*του Κώστα Σαρικά
Η εικόνα ενός ζεύγους μαχητικών F-4E Phantom να περνά πάνω από το Σύμπλεγμα του Καστελόριζου δεν αποτελεί απλώς ένα εντυπωσιακό αεροπορικό στιγμιότυπο. Είναι εικόνα υψηλού συμβολισμού, αλλά και ουσίας. Αποτελεί μήνυμα παρουσίας, ετοιμότητας και αποφασιστικότητας της Πολεμικής Αεροπορίας στο πλέον ευαίσθητο νοτιοανατολικό άκρο του ελληνικού χώρου.
Ένα μήνυμα που αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα τη στιγμή που η Τουρκία δείχνει, με διαδοχικές κινήσεις, ότι επιχειρεί να περάσει από την προκλητική ρητορική στην αμφισβήτηση επί του πεδίου, επιστρέφοντας σε παλιές, επικίνδυνες τακτικές στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Το OnAlert φέρνει στο φως βίντεο και φωτογραφίες που κατέγραψαν κάτοικοι του Καστελόριζου, στα οποία αποτυπώνεται η διέλευση των Phantom πάνω από το νησιωτικό σύμπλεγμα. Πρόκειται για εικόνες που προκάλεσαν συγκίνηση αλλά και έντονο συμβολισμό στους κατοίκους, καθώς τα εμβληματικά μαχητικά της Πολεμικής Αεροπορίας, αν και βρίσκονται πλέον στην τελική φάση της επιχειρησιακής τους διαδρομής, εξακολουθούν να δηλώνουν ηχηρή παρουσία στα σενάρια αεράμυνας και αποτροπής.
Η παρουσία τους πάνω από το Καστελόριζο δεν μπορεί να αναγνωστεί αποκομμένα από τη συγκυρία. Έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Άγκυρα ανεβάζει ξανά τους τόνους, όχι μόνο σε επίπεδο δηλώσεων, χαρτών και προπαγάνδας, αλλά και με κινήσεις στο πεδίο.
Η είσοδος οπλισμένων τουρκικών μαχητικών στο FIR Αθηνών και η εμπλοκή τους με ελληνικά μαχητικά επιφυλακής έδειξαν ότι η τουρκική στρατιωτική ηγεσία είναι διατεθειμένη να επαναφέρει πρακτικές που στο παρελθόν είχαν οδηγήσει σε επικίνδυνες καταστάσεις. Η ελληνική απάντηση, ωστόσο, ήταν άμεση, ψύχραιμη και αποφασιστική.
Τα Phantom πάνω από το Καστελόριζο
Το πέρασμα των Phantom πάνω από το Καστελόριζο είχε ισχυρό συμβολικό φορτίο. Το νοτιοανατολικό άκρο της ελληνικής επικράτειας βρίσκεται σταθερά στο επίκεντρο της τουρκικής αναθεωρητικής ρητορικής, καθώς η Άγκυρα επιχειρεί διαρκώς να αμφισβητήσει την επήρεια των ελληνικών νησιών, να πιέσει στο πεδίο της Ανατολικής Μεσογείου και να δημιουργήσει εικόνα «γκρίζων ζωνών» εκεί όπου υπάρχουν ξεκάθαρα κυριαρχικά δικαιώματα.
Σε αυτό το πλαίσιο, η πτήση ζεύγους μαχητικών πάνω από το Καστελόριζο στέλνει μήνυμα ότι η Πολεμική Αεροπορία διατηρεί πλήρη εικόνα, πλήρη παρουσία και πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα σε κάθε σημείο του FIRΑθηνών και της ελληνικής επικράτειας. Δεν πρόκειται για μια τυπική διέλευση αλλά για απόδειξη ότι τα επιχειρησιακά σχέδια της HAF καλύπτουν ολόκληρο το φάσμα του ελληνικού χώρου, από τον Έβρο έως τη Μεγίστη, και από το Ιόνιο έως την Ανατολική Μεσόγειο.
