Ένα ισχυρό μήνυμα για τις ισορροπίες που διαμορφώνονται στην Ανατολική Μεσόγειο εξέπεμψαν μέσα σε διάστημα λίγων ημερών δύο διαφορετικές στρατιωτικές δραστηριότητες με κοινό παρονομαστή την Ελλάδα. Από τη μία, η μεγάλης κλίμακας πολυεθνική άσκηση «MEDUSA 15/2026», με πρωταγωνιστικό ρόλο Ελλάδας και Αιγύπτου, και από την άλλη η συνεκπαίδευση του Πολεμικού Ναυτικού με το Ισραηλινό Ναυτικό στην Ανατολική Μεσόγειο.
Πρόκειται για δύο δραστηριότητες οι οποίες δεν συνδέονται επιχειρησιακά μεταξύ τους, αλλά αποκτούν ιδιαίτερη γεωπολιτική σημασία εάν τοποθετηθούν στο ίδιο κάδρο και εξεταστούν υπό το πρίσμα των εξελίξεων στην περιοχή.
Η «MEDUSA 15/2026» ολοκληρώθηκε με το τελικό εντυπωσιακό σενάριο στο Μάλεμε της Κρήτης. Η άσκηση, η οποία άρχισε στις 10 Σεπτεμβρίου, πραγματοποιήθηκε με βασικούς συμμετέχοντες την Ελλάδα, την Αίγυπτο και την Κυπριακή Δημοκρατία, ενώ με μέσα συμμετείχαν επίσης η Γαλλία και η Ιταλία. Στο Μάλεμε εκτελέστηκαν, μεταξύ άλλων, ενέργειες ειδικών δυνάμεων και πεζοναυτών, προσβολές με drones, αποβατικές ενέργειες με ταχύπλοα, ενώ μαχητικά αεροσκάφη και ελικόπτερα υποστήριξαν το σενάριο από αέρος.
Η Αίγυπτος έστειλε στην Ελλάδα ακόμη και το ελικοπτεροφόρο «Gamal Abdel Nasser», αποτυπώνοντας το επίπεδο της συμμετοχής της. Και είναι ακριβώς η παρουσία της Αιγύπτου που προσδίδει στη φετινή MEDUSA πρόσθετη πολιτική και στρατηγική βαρύτητα στη δεδομένη χρονική συγκυρία.
Η Αίγυπτος παραμένει στον πυρήνα της MEDUSA
Η MEDUSA δεν αποτελεί μια ευκαιριακή συνεκπαίδευση. Ξεκίνησε πριν από περισσότερο από μία δεκαετία ως ελληνοαιγυπτιακή αεροναυτική συνεργασία και σταδιακά εξελίχθηκε σε μια από τις σημαντικότερες πολυεθνικές ασκήσεις στην Ανατολική Μεσόγειο. Το γεγονός ότι το Κάιρο εξακολουθεί να συμμετέχει με ισχυρές δυνάμεις έχει ξεχωριστή σημασία στη σημερινή συγκυρία, καθώς η Τουρκία έχει επενδύσει σημαντικό πολιτικό κεφάλαιο στην αποκατάσταση και περαιτέρω ανάπτυξη των σχέσεών της με την Αίγυπτο.
Η Άγκυρα επιδιώκει να εντάξει το Κάιρο σε ένα ευρύτερο πλέγμα περιφερειακής συνεργασίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι μετά την υπογραφή, στις 7 Αυγούστου, της Συμφωνίας Κοινής Άμυνας της Μέκκας μεταξύ Τουρκίας, Σαουδικής Αραβίας και Πακιστάν, ο ίδιος ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν αναφέρθηκε δημόσια στο ενδεχόμενο μελλοντικής συμμετοχής της Αιγύπτου. Η συμφωνία προβλέπει ότι ένοπλη επίθεση εναντίον ενός από τα τρία κράτη θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων, ενώ η πιθανότητα ένταξης της Αιγύπτου έχει συζητηθεί ανοιχτά το τελευταίο διάστημα. Το Κάιρο, ωστόσο, δεν έχει μέχρι σήμερα προσχωρήσει στη συμφωνία και εξετάζει τις πολιτικές, νομικές και στρατηγικές παραμέτρους μιας τέτοιας κίνησης.
