* Του Κώστα Σαρικά
Η φράση «οι Αρχηγοί πρέπει να πετάνε» μπορεί να ακούγεται σαν αυτονόητη για μια Αεροπορία που χτίζει την ισχύ της πάνω στο ανθρώπινο στοιχείο, όμως στις μέρες μας μόνο αυτονόητη δεν είναι. Η πρόσφατη κατεύθυνση από την κορυφή της αμερικανικής Πολεμικής Αεροπορίας – με το ξεκάθαρο μήνυμα ότι οι διοικητές και οι ηγέτες των ιπτάμενων μονάδων πρέπει να διατηρούν ή να επανακτούν ενεργό πτητικό καθεστώς – επαναφέρει στο προσκήνιο μια παλιά, σκληρή αλήθεια: η αεροπορική ηγεσία δεν κρίνεται μόνο σε αίθουσες επιχειρήσεων, αλλά και στην «πίστα», στο briefing και – κυρίως – στο κόκπιτ.
Στις ΗΠΑ, ο Αρχηγός του Επιτελείου της USAF, στρατηγός Ken Wilsbach, έστειλε το μήνυμα στην πράξη, επιστρέφοντας ο ίδιος στο F-22 και δίνοντας τον τόνο: «step to the jet again». Όχι ως επικοινωνιακή κίνηση, αλλά ως επιλογή ηγεσίας που επιδιώκει να κρατήσει τους ανώτατους διοικητές συνδεδεμένους με το πραγματικό περιβάλλον πτήσεων, το πραγματικό ρίσκο και τη φυσιολογία της μάχης στον αέρα.
Και κάπου εδώ η ελληνική Πολεμική Αεροπορία έχει κάθε λόγο να «σηκώσει το βλέμμα» – όχι για να συγκρίνει με όρους εντυπώσεων, αλλά για να αναδείξει μια πραγματικότητα που την ξεχωρίζει. Γιατί στην Ελλάδα, το δίδυμο της ανώτατης αεροπορικής ηγεσίας – Α/ΓΕΑ Αντιπτέραρχος (Ι) Δημοσθένης Γρηγοριάδης και Α/ΤΑ Αντιπτέραρχος (Ι) Παναγιώτης Γεωργακόπουλος – δεν αποτελεί απλώς ένα σχήμα διοίκησης που «γράφει» στα χαρτιά. Είναι ένα σχήμα συνέργειας, που – σύμφωνα με την εικόνα που φτάνει στις Μονάδες – συνεχίζει να λειτουργεί με νοοτροπία γραμμής πτήσεων: επιχειρησιακή επαφή, επιχειρησιακή αντίληψη, επιχειρησιακή ευθύνη.
Το σπάνιο «σήμα» των μονοθέσιων
Το κρίσιμο – και πραγματικά σπάνιο σε παγκόσμιο επίπεδο – είναι ότι και οι δύο συνεχίζουν να πετάνε, όχι απλώς «τυπικά», αλλά σε μονοθέσια μαχητικά. Και συχνά συμμετέχουν σε εκπαιδευτικές δραστηριότητες μαζί με τους νεότερους ιπτάμενους από τις Πολεμικές Μοίρες. Με περισσότερες από 4000 και 3500 ώρες πτήσης τα δύο πρώτα «γεράκια» της HAF δίνουν υψηλό παράδειγμα τόσο σε συμβολικό όσο και σε ουσιαστικό επίπεδο. Πρόκειται για μια πρακτική που ελάχιστοι αρχηγοί διεθνώς διατηρούν, όσο ανεβαίνουν στην κορυφή της ιεραρχίας. Και δεν είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς το γιατί: οι απαιτήσεις χρόνου, οι διαδικασίες, η ευθύνη, τα πρωτόκολλα ασφαλείας, αλλά και η καθαρή διαχείριση ρίσκου για έναν ανώτατο αξιωματικό, ωθούν πολλές αεροπορίες σε πιο «ασφαλείς» λύσεις – πτήσεις σε διθέσια, σε ρόλο συγκυβερνήτη/παρατηρητή, με περιορισμένο επιχειρησιακό φορτίο.
