*του Κώστα Σαρικά
Στο Albacete της Ισπανίας, εκεί όπου «χτυπά» ο παλμός του Tactical Leadership Programme (TLP) και εκπαιδεύονται οι αυριανοί ηγέτες των σύνθετων αεροπορικών επιχειρήσεων της Συμμαχίας, η Πολεμική Αεροπορία επιστρέφει για μία ακόμη φορά, επιβεβαιώνοντας ότι η συμμετοχή της στο πιο απαιτητικό σχολείο του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη δεν είναι συγκυριακή, αλλά σταθερή επιλογή επιχειρησιακής κουλτούρας.
Στον πρώτο κύκλο πτήσεων του 2026, το FC 2026-01, η ελληνική συμμετοχή είναι διπλή και με σαφές αποτύπωμα . Η 330 Μοίρα «Κεραυνός»-η πρώτη Μοίρα που επιχειρεί με F-16 στην Ελλάδα- αναπτύσσεται με έξι μαχητικά F-16 Block 30, ενώ η 347 Μοίρα «Περσέας» συμμετέχει με δύο F-16 Block 50, μεταφέροντας στο ισπανικό πεδίο εκπαίδευσης έναν συνδυασμό εμπειρίας και διαφορετικών διαμορφώσεων, σε ένα περιβάλλον όπου το ζητούμενο δεν είναι μόνο η πτήση, αλλά η ηγεσία, η τακτική σκέψη και η διαλειτουργικότητα σε πραγματικές συνθήκες COMAO.
Και την ίδια ώρα που τα ελληνικά F-16 δοκιμάζονται στην Ιβηρική, τα Rafale της 332 Μοίρας επιχειρούν εκτός συνόρων, στον εναέριο χώρο της Σαουδικής Αραβίας, στο πλαίσιο της πολυεθνικής άσκησης Spears of Victory 2026.
Δύο παράλληλα αποτυπώματα της HAF πάνω στο χάρτη που αποτυπώνουν κάτι βαθύτερο από μια απλή λίστα συνεκπαιδεύσεων. Αφορά την προσπάθεια της Πολεμικής Αεροπορίας να διατηρεί τα πληρώματά της στην αιχμή της συμμαχικής αεροπορικής πραγματικότητας, τόσο ως τακτικοί εκτελεστές, όσο και ως τακτικοί ηγέτες.
Έναρξη με «ακαδημαϊκή» προετοιμασία, έπειτα MACE και επιχειρησιακές αποστολές
Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του TLP, το FC 2026-01 ξεκίνησε την Πέμπτη 15 Ιανουαρίου και ολοκληρώνεται την Παρασκευή 6 Φεβρουαρίου. Το πρώτο σκέλος δεν περιλαμβάνει άμεσα πτήσεις, καθώς οι πρώτες ημέρες αφιερώνονται σε ακαδημαϊκή εκπαίδευση και σε αποστολές στον εξομοιωτή MACE, πριν αρχίσουν οι πτήσεις από τη Δευτέρα 26 Ιανουαρίου και να εκτελούνται από Δευτέρα έως Παρασκευή, τις απογευματινές ώρες.
Η εικόνα αυτή δεν είναι τυπική λεπτομέρεια, αλλά περιγράφει τη φιλοσοφία του σχολείου. Οι πτήσεις είναι το «τελικό προϊόν» μιας διαδικασίας που ξεκινά με σχεδίαση, πληροφόρηση, ανάλυση απειλών, κατανομή ρόλων και κανόνες εμπλοκής. Στη συνέχεια μεταφέρεται στο συνθετικό περιβάλλον και μετά στον πραγματικό εναέριο χώρο, με όλα να καταλήγουν στην πιο απαιτητική, αλλά και πιο χρήσιμη φάση, η οποία δεν είναι άλλη παρά το debrief, όπου η αποτίμηση γίνεται με δεδομένα και όχι με εντυπώσεις.