Την ίδια στιγμή, Ελλάδα και Αίγυπτος εξακολουθούν να διατηρούν τη δική τους στρατηγική σχέση. Στις 8 Σεπτεμβρίου, στη συνάντηση κορυφής Ελλάδας, Αιγύπτου και Κυπριακής Δημοκρατίας στο Ελ Αλαμέιν, οι τρεις χώρες επανέλαβαν την προσήλωσή τους στο Διεθνές Δίκαιο και στο Δίκαιο της Θάλασσας. Η Αθήνα και το Κάιρο επανέφεραν μάλιστα στο προσκήνιο τη συμφωνία του 2020 για τη μερική οριοθέτηση ΑΟΖ, ως παράδειγμα διευθέτησης θαλάσσιων ζωνών μέσω συμφωνίας και με βάση το Διεθνές Δίκαιο.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η παρουσία ισχυρών αιγυπτιακών στρατιωτικών δυνάμεων στην Κρήτη έχει τη δική της σημασία. Δεν σημαίνει ότι το Κάιρο κλείνει την πόρτα στην Άγκυρα – αντίθετα, η Αίγυπτος ακολουθεί μια πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική και διατηρεί πλέον ανοιχτούς διαύλους και με την Τουρκία. Καταδεικνύει, όμως, ότι η προσέγγιση Τουρκίας–Αιγύπτου δεν έχει ακυρώσει ούτε την ελληνοαιγυπτιακή στρατιωτική συνεργασία ούτε τις υφιστάμενες συμφωνίες Αθήνας και Καΐρου. Και αυτό αποτελεί μια πραγματικότητα την οποία η Άγκυρα είναι υποχρεωμένη να συνυπολογίζει πλέον στους σχεδιασμούς της.
Ελλάδα και Ισραήλ μαζί και στη θάλασσα
Εάν η «MEDUSA» αποτελεί το ένα κομμάτι του γραφήματος της περιοχής, το δεύτερο αφορά μια εξέλιξη που έγινε γνωστή μόλις προχθές, όταν το Πολεμικό Ναυτικό δημοσιοποίησε στοιχεία και φωτογραφίες από τη συνεκπαίδευσή του με το Ισραηλινό Ναυτικό.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του Πολεμικού Ναυτικού, την 1η Σεπτεμβρίου οι φρεγάτες «ΥΔΡΑ» και «ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΦΩΚΑΣ» συνεκπαιδεύτηκαν με Μονάδες του Ισραηλινού Ναυτικού στην Ανατολική Μεσόγειο. Στη δραστηριότητα συμμετείχαν δύο ελληνικές φρεγάτες και δύο ισραηλινές πυραυλάκατοι, με τα σενάρια να περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων εντοπισμό και αντιμετώπιση απειλών στην ανοιχτή θάλασσα, έρευνα και διάσωση και διαχείριση καταστάσεων έκτακτης ανάγκης.
Η άσκηση έχει ιδιαίτερη σημασία και υψηλό συμβολισμό και δεν είναι τυχαίο ότι την προέβαλε ο πάντα φειδωλός σε ανάλογα γεγονότα IDF. Η ελληνοϊσραηλινή αμυντική συνεργασία δεν περιορίζεται πλέον στην Πολεμική Αεροπορία, στις κοινές ασκήσεις μαχητικών, στην εκπαίδευση ιπταμένων ή στα εξοπλιστικά προγράμματα. Σταδιακά αποκτά όλο και πιο έντονο ναυτικό αποτύπωμα. Και αυτό είναι ένα πεδίο στο οποίο το Ισραήλ έχει κάθε λόγο να επιδιώκει στενότερη συνεργασία με την Ελλάδα.
Γιατί το Ισραήλ στρέφεται περισσότερο προς τη θάλασσα
Το Ισραήλ διαθέτει μία από τις ισχυρότερες αεροπορικές δυνάμεις στην ευρύτερη περιοχή, όμως το μέγεθος και η δομή του Ναυτικού του είναι διαφορετικά. Ο κύριος προσανατολισμός του επί δεκαετίες ήταν η προστασία των ακτών, των θαλάσσιων εγκαταστάσεων και των ενεργειακών υποδομών του και όχι η συγκρότηση ενός μεγάλου στόλου επιφανείας με δυνατότητα συνεχούς παρουσίας σε ολόκληρη την Ανατολική Μεσόγειο.
