Στην έκθεση του 2026 για την προοπτική ένταξης τρίτων χωρών στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η Κομισιόν ασκεί έντονη κριτική στην Τουρκία τόσο για την σχέση της με τα γειτονικά κράτη, Ελλάδα και Κύπρο, όσο και για την «δημοκρατική οπισθοδρόμηση».
Η Τουρκία, μαζί με τη Σερβία και τη Γεωργία, έχει τη χαμηλότερη βαθμολογία στην φετινή αξιολόγηση της Κομισιόν, με ένα από τα κύρια εμπόδια για καλύτερες σχέσεις με τις Βρυξέλλες και για το «ξεπάγωμα» των ενταξιακών συνομιλιών να παραμένει το Κυπριακό.
Στην φετινή έκθεση προστίθεται και το παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο του 2019, το οποίο επικύρωσε πρόσφατα το Κοινοβούλιο της Λιβύης και παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η παρεμπόδιση των ερευνητικών εργασιών για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου (GSI), τα θαλάσσια πάρκα και οι παραβιάσεις του ελληνικού εναέριου χώρου παραμένουν «αγκάθια» στην ενταξιακή πρόοδο της Τουρκίας.
Ταυτόχρονα όμως, η εκτελεστική επιτροπή της ΕΕ σημειώνει ότι η Άγκυρα έχει εντείνει τη συνεργασία σε τομείς όπου συγκλίνουν τα συμφέροντά της με την Ένωση: εμπόριο, μετανάστευση, περιφερειακή ασφάλεια και συνδεσιμότητα.
Ωστόσο, η παράκαμψη των ευρωπαϊκών κυρώσεων κατά της Ρωσίας παραμένει σημαντική.
Οι σχέσεις με την Ελλάδα – Casus belli, παραβιάσεις και «Γαλάζια Πατρίδα»
«Παρά τον συνεχιζόμενο διάλογο, το ανεπίλυτο ζήτημα σχετικά με την υφαλοκρηπίδα και τις αποκλειστικές οικονομικές ζώνες συνέχισε να επιβαρύνει τις διμερείς σχέσεις.
Η Τουρκία συνέχισε να εκδίδει συστηματικά μη εξουσιοδοτημένες γενικές προειδοποιήσεις ναυσιπλοΐας (NAVTEX) και να προβάλλει αξιώσεις αποστρατιωτικοποίησης σχετικά με νησιά του Ανατολικού Αιγαίου που έχουν παραχωρηθεί στην Ελλάδα βάσει διεθνών συνθηκών, αμφισβητώντας έτσι σιωπηρά την ελληνική κυριαρχία, τα κυριαρχικά δικαιώματα και τη δικαιοδοσία», αναφέρει η ευρωπαϊκή έκθεση.
Η συμπερίληψη της δογματικής έννοιας της «Γαλάζιας Πατρίδας» στα τουρκικά σχολικά εγχειρίδια αποτελεί «αιτία ανησυχίας», σύμφωνα με την Κομισιόν και ενδέχεται να επηρεάσει τον εν εξελίξει διάλογο και τις περιφερειακές σχέσεις.
Η Τουρκία διαμαρτυρήθηκε έντονα για τη μεταφορά πυραυλικών συστημάτων Patriot σε ελληνικό νησί του Αιγαίου, εν μέσω της ιρανικής πυραυλικής επίθεσης. Αν και η ανάπτυξη αυτή συντονίστηκε στο πλαίσιο του ΝΑΤΟ, θεωρήθηκε ότι στόχευε την Τουρκία.
Επίσης, αντέδρασε στη μεταφορά ελληνικών F-16 στην Κύπρο, η οποία πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της ανάπτυξης ναυτικών δυνάμεων κρατών-μελών της ΕΕ και του Ηνωμένου Βασιλείου για την προστασία της Κύπρου μετά την επίθεση με drone εναντίον των βρετανικών βάσεων στο νησί.
Η πιθανή επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων έως τα 12 ναυτικά μίλια στο Αιγαίο, σύμφωνα με το Άρθρο 3 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), συνέχισε να βαραίνει τις ελληνοτουρκικές σχέσεις.
