*Του Κώστα Σαρικά
Για πρώτη φορά τις τελευταίες δεκαετίες και μετά τη λήξη του Ψυχρού Πολέμου, η γεωπολιτική σημασία της Ελλάδας και της Κύπρου αναδεικνύονται με τρόπο που δεν επιδέχεται αμφισβήτησης, όχι μέσα από θεωρητικές αναλύσεις ή διπλωματικές διακηρύξεις, αλλά μέσα από πραγματικά δεδομένα ισχύος, παρουσίας και επιρροής στο πεδίο, όπου κομβικό παράγοντα και εργαλείο διπλωματίας αποτελούν οι ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις.
Σε μια περίοδο διεθνούς αστάθειας, με πολεμικές συγκρούσεις, ενεργειακές ανακατατάξεις και αυξανόμενο αναθεωρητισμό, η Ελλάδα καταφέρνει να ξεχωρίσει ως ένας από τους ελάχιστους σταθερούς πυλώνες στην ευρύτερη περιοχή. Και αυτή η σταθερότητα δεν είναι παθητική αλλά ενεργή, πολυδιάστατη και κυρίως στρατηγικά σχεδιασμένη.
Από τα Βαλκάνια έως την Ερυθρά Θάλασσα και από την Αδριατική έως την Ανατολική Μεσόγειο, η Αθήνα αναδεικνύεται σε δύναμη που δεν ακολουθεί απλώς τις εξελίξεις όπως συχνά γινόταν τα τελευταία χρόνια αλλά πλέον δείχνει σταθερά διάθεση να τις διαμορφώνει αναλαμβάνοντας πρωτοβουλίες εκμεταλλευόμενη τη χρονική συγκυρία και τις ισορροπίες ισχύος.
Το γεωπολιτικό πλεονέκτημα της Ελλάδας
Η γεωγραφία της Ελλάδας ήταν πάντα κομβική και έδινε πλεονέκτημα ανεξάρτητα από το γεγονός ότι η Τουρκία εμφανιζόταν σε ρόλο περιφερειακής δύναμης. Ωστόσο μια σειρά από παράγοντες όπως η εξάρτηση της Άγκυρας από σκληρά μουσουλμανικά στοιχεία αλλά και η αναθεωρητική τάση της πλέον φαίνεται να λειτουργούν αρνητικά.
Η Ελλάδα αντίθετα πλέον λειτουργεί ως ενεργειακός, στρατιωτικός και διπλωματικός κόμβος σε μια ζώνη που εκτείνεται από τον Δούναβη μέχρι τη Μέση Ανατολή. Η συμμετοχή σε ενεργειακά projects, οι συμφωνίες με ισχυρούς διεθνείς παίκτες και η ενίσχυση των στρατηγικών συμμαχιών συνθέτουν μια εικόνα χώρας που έχει αποκτήσει ρόλο.
Η εμπλοκή της Chevron σε έρευνες νότια της Κρήτης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Δεν είναι απλώς μια επένδυση αλλά πολιτικό και γεωστρατηγικό σήμα ότι η Ελλάδα αποτελεί αξιόπιστο εταίρο σε μια περιοχή όπου τα ενεργειακά συμφέροντα συνδέονται άμεσα με την ασφάλεια.Ταυτόχρονα, οι τριμερείς συνεργασίες με Κύπρο, Ισραήλ και Αίγυπτο ενισχύουν τη θέση της Αθήνας ως βασικού πυλώνα σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Στρατιωτική παρουσία με πραγματικό αποτύπωμα
Η σημαντικότερη διαφοροποίηση της Ελλάδας σε σχέση με το παρελθόν είναι ότι η ισχύς της δεν περιορίζεται σε επίπεδο σχεδιασμού. Αποτυπώνεται επιχειρησιακά. Η παρουσία ελληνικών φρεγατών και μαχητικών αεροσκαφών στην Κύπρο αποτελεί σημείο καμπής. Δεν πρόκειται μόνο για μια συμβολική κίνηση, αλλά για ουσιαστική ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η Αθήνα με όπλο την εξοπλιστική της ενίσχυση βγαίνει από το κλειστό Αιγαίο και δείχνει ότι μπορεί να υποστηρίξει ενεργά την ασφάλεια της Κυπριακής Δημοκρατίας, μεταβάλλοντας τις ισορροπίες στην περιοχή.