Τα Phantom, παρά την ηλικία τους, εξακολουθούν να έχουν ρόλο. Η Πολεμική Αεροπορία τα αξιοποιεί με τρόπο απολύτως ενταγμένο στον συνολικό σχεδιασμό της. Δεν αποτελούν ξεπερασμένο υλικό ούτε απλώς ένα ιστορικό σύμβολο. Παραμένουν μαχητικά που επιχειρούν, εκπαιδεύονται, συμμετέχουν σε σενάρια και εντάσσονται στο ευρύτερο πλέγμα αεροπορικής ισχύος, μαζί με τα F-16 Viper, τα Rafale, τα Mirage 2000-5 και τα υπόλοιπα F-16.
Η εικόνα τους πάνω από το Καστελόριζο θυμίζει ότι στην υπεράσπιση του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου δεν περισσεύει κανείς. Κάθε διαθέσιμο μέσο, κάθε πλατφόρμα, κάθε πλήρωμα και κάθε Μοίρα έχουν ρόλο μέσα σε ένα περιβάλλον που αλλάζει γρήγορα και γίνεται διαρκώς πιο σύνθετο.
Τα παλαιότερα μαχητικά παραμένουν στο σχέδιο μάχης
Τα F-4E Phantom II της Πολεμικής Αεροπορίας βρίσκονται στην τελική φάση της επιχειρησιακής τους ζωής και εκτιμάται ότι θα αποσυρθούν έως τα τέλη της δεκαετίας, καθώς η HAF μετασχηματίζεται σταδιακά σε μια δύναμη μαχητικών 4,5 και 5ης γενιάς. Η έλευση των Rafale, η αναβάθμιση των F-16 σε διαμόρφωση Viper, η προοπτική των F-35 και η συνολική αναδιάταξη της αεροπορικής ισχύος οδηγούν σε ένα εντελώς νέο επιχειρησιακό περιβάλλον.
Ωστόσο, μέχρι να ολοκληρωθεί αυτή η μετάβαση, τα Phantom εξακολουθούν να καλύπτουν κρίσιμες ανάγκες. Είναι αεροσκάφη με μεγάλη μεταφορική ικανότητα οπλικού φορτίου, με έμπειρα πληρώματα και με επιχειρησιακή φιλοσοφία που έχει σφυρηλατηθεί επί δεκαετίες στο Αιγαίο. Οι ιπτάμενοι και οι τεχνικοί που τα υποστηρίζουν γνωρίζουν άριστα τις δυνατότητες και τα όριά τους. Αυτό ακριβώς επιτρέπει στην Πολεμική Αεροπορία να τα εντάσσει με ρεαλιστικό και ουσιαστικό τρόπο στα σενάρια επιχειρήσεων.
Η παρουσία τους σε ένα τόσο ευαίσθητο σημείο όπως το Καστελόριζο υπογραμμίζει και κάτι ακόμη. Ότι η Πολεμική Αεροπορία δεν στηρίζεται μόνο στα πλέον σύγχρονα μέσα της για να στείλει μήνυμα αποτροπής. Χτίζει ένα πολυεπίπεδο πλέγμα ισχύος, στο οποίο κάθε τύπος μαχητικού αξιοποιείται ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του, την αποστολή, το επιχειρησιακό περιβάλλον και τις ανάγκες της στιγμής.
Τα F-16 Viper, με το ραντάρ AESA και τις προηγμένες δυνατότητες δικτυοκεντρικού πολέμου, αποτελούν πλέον τη ραχοκοκαλιά της HAF. Τα Rafale φέρνουν στην Πολεμική Αεροπορία στρατηγικό πλεονέκτημα με όπλα μεγάλης εμβέλειας και κορυφαίους αισθητήρες. Τα Mirage2000-5 παραμένουν πολύτιμα, ειδικά στον ρόλο της αναχαίτισης και της θαλάσσιας κρούσης. Τα υπόλοιπα F-16 εξακολουθούν να σηκώνουν μεγάλο μέρος του καθημερινού επιχειρησιακού βάρους. Μέσα σε αυτό το σύνολο, τα Phantom έχουν ακόμη θέση. Και η πτήση τους πάνω από το Καστελόριζο το απέδειξε με τον πλέον χαρακτηριστικό τρόπο.