Τόσο στο ΝΑΤΟ αλλά στην ευρύτερη περιοχή μας, η εικόνα είναι ενδεικτική. Ο Τούρκος Αρχηγός Αεροπορίας (THK) εμφανίζεται ως back seater σε δημόσιες δραστηριότητες και επισκέψεις που συνοδεύονται από παρουσία διθέσιων F-16D, κάτι που συνδέεται ευρύτερα με την επιλογή πολλών αεροποριών να «κρατούν» τους ανώτατους σε πιο ελεγχόμενα πτητικά προφίλ.
Στην Ελλάδα όμως, όταν ο Α/ΓΕΑ και ο Α/ΤΑ διατηρούν ενεργή σχέση με το μονοθέσιο, το μήνυμα είναι διπλό: Πρώτον, «δεν ζητάμε από τους άλλους κάτι που δεν κάνουμε εμείς». Και δεύτερον, «μένουμε μέσα στο παιχνίδι» – όχι ως ανάμνηση καριέρας, αλλά ως ζωντανό σημείο αναφοράς.
Συμβολισμός και ουσία
Στον κόσμο των μαχητικών, η πτήση δεν είναι απλώς δεξιότητα. Είναι γλώσσα. Είναι κοινός κώδικας. Είναι τρόπος σκέψης. Όταν ο Αρχηγός πετάει, δεν «συμμετέχει» απλώς. Βιώνει στην πράξη αυτό που καλείται να διοικήσει: φόρτο εργασίας, ταχύτητα αποφάσεων, διαχείριση συστημάτων, πίεση χρόνου, διαδικασίες ασφαλείας, ανθρώπινα όρια.
Και αυτή η εμπειρία επιστρέφει, ως πιο καθαρή ηγετική κρίση:
- Στο επιχειρησιακό κομμάτι, γιατί ο Αρχηγός που πετάει καταλαβαίνει άμεσα τι σημαίνει «μια μικρή αλλαγή» σε τακτικές, σε ROE, σε προτεραιότητες, σε φόρτο επιφυλακών
- Στο εκπαιδευτικό κομμάτι, γιατί έχει αντίληψη για το τι ζητάς από έναν σμηναγό σε μία ρεαλιστική αποστολή και τι απαιτείται για να το πετύχει
- Στο τεχνικό/υποστηρικτικό, γιατί η σχέση με τη γραμμή πτήσεων φέρνει πιο κοντά την ηγεσία με τη συντήρηση, τις διαθεσιμότητες, τις πραγματικές «τριβές» που δεν φαίνονται σε πίνακες.
Η απόφαση της USAF να «ξαναγυρίσουν οι ηγέτες στο κόκπιτ» πατάει ακριβώς πάνω σε αυτή τη λογική: οι ανώτατοι πρέπει να μην αποκόβονται από το core business της Αεροπορίας.
Η ηγεσία που «γράφει ώρες» χτίζει κουλτούρα
Στην Πολεμική Αεροπορία, η κουλτούρα δεν επιβάλλεται με διαταγές. Μεταδίδεται. Στις αίθουσες ενημέρωσης, στο planning, στο debrief, στο «τι έκανες σωστά, τι έκανες λάθος, τι μπορούσες να κάνεις καλύτερα». Όταν ο Α/ΓΕΑ και ο Α/ΤΑ συνεχίζουν να πετάνε, μπαίνουν ξανά – έστω και περιοδικά – στον ίδιο κύκλο πειθαρχίας που ισχύει για όλους: προετοιμασία, αξιολόγηση, τήρηση διαδικασιών, ευθύνη.
Κι αυτό είναι ίσως το πιο δυνατό παράδειγμα προς τους νεότερους:
Ότι η αποστολή του ιπταμένου δεν «τελειώνει» όταν γίνεσαι Διοικητής. Αλλά ότι η ηγεσία είναι προέκταση της πτητικής ταυτότητας και όχι υποκατάστατό της.