Η δήλωση της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Τουρκίας του 1995, σύμφωνα με την οποία οποιαδήποτε μονομερής ενέργεια της Ελλάδας για την επέκταση των χωρικών της υδάτων θα θεωρούνταν απειλή casus belli, εξακολουθεί να ισχύει.
Η Τουρκία ανακήρυξε, τον Αύγουστο του 2026, δύο εθνικά θαλάσσια πάρκα στο βορειοανατολικό Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο, τα οποία εκτείνονται κατά κύριο λόγο πέραν των τουρκικών χωρικών υδάτων προς την ανοικτή θάλασσα.
Το 2026, η Τουρκία συνέχισε να αντιτίθεται στη δημιουργία από την Ελλάδα τριών θαλάσσιων πάρκων που βρίσκονται εξ ολοκλήρου εντός των ελληνικών χωρικών υδάτων, καθώς και, πολύ πρόσφατα, στα πλαίσια χωροταξικού σχεδιασμού για τον τουρισμό, τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τη βιομηχανία και την εφοδιαστική αλυσίδα.
Αναφέρθηκε αυξημένος αριθμός πτήσεων τουρκικών στρατιωτικών αεροσκαφών πάνω από ελληνικά νησιά, συμπεριλαμβανομένων και κατοικημένων, μεταξύ άλλων και τον Σεπτέμβριο του 2026. Συνεχίστηκαν οι αναφορές για παραβιάσεις των ελληνικών χωρικών υδάτων.
Επίσης, συνεχίστηκαν οι αναφορές για παράνομες, αδήλωτες και μη κανονικές (IUU) αλιευτικές δραστηριότητες αλιευτικών σκαφών της Τουρκίας, με αξιοσημείωτη αύξηση των περιστατικών σε σύγκριση με την προηγούμενη περίοδο αναφοράς.
Η Τουρκία αναμένουμε να αναλάβει μια αδιαμφισβήτητη δέσμευση για σχέσεις καλής γειτονίας, την τήρηση των διεθνών συμφωνιών και την ειρηνική επίλυση των διαφορών, προσφεύγοντας, εάν απαιτηθεί, στο Διεθνές Δικαστήριο».
«Η Τουρκία πρέπει:
- να αποφεύγει απειλές και ενέργειες που βλάπτουν τις σχέσεις καλής γειτονίας·
- να ομαλοποιήσει τις σχέσεις της με τη Δημοκρατία της Κύπρου· και
- να σέβεται την κυριαρχία όλων των κρατών μελών της ΕΕ επί των χωρικών υδάτων και του εναέριου χώρου τους, καθώς και όλα τα κυριαρχικά τους δικαιώματα.
Αυτό περιλαμβάνει το δικαίωμα εξερεύνησης και εκμετάλλευσης φυσικών πόρων σύμφωνα με το δίκαιο της ΕΕ και το διεθνές δίκαιο, ιδίως τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS)».
Τουρκολιβυκό μνημόνιο
«Οι σχέσεις καλής γειτονίας αποτελούν ουσιαστικό μέρος της διαδικασίας ένταξης της Τουρκίας. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αναφοράς, οι διμερείς σχέσεις με άλλες χώρες της διαδικασίας διεύρυνσης ήταν καλές.
Ωστόσο, παρέμειναν δύσκολες με ορισμένα γειτονικά κράτη μέλη της ΕΕ, ιδίως την Ελλάδα και την Κύπρο. Οι εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο έχουν μειωθεί σημαντικά μετά τους σεισμούς του Φεβρουαρίου 2023, αλλά η κατάσταση παρέμεινε ασταθής, μεταξύ άλλων λόγω του γεωπολιτικού και περιφερειακού περιβάλλοντος.
Δεν έχει επιτευχθεί ακόμη βιώσιμη αποκλιμάκωση, όπως αποδεικνύεται από την επικύρωση, τον Οκτώβριο του 2026, του λεγόμενου Μνημονίου Συνεργασίας Τουρκίας-Λιβύης του 2019 σχετικά με την οριοθέτηση των περιοχών θαλάσσιας δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο.