Παράλληλα, η ανάπτυξη συστοιχιών Patriot στη Σαουδική Αραβία καταδεικνύει ότι η Αθήνα δεν περιορίζεται στην άμυνα της επικράτειάς της. Αναλαμβάνει ρόλο παρόχου ασφάλειας σε διεθνές επίπεδο, προστατεύοντας κρίσιμες ενεργειακές υποδομές σε μια περιοχή με παγκόσμια σημασία.
Η Ελλάδα ως «ασπίδα» των Βαλκανίων
Στον βορρά, η Ελλάδα έχει αναλάβει έναν ρόλο που μέχρι πριν λίγα χρόνια θα φάνταζε αδιανόητος.Η επιτήρηση του εναέριου χώρου της Βόρειας Μακεδονίας και της Αλβανίας από ελληνικά μαχητικά, καθώς και η συνδρομή στη Βουλγαρία με μέσα και υποδομές, μετατρέπουν την Αθήνα σε βασικό πυλώνα αεροπορικής ασφάλειας στα Βαλκάνια.
Η σημασία αυτής της εξέλιξης είναι διπλή. Από τη μία πλευρά ενισχύεται η περιφερειακή σταθερότητα. Από την άλλη, η Ελλάδα αποκτά στρατηγικό βάθος και επιρροή σε μια περιοχή όπου ο ανταγωνισμός παραμένει έντονος.Η Αθήνα δεν είναι πλέον απλώς μια χώρα των Βαλκανίων αλλά εξελίσσεται ως ο εγγυητής ασφάλειας στην περιοχή.
Από την Ερυθρά Θάλασσα έως το Σουδάν: Προβολή ισχύος εκτός συνόρων
Η συμμετοχή της Ελλάδας στην επιχείρηση «Ασπίδες» στην Ερυθρά Θάλασσα αποτελεί ακόμη μία απόδειξη της νέας στρατηγικής. Με την αποστολή φρεγάτας σε μια από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες οδούς του πλανήτη, η Ελλάδα συμβάλλει ενεργά στην ασφάλεια της διεθνούς ναυσιπλοΐας. Η παρουσία αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι από την περιοχή διέρχεται μεγάλο μέρος του παγκόσμιου εμπορίου.
Παράλληλα, η επιχείρηση εκκένωσης πολιτών από το Σουδάν ανέδειξε την επιχειρησιακή ετοιμότητα και την ικανότητα ταχείας αντίδρασης των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.Η Ελλάδα αποδεικνύει ότι μπορεί να επιχειρεί ταυτόχρονα σε πολλαπλά θέατρα, ενισχύοντας την εικόνα της ως αξιόπιστου συμμάχου.
Κάρπαθος: Το νέο στρατηγικό σημείο του ελληνικού «θόλου»
Η ανάπτυξη αντιαεροπορικών συστημάτων Patriot στην Κάρπαθο δεν αποτελεί απλώς μια επιχειρησιακή κίνηση. Αποτελεί στρατηγική επιλογή.Η γεωγραφική θέση του νησιού επιτρέπει την κάλυψη ενός τεράστιου τόξου που εκτείνεται από την Κρήτη έως την Ανατολική Μεσόγειο.
Σε συνδυασμό με τα ναυτικά και αεροπορικά μέσα, δημιουργείται ένα πολυεπίπεδο πλέγμα άμυνας που ενισχύει την αποτροπή και περιορίζει τις δυνατότητες οποιουδήποτε αντιπάλου. Η Ελλάδα χτίζει σταδιακά έναν αντιαεροπορικό και αντιπυραυλικό «θόλο» που δεν περιορίζεται στα σύνορά της.