Το μέγεθος του κύκλου είναι ενδεικτικό. Το TLP εκτιμά ότι θα συμμετάσχουν περίπου 600 στελέχη. Από αυτούς, 39 είναι «graduating participants», με 26 μέλη ιπτάμενων πληρωμάτων, 6 αξιωματικούς πληροφοριών και 7 Tactical Air Controllers/GCI. Πρόκειται για δομή που δείχνει πως το σχολείο αποτελεί έναν μηχανισμό εκπαίδευσης ομάδων, διαδικασιών και ηγεσίας, από το cockpit μέχρι το C2.
Η «Blue πλευρά», η «Red πλευρά» και οι πραγματικές απειλές
Στο FC 2026-01, οι συμμετέχοντες της «Blue πλευράς» συνεισφέρουν συνολικά 22 αεροσκάφη. Στο πακέτο περιλαμβάνονται ισπανικά Eurofighter, βελγικά, ελληνικά και πορτογαλικά F-16, γαλλικά Rafale-B και Rafale-C, καθώς και τσεχικά JAS-39.
Στην «Red πλευρά» προβλέπονται 10 αεροσκάφη, με συμμετοχή της Γαλλίας με Rafale, της Ισπανίας με F-18, αλλά και Βελγίου, Ελλάδας και Πορτογαλίας με F-16. Σε αυτή την εκπαιδευτική σειρά του TLP δεν συμμετέχει η τουρκική αεροπορία, η οποία άλλωστε έχει περιορισμένο αποτύπωμα σε ασκήσεις και συνεκπαιδεύσεις εκτός Τουρκίας και σίγουρα πολύ ασθενέστερο από το αποτύπωμα της HAF.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι το «opposing force» δεν είναι απλώς ένας ρόλος για να καταγραφούν αερομαχίες. Είναι οργανικό κομμάτι του εκπαιδευτικού σχεδιασμού, ώστε οι Mission Commanders να αντιμετωπίζουν τακτικές που αλλάζουν, «κόκκινες» συμπεριφορές που δεν είναι προβλέψιμες, και ένα περιβάλλον όπου η υπεροχή δεν χαρίζεται. Αυτός είναι και ο λόγος που το TLP επιμένει σε σενάρια αυξανόμενης δυσκολίας, όπου η τακτική ηγεσία είναι το πραγματικό εξεταζόμενο μάθημα.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και το σκέλος των αντιαεροπορικών απειλών. Για το συγκεκριμένο course, έχει ανακοινωθεί ότι θα συμμετέχουν πραγματικά συστήματα αεράμυνας από Στρατό και Αεροπορία, όπως NASAMS, SKYGUARD και MISTRAL, ώστε οι ιπτάμενοι να επιχειρούν σε περιβάλλον που επιβάλλει πειθαρχία, σωστή διαχείριση ύψους, χρόνου και εκπομπών, δηλαδή σύνθετα σενάρια υψηλής δυσκολίας και όχι απλά πτήσεις χωρίς πίεση.
AWACS, UAV, τάνκερ και αεροπορικό «οικοσύστημα» συμμαχίας
Το TLP δεν είναι απλώς μια συγκέντρωση μαχητικών. Στο FC 2026-01, συμμετέχει γαλλικό E-3F AWACS, C2 της ισπανικής Αεροπορίας, καθώς και MQ-9 Predator B (NR-05). Παράλληλα, προβλέπεται υποστήριξη εναέριου ανεφοδιασμού από γαλλικό MRTT και ιταλικό KC-767, με επιχειρήσεις από τις δικές τους βάσεις.
Στις αεροπορικές επιχειρήσεις του 2026, η δυνατότητα να εντάσσεσαι ομαλά σε αυτό το «οικοσύστημα» είναι συχνά πιο σημαντική από τη συμμετοχή με ένα μαχητικό τελευταίας γενιάς. Στο Albacete, οι τακτικοί ηγέτες εκπαιδεύονται ώστε να σχεδιάζουν και να εκτελούν αποστολές όπου ο ανεφοδιασμός, η εικόνα τακτικής κατάστασης από AWACS, η αξιοποίηση UAV και η διαλειτουργικότητα των data links είναι στοιχεία που καθορίζουν την έκβαση.
Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι το TLP δίνει ιδιαίτερη έμφαση στη διασύνδεση με Link 16, με το MACE να επιτρέπει όχι μόνο συνθετική εκπαίδευση αλλά και «διασύνδεση» με πραγματικές αποστολές μέσω προηγμένων πρωτοκόλλων επικοινωνίας.
Το «ειδικό βάρος» του FC 2026-01: Charles de Gaulle, CSAR και τακτική μεταφορά
Ένα από τα στοιχεία που ξεχωρίζουν στο συγκεκριμένο course είναι η πρόβλεψη συμμετοχής, σε αρκετές αποστολές, του γαλλικού αεροπλανοφόρου Charles de Gaulle, με αεροσκάφη Red Air (Rafale-M) και τις συνοδευτικές φρεγάτες του, αξιοποιώντας τον προγραμματισμένο διάπλου κοντά στις περιοχές όπου εκτελούνται οι αποστολές του TLP. Για τους συμμετέχοντες, αυτό προσθέτει μια διάσταση πραγματικής ναυτικής αεροπορικής ισχύος στο σενάριο, αλλά και μια διαφορετική «γεωμετρία» απειλών και δυνατοτήτων.
Παράλληλα, αναμένεται συμμετοχή γαλλικού ελικοπτέρου Caracal σε αποστολές CSAR, μαζί με την αντίστοιχη ομάδα ανάκτησης, καθώς και ιταλικού C-130 και γαλλικού A-400 για αποστολές τακτικής αερομεταφοράς. Πρόκειται για επιλογές που δείχνουν πως το TLP «χτίζει» ρεαλισμό που αφορά τις σύγχρονες επιχειρήσεις, τη διάσωση μάχης, τη μεταφορά και την επιμελητεία που αποτελεί κρίσιμο παράγοντα αντοχής της αεροπορικής ισχύος.
Τα ζητούμενα του TLP: ηγεσία COMAO με μετρήσιμα αποτελέσματα
Ο πυρήνας του Tactical Leadership Programme είναι η εκπαίδευση Mission Commanders, δηλαδή χειριστών που δεν εκτελούν απλώς ένα tasking, αλλά αναλαμβάνουν να σχεδιάσουν, να ηγηθούν και να προσαρμόσουν ένα πακέτο σύνθετης αεροπορικής επιχείρησης σε δυναμικό περιβάλλον. Το ίδιο το TLP περιγράφει ότι ο σκοπός του COMAO Flying Course είναι η βελτίωση δεξιοτήτων τακτικής ηγεσίας και των ικανοτήτων πτήσης των Mission Commanders πρώτης γραμμής.
Η διαδικασία αυτή συνδέεται και με τη συμμαχική ανάγνωση του σχολείου. Η RAF, σε σχετική αναφορά, υπογραμμίζει ότι το TLP προσφέρει μια από τις πλέον έντονες και διαδραστικές εμπειρίες για ανάπτυξη ηγεσίας σε ζωντανά σενάρια, με αξία που προκύπτει ακριβώς από τη στενή συνεργασία πολλών εθνών.
Το αποτέλεσμα κρίνεται με αυστηρό τρόπο. Σε σχετική ενημέρωση του NATO SHAPE για αντίστοιχους κύκλους του TLP, αναφέρεται ότι το course περιλαμβάνει 12 αποστολές, με τρεις να εκτελούνται σε συνθετικό περιβάλλον, και ότι κάθε μέρα διαφορετικό πλήρωμα αναλαμβάνει να ηγηθεί, με τις αποστολές να αυξάνουν σταδιακά σε πολυπλοκότητα. Αυτή η «κυκλική» ανάθεση ηγεσίας είναι ο λόγος που το σχολείο θεωρείται το «Top Gun» της Συμμαχίας, καθώς δεν σε εξετάζει μόνο ως πιλότο, σε εξετάζει ως διοικητή αποστολής.
Η ελληνική συμμετοχή: «Κεραυνός» και «Περσέας» από την 111 ΠΜ
Η 330 Μοίρα «Κεραυνός» και η 347 Μοίρα «Περσέας» αποτελούν δύο από τις ιστορικές «ραχοκοκαλιές» της 111 Πτέρυγας Μάχης στη Νέα Αγχίαλο. Η πρώτη επιχειρεί με F-16 Block 30, ενώ η δεύτερη με F-16 Block 50, με αποστολή που καλύπτει το φάσμα των αεροπορικών επιχειρήσεων που απαιτεί η αποστολή της Πολεμικής Αεροπορίας.
