F-4 Phantom: Το σενάριο του PIO στο μικροσκόπιο – Καρέ καρέ η πτήση μέχρι τη στιγμή της πρόσκρουσης στην κολώνα ηλεκτροδότησης

Τι αναφέρουν έμπειροι ιπτάμενοι – Η κατερχόμενη στροφή, η προσπάθεια ανάκτησης και το φαινόμενο Pilot-Induced Oscillation

Κώστας Σαρικάς
F-4 Phantom: Το σενάριο του PIO στο μικροσκόπιο – Καρέ καρέ η πτήση μέχρι τη στιγμή της πρόσκρουσης στην κολώνα ηλεκτροδότησης

Προσθήκη του onalert.gr ως προτεινόμενη πηγή στην Google

Στα τελευταία δευτερόλεπτα της μοιραίας πτήσης του F-4 Phantom στην Τανάγρα επικεντρώνεται το ενδιαφέρον έμπειρων ιπταμένων, οι οποίοι επιχειρούν να αποκωδικοποιήσουν την τελική φάση του ελιγμού και κυρίως τη συμπεριφορά του μαχητικού λίγο πριν από την πρόσκρουση.

Ιπτάμενοι με χιλιάδες ώρες πτήσης στον συγκεκριμένο τύπο αεροσκάφους, με τους οποίους συνομίλησε το OnAlert, επισημαίνουν ότι σε αυτή τη φάση κάθε συμπέρασμα για τα αίτια θα ήταν πρόωρο. Η επίσημη διερεύνηση της Πολεμικής Αεροπορίας και τα διαθέσιμα στοιχεία της πτήσης είναι αυτά που μπορούν να δώσουν οριστικές απαντήσεις.

Ωστόσο, ένα από τα τεχνικά ενδεχόμενα που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν αναλύεται μια τόσο δυναμική φάση πτήσης είναι το Pilot-Induced Oscillation, γνωστό διεθνώς ως PIO.

Πρόκειται για το φαινόμενο κατά το οποίο οι διορθώσεις του χειριστή και η απόκριση του αεροσκάφους μπορούν υπό συγκεκριμένες συνθήκες να βρεθούν εκτός φάσης, με αποτέλεσμα αντί να αποσβένεται μια απόκλιση να δημιουργείται ή να ενισχύεται μια ταλάντωση. Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής στοιχείο που να αποδεικνύει ότι PIO σημειώθηκε στο συγκεκριμένο F-4. Είναι, όμως, ένα φαινόμενο που μπορεί να εξεταστεί όταν αναλύονται τα τελευταία δευτερόλεπτα ενός αεροσκάφους το οποίο επιχειρεί ανάκτηση από κατερχόμενη τροχιά σε πολύ μικρό ύψος.

Ο ελιγμός από τα 2.000 στα 300 πόδια

Όπως έχει ήδη αναφέρει το OnAlert, το προγραμματισμένο σενάριο της επίδειξης προέβλεπε μετά την απογείωση το Phantom να περάσει πάνω από τον διάδρομο, να ανέλθει περίπου στα 2.000 πόδια και στη συνέχεια να πραγματοποιήσει κατερχόμενο ελιγμό με δεξιά στροφή. Στόχος ήταν να ευθυγραμμιστεί εκ νέου με τον διάδρομο και να πραγματοποιήσει χαμηλή διέλευση περίπου στα 300 πόδια, με ταχύτητα που θα έφτανε τα 550 μίλια την ώρα.

Οι αριθμοί από μόνοι τους αποκαλύπτουν πόσο γρήγορα εξελίσσεται μια τέτοια διαδικασία. Στα 550 mph το μαχητικό καλύπτει περίπου 246 μέτρα κάθε δευτερόλεπτο. Σε δύο δευτερόλεπτα έχει μετακινηθεί σχεδόν μισό χιλιόμετρο και σε τέσσερα περίπου ένα χιλιόμετρο.