Η κατάρρευση του αφηγήματος της «Γαλάζιας Πατρίδας»
Την ίδια στιγμή, η στρατηγική της Τουρκίας δείχνει να συναντά όλο και μεγαλύτερα εμπόδια.Το αφήγημα της «Γαλάζιας Πατρίδας», που στηρίχθηκε σε μια επιθετική αναθεωρητική λογική, αμφισβητείται στην πράξη.
Η ενίσχυση των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων, οι διεθνείς συνεργασίες και η παρουσία στο πεδίο περιορίζουν σημαντικά τα περιθώρια κινήσεων της Άγκυρας.
Η Ελλάδα δεν αρκείται σε διπλωματικές αντιδράσεις. Απαντά με ισχύ, σχέδιο και συνέπεια.
Η νέα ισχύς των Ενόπλων Δυνάμεων
Καθοριστικός παράγοντας της γεωπολιτικής αναβάθμισης είναι η ενίσχυση των Ενόπλων Δυνάμεων.Η αναβάθμιση των F-16 σε διαμόρφωση Viper δημιουργεί έναν από τους πιο σύγχρονους στόλους στην Ευρώπη, με προηγμένα ραντάρ AESA και αυξημένες δυνατότητες δικτυοκεντρικού πολέμου.Η επικείμενη απόκτηση των F-35 θα προσδώσει δυνατότητες πέμπτης γενιάς, μεταβάλλοντας τα δεδομένα στον αεροπορικό τομέα.
Στο ναυτικό πεδίο, οι φρεγάτες FDI εισάγουν δυνατότητες αεράμυνας περιοχής, ενώ η προοπτική απόκτησης φρεγατών Bergamini ενισχύει περαιτέρω την ισχύ του Στόλου.Η Ελλάδα αποκτά μέσα που της επιτρέπουν όχι μόνο να αμυνθεί, αλλά και να προβάλλει ισχύ.
Από χρήστης ασφάλειας σε πάροχο
Η μεγαλύτερη αλλαγή είναι ποιοτική.Η Ελλάδα μετατρέπεται από χώρα που αναζητά ασφάλεια σε χώρα που την παρέχει.Η παρουσία σε πολλαπλά θέατρα, η προστασία συμμάχων, η συμμετοχή σε διεθνείς αποστολές και η ενίσχυση της αποτροπής συνθέτουν ένα νέο μοντέλο.Η Αθήνα καθίσταται απαραίτητος κρίκος στην αλυσίδα ασφάλειας της Ευρώπης και της Ανατολικής Μεσογείου.
Η δυναμική που έχει δημιουργηθεί δεν είναι δεδομένη. Απαιτεί συνέπεια, επενδύσεις και στρατηγικό σχεδιασμό.Η ενσωμάτωση των F-35, η πλήρης επιχειρησιακή αξιοποίηση των FDI, η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου αντιαεροπορικού συστήματος και η ενίσχυση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας αποτελούν κρίσιμους παράγοντες.
Παράλληλα, η διατήρηση των συμμαχιών και η αξιοποίηση των ενεργειακών πόρων θα καθορίσουν την πορεία της χώρας.Η Ελλάδα βρίσκεται σε μια μοναδική συγκυρία και πλέον έχει μια μοναδική ευκαιρία.Μετά από δεκαετίες περιορισμένης επιρροής, επανέρχεται στο προσκήνιο ως δύναμη με ρόλο, λόγο και παρουσία.
Από τον Δούναβη έως την Ανατολική Μεσόγειο, η Αθήνα οικοδομεί ένα πλέγμα ισχύος που βασίζεται σε συμμαχίες, στρατιωτική ικανότητα και γεωπολιτική αξιοποίηση της θέσης της και οι ισχυρές Ένοπλες Δυνάμεις αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση.