίχνευσης παραβίασης και συνεχή ηλεκτρονική παρακολούθηση της περιμέτρου.
Παράλληλα, θα δημιουργηθούν νέες υποδομές κυβερνοασφάλειας, ασφαλή κέντρα δεδομένων και κρυπτογραφημένα δίκτυα επικοινωνιών, ώστε να εξασφαλίζεται ότι κανένα επιχειρησιακό δεδομένο ή πληροφορία που αφορά τα F-35 δεν θα μπορεί να υποκλαπεί ή να διαρρεύσει.
Ουσιαστικά, η Ανδραβίδα θα λειτουργεί ως ένα πλήρως προστατευμένο επιχειρησιακό περιβάλλον, τόσο στον φυσικό όσο και στον ψηφιακό χώρο, ακολουθώντας τα ίδια πρότυπα που εφαρμόζονται στις αμερικανικές βάσεις όπου επιχειρούν τα μαχητικά πέμπτης γενιάς.
Ειδικές εγκαταστάσεις για τα αόρατα μαχητικά
Ένα ακόμη ιδιαίτερα απαιτητικό κομμάτι του έργου αφορά τις εγκαταστάσεις συντήρησης. Το F-35 δεν μπορεί να υποστηριχθεί στις ίδιες υποδομές που χρησιμοποιούνται σήμερα για τα F-16 Viper πόσο μάλλον τα F-4 Phantom φιλοξενούνται στην Ανδραβίδα.
Η ειδική επικάλυψη χαμηλής παρατηρησιμότητας (stealth coating), η οποία αποτελεί βασικό στοιχείο της επιχειρησιακής του αξίας, απαιτεί ειδικές συνθήκες κατά τη διάρκεια ακόμη και των πιο απλών εργασιών συντήρησης.
Για τον λόγο αυτό θα κατασκευαστούν νέα υπόστεγα τελευταίας γενιάς, στα οποία η θερμοκρασία, η υγρασία και η καθαρότητα του αέρα θα ελέγχονται συνεχώς μέσω αυτοματοποιημένων συστημάτων.
Οι χώροι αυτοί θα διαθέτουν ειδικά φίλτρα αέρα, προηγμένα συστήματα εξαερισμού και εξειδικευμένες εγκαταστάσεις όπου θα πραγματοποιούνται οι επισκευές και η αποκατάσταση των υλικών χαμηλής παρατηρησιμότητας του αεροσκάφους.
Παράλληλα, θα δημιουργηθούν νέοι χώροι αποθήκευσης εξειδικευμένων ανταλλακτικών, ειδικού εξοπλισμού και υλικών συντήρησης, τα οποία χρησιμοποιούνται αποκλειστικά στο πρόγραμμα F-35.
Πρόκειται για υποδομές που μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν στην Πολεμική Αεροπορία και αποτελούν βασική προϋπόθεση ώστε τα ελληνικά μαχητικά να διατηρούν συνεχώς τα χαρακτηριστικά χαμηλής παρατηρησιμότητας που τα καθιστούν τόσο δύσκολα στον εντοπισμό από τα εχθρικά ραντάρ.
Η νέα φιλοσοφία τεχνικής υποστήριξης
Η άφιξη των F-35 αλλάζει συνολικά και τη φιλοσοφία της τεχνικής υποστήριξης των μαχητικών στην Πολεμική Αεροπορία. Σε αντίθεση με τα αεροσκάφη προηγούμενων γενεών, το Lightning II λειτουργεί ως ένας «ιπτάμενος υπολογιστής», ο οποίος συλλέγει συνεχώς στοιχεία για την κατάσταση όλων των συστημάτων του κατά τη διάρκεια κάθε πτήσης.
Τα δεδομένα αυτά αξιοποιούνται για την πρόβλεψη πιθανών βλαβών, τον προγραμματισμό της συντήρησης και τη διατήρηση της μέγιστης διαθεσιμότητας του στόλου. Αυτό σημαίνει ότι στην Ανδραβίδα θα δημιουργηθούν νέες εγκαταστάσεις πληροφορικής, ασφαλείς διακομιστές, ειδικά κέντρα δεδομένων και κρυπτογραφημένα δίκτυα επικοινωνίας, μέσα από τα οποία θα υποστηρίζεται το σύνολο της επιχειρησιακής δραστηριότητας των αεροσκαφών.