Τον Οκτώβριο του 2026, η Βουλή των Αντιπροσώπων με έδρα τη Βεγγάζη επικύρωσε το από καιρό εκκρεμές λεγόμενο Μνημόνιο Συνεργασίας Τουρκίας-Λιβύης του 2019 σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας στη Μεσόγειο.
Το λεγόμενο Μνημόνιο Συνεργασίας του 2019 σχετικά με την οριοθέτηση των θαλάσσιων ζωνών δικαιοδοσίας μεταξύ της Τουρκίας και της Λιβυκής Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας (GNU) παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συμμορφώνεται με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Σε κοινή δήλωση οι Πρόεδροι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου επανέλαβαν τη θέση της ΕΕ ότι η εν λόγω συμφωνία είναι άκυρη και δεν μπορεί να παράγει νομικές συνέπειες για τρίτα κράτη.
Η Τουρκία θα πρέπει να αποφεύγει ενέργειες που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την περιφερειακή σταθερότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, η οποία αποτελεί περιοχή στρατηγικής σημασίας για την ασφάλεια και τη σταθερότητα της ΕΕ.
Η ΕΕ παραμένει αφοσιωμένη στην υπεράσπιση των συμφερόντων της και των κρατών μελών της, καθώς και στη διατήρηση της περιφερειακής σταθερότητας».
Κύπρος
«Η Τουρκία συνέχισε να αρνείται να αναγνωρίσει τη Δημοκρατία της Κύπρου και να συνεργαστεί μαζί της, μεταξύ άλλων σε θέματα που σχετίζονται με την ασφάλεια, και να ασκεί βέτο στην αίτησή της για ένταξη ή προεδρία σε διάφορους διεθνείς οργανισμούς.
Παρά τις επανειλημμένες εκκλήσεις του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Επιτροπής, η Τουρκία δεν έχει ακόμη εκπληρώσει τις υποχρεώσεις της, όπως αυτές περιγράφονται στη Δήλωση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας και των κρατών μελών της της 21ης Σεπτεμβρίου 2005 και στις αποφάσεις του Συμβουλίου Συμπεράσματα του Συμβουλίου.
Σε αυτά περιλαμβάνονται τα συμπεράσματα του Δεκεμβρίου 2006 και του Δεκεμβρίου 2015.
Η Τουρκία, επίσης, δεν εκπλήρωσε την υποχρέωσή της να εξασφαλίσει την πλήρη και χωρίς διακρίσεις εφαρμογή του Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της Συμφωνίας Σύνδεσης και δεν ήρε όλα τα εμπόδια στην ελεύθερη κυκλοφορία των εμπορευμάτων, συμπεριλαμβανομένων των περιορισμών στις απευθείας συγκοινωνιακές συνδέσεις με την Κυπριακή Δημοκρατία.
Οι στρατιωτικές ασκήσεις της Τουρκίας στις θαλάσσιες ζώνες της Κύπρου συνεχίστηκαν. Οι πτήσεις τουρκικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών στην περιοχή πληροφοριών πτήσεων και στον εθνικό εναέριο χώρο της Κύπρου συνεχίστηκαν.
Η Τουρκία αναβάθμισε περαιτέρω τη βάση στρατιωτικών μη επανδρωμένων αεροσκαφών της στο Λευκόνοικο και τη ναυτική βάση στο Μπογάζι, περιοχές στις οποίες η Κυπριακή Δημοκρατία δεν ασκεί αποτελεσματικό έλεγχο.
Η Τουρκία αύξησε επίσης προσωρινά τη στρατιωτική της παρουσία, μεταξύ άλλων με την ανάπτυξη μαχητικών αεροσκαφών F-16 και συστημάτων αεροπορικής άμυνας, στο πλαίσιο του πολέμου με το Ιράν. Συνεχίστηκαν οι αναφορές για παρενοχλήσεις κυπριακών αλιευτικών σκαφών και για παράνομες, αδήλωτες και ανεξέλεγκτες αλιευτικές δραστηριότητες από την πλευρά της Τουρκίας».