Το κρίσιμο στοιχείο, όμως, δεν είναι μόνο η ταχύτητα προς τα εμπρός. Είναι η κατακόρυφη ταχύτητα καθόδου, η κλίση του αεροσκάφους και το ακριβές σημείο στο οποίο αρχίζει η ανάκτηση.

Το Phantom δεν είναι F-16

Έμπειροι χειριστές επιμένουν ότι το F-4 δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται με τη λογική ενός F-16. Το Phantom είναι ένα βαρύ μαχητικό προηγούμενης γενιάς, με μεγάλη αδράνεια και εντελώς διαφορετική φιλοσοφία συστήματος ελέγχου πτήσης από το F-16. Το τελευταίο διαθέτει ψηφιακό fly-by-wire και μπορεί να φτάσει έως τα 9G, ενώ το F-4 απαιτεί από τον χειριστή διαφορετική διαχείριση ενέργειας και μεγαλύτερη πρόβλεψη της αντίδρασής του.

Όταν μάλιστα το Phantom βρίσκεται σε κατερχόμενη στροφή, η ανάκτηση δεν είναι απλώς μια κίνηση του χειριστηρίου προς τα πίσω. Πρέπει να συνδυαστούν η μείωση της κλίσης, η αύξηση της άντωσης και η αλλαγή της πραγματικής τροχιάς του αεροσκάφους. Όλα αυτά πρέπει να γίνουν μέσα στο διαθέσιμο ύψος.

Η μύτη μπορεί να ανεβαίνει και το αεροσκάφος να συνεχίζει να πέφτει

Στην αεροπορία το pitch attitude, δηλαδή το πού «κοιτάζει» η μύτη, δεν ταυτίζεται απαραίτητα με το flight-path angle, δηλαδή την πραγματική κατεύθυνση της τροχιάς. Ένα μαχητικό μπορεί να έχει αρχίσει να σηκώνει τη μύτη και παρ’ όλα αυτά να εξακολουθεί για κάποιο χρονικό διάστημα να κατεβαίνει.

Η αδράνεια δεν εξαφανίζεται τη στιγμή που ο χειριστής τραβά το stick. Χρειάζεται να δημιουργηθεί αρκετή κατακόρυφη συνιστώσα άντωσης ώστε πρώτα να μειωθεί ο ρυθμός καθόδου, στη συνέχεια να μηδενιστεί και τελικά να αποκτήσει το αεροσκάφος ανοδική τροχιά. Εάν, ταυτόχρονα, το Phantom εξακολουθεί να βρίσκεται σε σημαντική κλίση, μέρος της συνολικής άντωσης εξακολουθεί να χρησιμοποιείται για τη στροφή και όχι αποκλειστικά για την ανάκτηση. Σε ύψος χιλιάδων ποδών αυτό μπορεί να σημαίνει απλώς μεγαλύτερη απώλεια ύψους. Σε ύψος μερικών εκατοντάδων ποδών μπορεί να σημαίνει ότι δεν υπάρχει δεύτερη ευκαιρία.

Τι είναι το PIO

Το Pilot-Induced Oscillation μπορεί να εμφανιστεί όταν ο χειριστής επιχειρεί επανειλημμένα να διορθώσει την απόκλιση του αεροσκάφους, αλλά οι εντολές του συμπίπτουν χρονικά με τέτοιο τρόπο με την απόκριση του αεροσκάφους, ώστε η κίνηση να ενισχύεται αντί να αποσβένεται.

Με άλλα λόγια, όπως επισημαίνουν ιπτάμενοι με άριστη γνώση του F-4, ο χειριστής μπορεί να αντιλαμβάνεται ότι η μύτη βρίσκεται χαμηλά και τραβά. Δεν βλέπει αμέσως την απόκριση που περιμένει και αυξάνει την εντολή. Το αεροσκάφος τελικά αποκρίνεται εντονότερα, ο χειριστής θεωρεί ότι η μύτη ανεβαίνει περισσότερο από όσο επιθυμεί και διορθώνει προς τα εμπρός.

