Η επιστροφή οπλισμένων τουρκικών μαχητικών, οι ολοένα συχνότερες παραβιάσεις και οι εμπλοκές με ελληνικά F-16 δείχνουν σταδιακή μεταβολή της τουρκικής τακτικής. Η Άγκυρα δεν έχει επιστρέψει ακόμη στις ημέρες της ακραίας έντασης, όμως φαίνεται να ανεβάζει βήμα-βήμα τον «θερμοστάτη» στο Αιγαίο, δοκιμάζοντας αντιδράσεις και επαναφέροντας πρακτικές που είχαν ουσιαστικά εγκαταλειφθεί την περίοδο των «ήρεμων νερών».
Μια διαφορετική εικόνα αρχίζει να διαμορφώνεται σταδιακά πάνω από το Αιγαίο. Χωρίς ακόμη να θυμίζει τις ημέρες κατά τις οποίες δεκάδες τουρκικά μαχητικά έμπαιναν καθημερινά στο FIR Αθηνών και οι εμπλοκές αποτελούσαν σχεδόν μέρος της καθημερινότητας για τους Έλληνες ιπτάμενους, η δραστηριότητα της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας παρουσιάζει το τελευταίο διάστημα σαφή ποιοτική μεταβολή.
Το στοιχείο που προβληματίζει περισσότερο το ελληνικό επιτελείο δεν είναι τόσο ο απόλυτος αριθμός των παραβιάσεων όσο ο τρόπος με τον οποίο η Άγκυρα επαναφέρει σταδιακά τα επανδρωμένα μαχητικά στο Αρχιπέλαγος. Και κυρίως το γεγονός ότι πλέον εμφανίζονται όλο και συχνότερα οπλισμένα F-16, ενώ έχουν επιστρέψει και οι εμπλοκές κατά τη διαδικασία αναχαίτισης.
Η εικόνα αυτή δεν διαμορφώθηκε από τη μία ημέρα στην άλλη. Αντίθετα, πρόκειται για μια προσεκτικά κλιμακούμενη δραστηριότητα, η οποία άρχισε με UAV και αεροσκάφη επιτήρησης, συνεχίστηκε με την επανεμφάνιση επανδρωμένων μαχητικών και πλέον περιλαμβάνει σχηματισμούς οπλισμένων F-16 που πραγματοποιούν παραβιάσεις και εμπλέκονται με ελληνικά μαχητικά.
Από τα «ήρεμα νερά» στην επιστροφή των οπλισμένων F-16
Το περιστατικό της 11ης Σεπτεμβρίου είναι χαρακτηριστικό της αλλαγής. Έξι τουρκικά F-16, χωρισμένα σε τρεις σχηματισμούς, κινήθηκαν στο Βορειοανατολικό, Κεντρικό και Νοτιοανατολικό Αιγαίο. Τα τέσσερα από τα έξι ήταν οπλισμένα, ενώ καταγράφηκαν συνολικά δέκα παραβιάσεις του Εθνικού Εναέριου Χώρου και δύο εμπλοκές με ελληνικά μαχητικά.
Δεν ήταν όμως ένα απομονωμένο επεισόδιο. Λίγες ημέρες νωρίτερα, στις 7 Σεπτεμβρίου, δύο οπλισμένα τουρκικά F-16 είχαν επίσης εισέλθει στο Αιγαίο, με τη διαδικασία αναχαίτισης να καταλήγει σε εμπλοκή. Αντίστοιχη δραστηριότητα είχε καταγραφεί τον Αύγουστο, αλλά και νωρίτερα μέσα στο καλοκαίρι.
Η αλληλουχία αυτών των περιστατικών είναι ίσως σημαντικότερη από τους ίδιους τους αριθμούς. Δείχνει ότι η Τουρκία δεν περιορίζεται πλέον στην παρουσία μη επανδρωμένων αεροσκαφών ή μεμονωμένων μέσων επιτήρησης, αλλά επαναφέρει σταδιακά την «κλασική» δραστηριότητα της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας πάνω από το Αιγαίο.
Και μάλιστα με τρόπο που φαίνεται να αφήνει στην Άγκυρα τη δυνατότητα να ελέγχει κάθε στιγμή το επίπεδο της έντασης.
Ο «θερμοστάτης» της έντασης
Η τακτική που καταγράφεται δεν παραπέμπει, τουλάχιστον μέχρι στιγμής, σε μια απότομη επιστροφή στις ακραίες καταστάσεις προηγούμενων ετών. Αντίθετα, η κλιμάκωση γίνεται σε διαδοχικά επίπεδα.
Αρχικά, η παρουσία της Τουρκίας στο Αιγαίο διατηρήθηκε κυρίως μέσω UAV. Τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη επέτρεψαν στην Άγκυρα να έχει συνεχή εικόνα και παρουσία χωρίς να εκθέτει επανδρωμένα μαχητικά σε καθημερινές αναχαιτίσεις.