Η συγκυρία της τουρκικής κλιμάκωσης
Η πτήση των Phantom αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς συμπίπτει με μια περίοδο αυξημένης τουρκικής προκλητικότητας. Η Άγκυρα δείχνει ότι επιχειρεί να επαναφέρει στην ημερήσια διάταξη πρακτικές έντασης στο Αιγαίο, με κινήσεις που δεν περιορίζονται στη ρητορική. Η είσοδος οπλισμένων τουρκικών μαχητικών και η εμπλοκή τους με ελληνικά μαχητικά επιφυλακής συνιστούν σαφές μήνυμα ότι η Τουρκία δοκιμάζει αντιδράσεις, χρόνους, διαδικασίες και όρια.
Οι πληροφορίες αναφέρουν ότι τα τουρκικά F-16 αντιμετωπίστηκαν άμεσα και αποτελεσματικά από τα ελληνικά μαχητικά επιφυλακής. Τα ελληνικά F-16 της HAF τα εντόπισαν, τα προσέγγισαν και τα εγκλώβισαν στα σκοπευτικά τους για αρκετή ώρα, έως ότου τα τουρκικά αεροσκάφη αποχωρήσουν. Η διαδικασία αυτή δεν αποτελεί απλώς τακτική αντίδραση. Αποτελεί σαφή επιχειρησιακή απάντηση και δείχνει ότι κάθε απόπειρα δημιουργίας τετελεσμένων ή κάθε προσπάθεια επίδειξης ισχύος από την τουρκική πλευρά συναντά άμεση ελληνική αντίδραση.
Η εμπλοκή οπλισμένων τουρκικών μαχητικών δεν είναι μια απλή, καθημερινή παραβίαση. Έχει άλλη βαρύτητα. Προϋποθέτει απόφαση, σχεδιασμό και εντολές. Δεν είναι μια κίνηση που γίνεται αυτόματα ούτε αποτέλεσμα λάθους στο πεδίο. Η απόφαση εμπλοκής αποτελεί επιλογή και απόφαση της τουρκικής στρατιωτικής ηγεσίας. Και ακριβώς για αυτό στην Αθήνα παρακολουθούν με μεγάλη προσοχή όχι μόνο τις κινήσεις των τουρκικών αεροσκαφών, αλλά και το πολιτικό και στρατιωτικό υπόβαθρο πίσω από αυτές.
Η ελληνική πλευρά γνωρίζει ότι η Τουρκία πολλές φορές επιχειρεί να συνδυάσει τη ρητορική πίεση με κινήσεις στο πεδίο. Ανακοινώσεις, χάρτες, δηλώσεις περί «Γαλάζιας Πατρίδας», ασκήσεις με εμφανή στόχευση τον ελληνικό χώρο και πτήσεις μαχητικών συνθέτουν ένα ευρύτερο πλέγμα πίεσης. Όμως η απάντηση της Αθήνας παραμένει σταθερή. Ψυχραιμία, επιτήρηση, ετοιμότητα και άμεση αντίδραση όπου απαιτείται.