Εάν ακολουθήσει νέα αντίθετη διόρθωση μπορεί να δημιουργηθεί μια αλληλουχία nose-up – nose-down – nose-up και αυτή η περιοδική εναλλαγή αποτελεί χαρακτηριστικό γνώρισμα του PIO. Το φαινόμενο δεν μεταφράζεται σε απλή αδυναμία ελέγχου.

Πρόκειται για δυναμική αλληλεπίδραση χειριστή και αεροσκάφους, η οποία μπορεί να επηρεάζεται από την απόκριση του συστήματος ελέγχου, την ταχύτητα, το φορτίο G, τη φάση του ελιγμού και τον χρόνο που έχει στη διάθεσή του ο χειριστής.

Τα δύο ή τρία δευτερόλεπτα που κάνουν τη διαφορά

Στην περίπτωση ενός χαμηλού ελιγμού, το ύψος εξαφανίζεται εξαιρετικά γρήγορα. Τα 300 πόδια αντιστοιχούν σε περίπου 91 μέτρα. Εάν ένα αεροσκάφος βρίσκεται σε στιγμιαίο ρυθμό καθόδου 5.000 ft/min, χάνει περίπου 83 πόδια ανά δευτερόλεπτο. Στα 10.000 ft/min η απώλεια φτάνει περίπου τα 167 πόδια ανά δευτερόλεπτο.

Οι τιμές αυτές είναι παραδείγματα και δεν αποτελούν εκτίμηση της πραγματικής κατακόρυφης ταχύτητας του μοιραίου Phantom. Δείχνουν όμως γιατί οι έμπειροι ιπτάμενοι επικεντρώνονται στα τελευταία δευτερόλεπτα. Μία καθυστέρηση δύο δευτερολέπτων στην έναρξη της ανάκτησης ή δύο δευτερόλεπτα κατά τα οποία το αεροσκάφος εξακολουθεί να έχει σημαντικό αρνητικό flight-path angle μπορεί, σε τόσο μικρό ύψος, να αλλάξει δραματικά την έκβαση.

Τι μπορεί να δώσει την απάντηση

Η καρέ-καρέ εξέταση του διαθέσιμου οπτικού υλικού δείχνει το Phantom σε κατερχόμενη τροχιά και με κλίση, ενώ στη συνέχεια διακρίνεται μεταβολή της στάσης του όσο πλησιάζει προς το έδαφος.

Τα βίντεο, ωστόσο, δεν είναι αρκετά για να αποδειχθεί PIO. Η ανάλυση, η απόσταση, η προοπτική και η κίνηση της κάμερας δεν επιτρέπουν ασφαλή προσδιορισμό της γωνίας pitch, του bank ή των πραγματικών εντολών του χειριστή.

Αυτό που θα αναζητούσαν οι ειδικοί για να επιβεβαιώσουν ένα τέτοιο σενάριο είναι πολύ συγκεκριμένο και αφορά επαναλαμβανόμενες μεταβολές του pitch, οι οποίες να συνδέονται χρονικά με αντίθετες εντολές στα χειριστήρια και να βρίσκονται εκτός φάσης με την απόκριση του αεροσκάφους.

Παράλληλα, κρίσιμο είναι να προσδιοριστούν η ταχύτητα εισόδου και εξόδου από τη στροφή, το bank, το φορτίο G, ο ρυθμός καθόδου, το ύψος στο οποίο ξεκίνησε η ανάκτηση και η πραγματική τροχιά του Phantom στα τελευταία δευτερόλεπτα.

Το PIO αποτελεί ένα από τα τεχνικά σενάρια που μπορούν να εξεταστούν. Η επιβεβαίωση ή η απόρριψή του, όμως, μπορεί να γίνει μόνο από τα αρμόδια εξειδικευμένα Στελέχη της Πολεμικής Αεροπορίας, όταν συνδυάσουν το οπτικό υλικό με τα πραγματικά δεδομένα της μοιραίας πτήσης.

Ακολουθήστε το onalert.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις για την άμυνα.

ΣΧΕΤΙΚΑ ΑΡΘΡΑ

Δείτε περισσότερα