Στη συνέχεια άρχισαν να εμφανίζονται ξανά F-16. Ακολούθησαν οπλισμένα μαχητικά και πλέον καταγράφονται ξανά εμπλοκές. Με αυτόν τον τρόπο η Άγκυρα μπορεί να ανεβάζει σταδιακά τον «θερμοστάτη» της έντασης, χωρίς να περνά αυτομάτως σε μια γενικευμένη κρίση. Παράλληλα, έχει τη δυνατότητα να παρακολουθεί την ελληνική αντίδραση σε κάθε επίπεδο κλιμάκωσης και να προσαρμόζει ανάλογα την επόμενη κίνησή της.
Γιατί τα οπλισμένα μαχητικά αλλάζουν τα δεδομένα
Η παρουσία οπλισμένων F-16 έχει ιδιαίτερη επιχειρησιακή σημασία. Δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη λεπτομέρεια στις καθημερινές καταγραφές παραβιάσεων και παραβάσεων. Όταν ένα οπλισμένο μαχητικό παραβιάζει τον Εθνικό Εναέριο Χώρο και απέναντί του απογειώνεται ελληνικό μαχητικό για να το αναγνωρίσει και να το αναχαιτίσει, το επιχειρησιακό περιβάλλον γίνεται σαφώς πιο απαιτητικό.
Οι χειριστές γνωρίζουν ότι το απέναντι αεροσκάφος φέρει πραγματικό οπλισμό. Οι αποστάσεις, οι ελιγμοί, οι εγκλωβισμοί των ραντάρ και κάθε κίνηση μέσα σε μια εμπλοκή αποκτούν διαφορετική βαρύτητα. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο η επανεμφάνιση οπλισμένων τουρκικών μαχητικών παρακολουθείται ιδιαίτερα προσεκτικά από την Πολεμική Αεροπορία. Κάθε εμπλοκή μεταξύ οπλισμένων αεροσκαφών αυξάνει αντικειμενικά τον επιχειρησιακό κίνδυνο και περιορίζει σημαντικά τα περιθώρια ενός λάθους ή μιας λανθασμένης εκτίμησης.
Και εκπαίδευση σε πραγματικές συνθήκες
Υπάρχει όμως και μία ακόμη παράμετρος. Με την επιστροφή των F-16 στο Αιγαίο, η Τουρκική Πολεμική Αεροπορία επαναφέρει τα πληρώματά της σε ένα από τα πιο απαιτητικά επιχειρησιακά περιβάλλοντα της περιοχής. Μια αναχαίτιση ή μια εμπλοκή πάνω από το Αρχιπέλαγος δεν έχει τα χαρακτηριστικά μιας προκαθορισμένης άσκησης. Δεν υπάρχει γνωστό σενάριο ούτε προκαθορισμένη αντίδραση του αντιπάλου. Οι ιπτάμενοι καλούνται να λειτουργήσουν απέναντι σε πραγματικά μαχητικά της άλλης πλευράς, να αντιδράσουν στις κινήσεις τους και να εφαρμόσουν στην πράξη τακτικές αερομαχίας.
Κατά συνέπεια, η επιστροφή των τουρκικών F-16 στις παραβιάσεις μπορεί να έχει και χαρακτήρα επιχειρησιακής εξοικείωσης των πληρωμάτων με ένα περιβάλλον από το οποίο είχαν σε μεγάλο βαθμό απομακρυνθεί κατά την περίοδο αποκλιμάκωσης.
Η Αθήνα παρακολουθεί τη συνέχεια
Για την ελληνική πλευρά, το κρίσιμο δεν είναι ένα μεμονωμένο περιστατικό αλλά η τάση που σχηματίζεται. Κάθε τουρκικό αεροσκάφος που εισέρχεται στο FIR Αθηνών χωρίς σχέδιο πτήσης αναγνωρίζεται και κάθε παραβίαση του Εθνικού Εναέριου Χώρου αντιμετωπίζεται σύμφωνα με τις πάγιες διαδικασίες. Τα ελληνικά μαχητικά επιφυλακής απογειώνονται όταν απαιτείται και προχωρούν σε αναγνώριση και αναχαίτιση.
Το ερώτημα πλέον είναι πού σκοπεύει να σταματήσει η Άγκυρα. Μέχρι στιγμής δεν έχει επιστρέψει στην εικόνα των προηγούμενων ετών, όταν μεγάλοι αριθμοί τουρκικών μαχητικών πραγματοποιούσαν δεκάδες παραβιάσεις μέσα σε μία ημέρα και οι εμπλοκές ήταν συνεχείς. Όμως η κατεύθυνση των τελευταίων εβδομάδων είναι δύσκολο να αγνοηθεί. Από τα UAV περάσαμε στα επανδρωμένα μαχητικά. Από τα επανδρωμένα μαχητικά στα οπλισμένα F-16. Και από τις απλές αναχαιτίσεις στις εμπλοκές.
Η Άγκυρα φαίνεται έτσι να επαναφέρει βήμα-βήμα και όχι απότομα στοιχεία της παλαιότερης τακτικής της στο Αιγαίο. Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν πρόκειται για μια ελεγχόμενη επίδειξη πίεσης ή εάν η Τουρκία προετοιμάζει το έδαφος για μια πιο μόνιμη επιστροφή στην έντονη αεροπορική δραστηριότητα. Σε κάθε περίπτωση, τα «ήρεμα νερά» στον αέρα δείχνουν πλέον σαφώς πιο ταραγμένα.