Η σκληρή απάντηση των ελληνικών F-16
Η εμπλοκή με τα τουρκικά F-16 και ο εγκλωβισμός τους από ελληνικά μαχητικά επιφυλακής αποτελούν μια ακόμη απόδειξη της ετοιμότητας της Πολεμικής Αεροπορίας. Τα ελληνικά αεροσκάφη απογειώθηκαν, προσέγγισαν, αναγνώρισαν και αντιμετώπισαν τα τουρκικά μαχητικά σύμφωνα με τους κανόνες και τις διαδικασίες που εφαρμόζονται σε τέτοιες περιπτώσεις. Το γεγονός ότι τα τουρκικά αεροσκάφη παρέμειναν για αρκετή ώρα μέσα στα σκοπευτικά των ελληνικών F-16 δείχνει το επίπεδο εκπαίδευσης και την τακτική υπεροχή των Ελλήνων ιπταμένων.
Στο Αιγαίο, ο χρόνος αντίδρασης μετριέται σε δευτερόλεπτα. Οι αποστάσεις είναι μικρές, τα περιθώρια λάθους περιορισμένα και η ένταση μπορεί να ανέβει πολύ γρήγορα. Γι’ αυτό και η εμπειρία των Ελλήνων χειριστών έχει τεράστια σημασία. Η Πολεμική Αεροπορία έχει χτίσει επί δεκαετίες μια κουλτούρα αναχαίτισης και αερομαχίας σε ένα από τα δυσκολότερα επιχειρησιακά περιβάλλοντα του ΝΑΤΟ. Αυτή η εμπειρία δεν αντιγράφεται εύκολα και δεν υποκαθίσταται μόνο με αριθμούς ή με εξοπλισμούς.
Η ελληνική απάντηση στα τουρκικά F-16 ήταν σκληρή, αλλά ελεγχόμενη. Η Αθήνα δεν επιδιώκει την κλιμάκωση και δεν αναζητά ένταση. Όμως ξεκαθαρίζει ότι δεν πρόκειται και να αποδεχθεί κινήσεις που αμφισβητούν κυριαρχικά δικαιώματα ή επιχειρούν να δημιουργήσουν εικόνα τουρκικής πρωτοβουλίας στο πεδίο. Η αποτροπή στηρίζεται ακριβώς σε αυτή την ισορροπία. Ψυχραιμία αλλά και αποφασιστικότητα. Έλεγχος αλλά και άμεση απάντηση. Πολιτική σύνεση αλλά και στρατιωτική ετοιμότητα.
Η αποτροπή χτίζεται κάθε ημέρα
Η πτήση των Phantom στο Καστελόριζο, η ετοιμότητα των ελληνικών F-16, η παρουσία των Rafale, η αναβάθμιση των Viper και η μελλοντική ένταξη των F-35 συνθέτουν μια ενιαία εικόνα. Η Πολεμική Αεροπορία δεν περιμένει την απειλή για να αντιδράσει. Χτίζει καθημερινά αποτροπή. Με εκπαιδεύσεις, με πτήσεις, με αναχαιτίσεις, με διακλαδικά σενάρια, με παρουσία σε κάθε σημείο ενδιαφέροντος.
Η αποτροπή δεν είναι μια θεωρητική έννοια που υπάρχει μόνο στα επιτελικά σχέδια. Είναι η δυνατότητα να δείχνεις στον αντίπαλο ότι κάθε ενέργεια θα έχει άμεση απάντηση. Ότι κάθε παραβίαση θα αντιμετωπίζεται. Ότι κάθε προσπάθεια δημιουργίας τετελεσμένων θα ακυρώνεται στο πεδίο.
Τα Phantom πάνω από το Καστελόριζο έστειλαν ένα μήνυμα ιστορίας, συνέχειας και ετοιμότητας. Τα ελληνικά F-16 που «κλείδωσαν» τα τουρκικά μαχητικά έστειλαν το επιχειρησιακό μήνυμα της παρούσας ισχύος. Και τα Rafale, τα Viper και τα μελλοντικά F-35 δείχνουν το μήνυμα της επόμενης ημέρας. Ότι η Πολεμική Αεροπορία αλλάζει επίπεδο, χωρίς όμως να χάνει ούτε στιγμή την καθημερινή της αποστολή