Για μια Αεροπορία που βρίσκεται στη φάση της πιο έντονης μετάβασης των τελευταίων δεκαετιών (νέα αεροσκάφη, νέες διαμορφώσεις, νέες δικτυοκεντρικές απαιτήσεις), το να βλέπει ο νέος χειριστής ότι η κορυφή «μιλάει την ίδια γλώσσα» λειτουργεί σαν πολλαπλασιαστής συνοχής.
Το «δίδυμο» Α/ΓΕΑ – Α/ΤΑ και το αποτύπωμα συνεργασίας
Η συνεργασία μεταξύ Α/ΓΕΑ και Α/ΤΑ, όταν λειτουργεί ομαλά, είναι ο αθόρυβος κινητήρας μιας Πολεμικής Αεροπορίας που πρέπει να κρατά ταυτόχρονα:
- υψηλό ρυθμό επιχειρησιακής επιτήρησης,
- απαιτητική εκπαίδευση και συνεκπαιδεύσεις,
- μετάβαση σε νέα μέσα/συστήματα,
- και διαρκή ετοιμότητα.
Ο ρόλος του Αρχηγείου Τακτικής Αεροπορίας είναι κομβικός στην καθημερινή «παραγωγή» ισχύος: από τον σχεδιασμό και την εκτέλεση, μέχρι την αξιολόγηση, τη βελτίωση και την επιβολή προτύπων. Όταν ο Α/ΤΑ έχει άμεση σύνδεση με την επιχειρησιακή πραγματικότητα – και αυτό «κουμπώνει» με μια ανώτατη ηγεσία που επίσης διατηρεί πτητική επαφή – τότε δημιουργείται κάτι σπάνιο: κοινή εικόνα, κοινή γλώσσα, κοινό timing.
Και αυτό μειώνει δραστικά τις «τριβές» που σε άλλες αεροπορίες προκύπτουν από τη φυσική απόσταση μεταξύ επιτελείων και γραμμής πτήσεων.
Η αξία στην αποτροπή: Όταν ο αντίπαλος βλέπει νοοτροπία
Η αποτροπή δεν είναι μόνο αριθμοί και πλατφόρμες. Είναι και σήματα. Είναι το “pattern” συμπεριφοράς μιας Αεροπορίας. Ο αντίπαλος δεν αξιολογεί μόνο πόσα αεροσκάφη διαθέτεις, αλλά και το τι κουλτούρα εκπέμπεις: πειθαρχία, διαθεσιμότητες, ρυθμό, αποφασιστικότητα, ποιότητα.
Όταν οι αρχηγοί μιας Πολεμικής Αεροπορίας συνεχίζουν να πετάνε με μονοθέσια, το σήμα που εκπέμπεται είναι ότι η ηγεσία δεν είναι «μακριά» από το επιχειρησιακό ανθρώπινο δυναμικό. Η αμερικανική συζήτηση ανέδειξε κάτι που, στην ελληνική πραγματικότητα, έχει ήδη πρακτική εφαρμογή: η ηγεσία που διατηρεί πτητική επαφή, κερδίζει σε αξιοπιστία, σε κατανόηση, σε αποτελεσματικότητα.
Και όταν αυτό συνδυάζεται με ένα δίδυμο κορυφής που παρουσιάζει συνέργεια, κοινό επιχειρησιακό υπόβαθρο και διαρκή σύνδεση με τη βάση, τότε δεν μιλάμε απλώς για ένα “καλό παράδειγμα”. Μιλάμε για ένα ακόμη στοιχείο που εξηγεί γιατί η Πολεμική Αεροπορία διατηρεί υψηλό επίπεδο – και γιατί μπορεί να κοιτάζει προς τα εμπρός με αυτοπεποίθηση, σε μια εποχή που η εναέρια ισχύς γίνεται ξανά καθοριστικός παράγοντας ασφάλειας και σταθερότητας.