Η επιλογή να «κατέβει» η Ελλάδα στο FC 2026-01 με Block 30 και Block 50 έχει το δικό της μήνυμα. Το TLP δεν «χαρίζει» αποτελέσματα σε κανέναν και δεν είναι πεδίο επίδειξης πλατφόρμας. Είναι πεδίο όπου κρίνεται η τακτική σκέψη, η πειθαρχία, η συνεργασία και η ικανότητα εκπαίδευσης και τυποποίησης με συμμαχικά πρότυπα σε σύνθετο πακέτο επιχειρήσεων. Σε τέτοιο περιβάλλον, η εμπειρία και η ποιότητα των πληρωμάτων αποκτούν μεγαλύτερο ειδικό βάρος από το επίπεδο έκδοσης ενός μαχητικού.
Αυτό ακριβώς είναι και το σημείο που ενδιαφέρει το Αεροπορικό Επιτελείο. Να συνεχίζει να στέλνει στο Albacete πληρώματα που μπορούν να σταθούν ισότιμα, να διεκδικήσουν ρόλους, να ακολουθήσουν διαδικασίες και να επιστρέψουν με εμπειρία που μεταφράζεται σε πολλαπλασιαστή ισχύος για την καθημερινή επιχειρησιακή πραγματικότητα του Αιγαίου.
Η παρουσία της Πολεμικής Αεροπορίας στο TLP έχει καταγραφεί διαχρονικά με θετικό πρόσημο και έχει αποσπάσει σειρά διακρίσεων. Αυτή η παράδοση επιδόσεων στο Albacete εξηγεί και γιατί το TLP παραμένει «στόχος» για τα ελληνικά πληρώματα, καθώς όποιος περνά επιτυχώς το σχολείο, επιστρέφει με εμπειρία που δεν αγοράζεται και δεν αντικαθίσταται από ασκήσεις ρουτίνας. Είναι εμπειρία ηγεσίας σε COMAO, με μετρήσιμη αξιολόγηση και αυστηρή αποτίμηση.
Γιατί το TLP παραμένει «κρίσιμο σχολείο» για την ΠΑ στην επόμενη μέρα
Το Tactical Leadership Programme δεν είναι «μια ακόμη συνεκπαίδευση». Είναι μηχανισμός παραγωγής τακτικής ηγεσίας. Σε μια εποχή που οι αεροπορικές επιχειρήσεις καθορίζονται από δικτυοκεντρικές δομές, από τη σωστή χρήση αισθητήρων και data links, από την ικανότητα να συνδυάζoνται πλατφόρμες και να λαμβάνονται αποφάσεις υπό πίεση, το σχολείο λειτουργεί ως επιταχυντής ωρίμανσης.
Η Πολεμική Αεροπορία δεν «μετρά» απλώς τον αριθμό των εξόδων που εκτελούνται σε μια άσκηση. Μετρά την ποιότητα των ανθρώπων που επιστρέφουν και την ικανότητά τους να μεταφέρουν διαδικασίες, διδάγματα και πρότυπα σε Μοίρες και Σχηματισμούς. Το TLP, ακριβώς επειδή είναι αυστηρό και μεθοδικό, τροφοδοτεί αυτή την ανάγκη.
Η συμμετοχή της 330 και της 347 στο FC 2026-01, μέσα σε ένα course που περιλαμβάνει τόσο μαχητικά πολλών τύπων όσο και AWACS, UAV, εναέριο ανεφοδιασμό, πραγματικές απειλές αεράμυνας και ακόμη και «ναυτική» διάσταση μέσω του Charles de Gaulle, δίνει στα ελληνικά πληρώματα το είδος της εμπειρίας που δύσκολα αναπαράγεται αλλού.
Και, κυρίως, υπενθυμίζει ότι η τεχνολογία είναι απαραίτητη, αλλά η υπεροχή κρίνεται στην τακτική ηγεσία, στη σωστή απόφαση στη σωστή στιγμή και στη δυνατότητα κοινών επιχειρήσεων με συμμάχους.