Παράλληλα, θα διαμορφωθούν ειδικοί χώροι σχεδίασης αποστολών, στους οποίους οι χειριστές θα προετοιμάζουν κάθε επιχειρησιακή έξοδο αξιοποιώντας το σύνολο των διαθέσιμων πληροφοριών από αισθητήρες, δορυφόρους και άλλα μέσα επιτήρησης.
Το F-35 δεν αποτελεί απλώς ένα μαχητικό που εκτελεί αποστολές, αλλά έναν κόμβο συλλογής, επεξεργασίας και διαμοιρασμού πληροφοριών σε πραγματικό χρόνο, γεγονός που απαιτεί εντελώς διαφορετικές υποδομές από εκείνες που χρησιμοποιεί σήμερα η Πολεμική Αεροπορία.
Η εκπαίδευση περνά σε νέα εποχή
Σημαντικό μέρος των νέων εγκαταστάσεων αφορά και την εκπαίδευση των Ελλήνων χειριστών και τεχνικών. Στην Ανδραβίδα θα δημιουργηθούν προηγμένοι εξομοιωτές πτήσης και αποστολών, μέσω των οποίων οι πιλότοι θα μπορούν να εκπαιδεύονται σε ιδιαίτερα σύνθετα επιχειρησιακά σενάρια χωρίς να απαιτείται πραγματική πτήση.
Οι εξομοιωτές θα αναπαράγουν με απόλυτη ακρίβεια το περιβάλλον του F-35, επιτρέποντας στους χειριστές να εκπαιδεύονται σε αποστολές αεροπορικής υπεροχής, προσβολής στόχων, συνεργασίας με ναυτικές και χερσαίες δυνάμεις, καθώς και σε σύνθετες αποστολές πολλαπλών αεροσκαφών.
Παράλληλα, θα χρησιμοποιούνται και για την εκπαίδευση των τεχνικών, οι οποίοι θα εξοικειώνονται με τα νέα συστήματα υποστήριξης πριν ακόμη τα αεροσκάφη εισέλθουν σε επιχειρησιακή υπηρεσία.
Η δυνατότητα αυτή μειώνει σημαντικά το κόστος εκπαίδευσης, αυξάνει τη διαθεσιμότητα των μαχητικών και επιτρέπει στην Πολεμική Αεροπορία να διατηρεί υψηλό επίπεδο επιχειρησιακής ετοιμότητας, αξιοποιώντας στο μέγιστο τις δυνατότητες των νέων αεροσκαφών.
Η μεγαλύτερη επένδυση υποδομών στην ιστορία της Πολεμικής Αεροπορίας
Η αναβάθμιση της 117 Πτέρυγας Μάχης αποτελεί κάτι πολύ περισσότερο από ένα ακόμη κατασκευαστικό πρόγραμμα. Πρόκειται για μια επένδυση που θα καθορίσει τις δυνατότητες της Πολεμικής Αεροπορίας για τις επόμενες τέσσερις και πλέον δεκαετίες.
Τα F-35 δεν μπορούν να επιχειρήσουν χωρίς τις αντίστοιχες υποδομές και γι’ αυτό η μεταμόρφωση της Ανδραβίδας αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του ίδιου του εξοπλιστικού προγράμματος. Για το Αεροπορικό Επιτελείο, η έγκαιρη ολοκλήρωση των έργων έχει την ίδια σημασία με την παράδοση των ίδιων των αεροσκαφών.
Η δημιουργία μιας βάσης που θα ανταποκρίνεται στα υψηλότερα διεθνή πρότυπα ασφαλείας, τεχνικής υποστήριξης και επιχειρησιακής λειτουργίας αποτελεί βασική προϋπόθεση ώστε τα ελληνικά F-35 να αξιοποιήσουν στο έπακρο τις δυνατότητές τους από την πρώτη ημέρα ένταξής τους σε υπηρεσία.
Ταυτόχρονα, η συμμετοχή ισχυρών ελληνικών κατασκευαστικών ομίλων σε ένα έργο τέτοιας κλίμακας αποδεικνύει ότι η εγχώρια τεχνική και κατασκευαστική βιομηχανία διαθέτει πλέον την ωριμότητα να διεκδικήσει και να υλοποιήσει έργα που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν αποκλειστικό πεδίο δραστηριοποίησης ξένων εταιρειών.
Στόχος είναι η Ανδραβίδα να μετατραπεί μέσα στην επόμενη τριετία σε μία από τις πλέον προηγμένες αεροπορικές βάσεις της Ευρώπης, σηματοδοτώντας την έναρξη της εποχής των μαχητικών πέμπτης γενιάς στην Πολεμική Αεροπορία.