Αυτό όμως σταδιακά αλλάζει. Οι τέσσερις κορβέτες Sa’ar 6 αποτελούν πλέον βασικό πυλώνα της ισραηλινής ναυτικής ισχύος και έχουν σχεδιαστεί, μεταξύ άλλων, για την προστασία της ΑΟΖ, των υπεράκτιων ενεργειακών εγκαταστάσεων και κρίσιμων θαλάσσιων υποδομών. Διαθέτουν προηγμένα συστήματα αεράμυνας, ηλεκτρονικού πολέμου, επιτήρησης και κρούσης, ενώ το Ισραήλ έχει ήδη αποφασίσει την περαιτέρω ανανέωση του στόλου του με την προμήθεια πέντε νέων πυραυλακάτων Reshef. Παράλληλα διαθέτει υποβρύχια, μικρότερες Μονάδες επιφανείας και σημαντικές δυνατότητες πληροφοριών, επιτήρησης και στοχοποίησης.
Όμως για ένα Ισραήλ που πλέον καλείται να παρακολουθεί εξελίξεις από την Ανατολική Μεσόγειο έως την Ερυθρά Θάλασσα, η συνεργασία με ναυτικές δυνάμεις που διαθέτουν εμπειρία επιχειρήσεων ανοιχτής θαλάσσης αποκτά αυξημένη αξία. Πόσο μάλλον όταν έχει πλέον απέναντι την Τουρκία που διαθέτει πολύ ισχυρό ναυτικό αποτύπωμα. Και εδώ το Πολεμικό Ναυτικό αποτελεί έναν εξαιρετικά σημαντικό εταίρο.
Η ελληνική τεχνογνωσία στην Ανατολική Μεσόγειο
Το Πολεμικό Ναυτικό διαθέτει μακρά επιχειρησιακή εμπειρία σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο, συνεχή παρουσία σε διεθνείς αποστολές και ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης σε σύνθετα σενάρια ναυτικού πολέμου. Η είσοδος, μάλιστα, των FDI HN στην επιχειρησιακή του δομή μεταβάλλει ακόμη περισσότερο τις δυνατότητές του. Η «ΚΙΜΩΝ» βρίσκεται ήδη στον Στόλο, ακολουθεί η «ΝΕΑΡΧΟΣ» και στη συνέχεια η «ΦΟΡΜΙΩΝ», δημιουργώντας σταδιακά έναν πυρήνα Μονάδων με δυνατότητες αεράμυνας περιοχής και επιχειρήσεων σε μεγάλες αποστάσεις από τις ελληνικές ακτές.
Για το Ισραήλ, επομένως, η συνεκπαίδευση με το Πολεμικό Ναυτικό δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη άσκηση με φίλη χώρα, αλλά προσφέρει δυνατότητα ανταλλαγής εμπειρίας σε ένα επιχειρησιακό περιβάλλον στο οποίο η Ελλάδα δρα επί δεκαετίες. Αντίστοιχα, η ελληνική πλευρά έχει να κερδίσει από τις ισραηλινές δυνατότητες σε αισθητήρες, ηλεκτρονικό πόλεμο, μη επανδρωμένα συστήματα, δικτυοκεντρικές επιχειρήσεις και αντιμετώπιση ασύμμετρων απειλών. Πρόκειται, δηλαδή, για μια συνεργασία με αμοιβαίο επιχειρησιακό όφελος πέρα από τη γεωπολιτική σφραγίδα.
Δεν αφορά κατ’ ανάγκη μια τυπική στρατιωτική συμμαχία με ρήτρες αμοιβαίας άμυνας, αλλά ένα πυκνότερο πλέγμα στρατιωτικής συνεργασίας και διαλειτουργικότητας, το οποίο δημιουργεί ολοένα ισχυρότερους δεσμούς μεταξύ των δύο Ενόπλων Δυνάμεων. Και αυτό είναι το στοιχείο που παρακολουθεί με ιδιαίτερη προσοχή η Άγκυρα, σε μια περίοδο κατά την οποία οι σχέσεις Τουρκίας–Ισραήλ χαρακτηρίζονται από έντονη πολιτική αντιπαράθεση.
Το διπλό μήνυμα στην Ανατολική Μεσόγειο
Οι εικόνες των τελευταίων ημερών είναι χαρακτηριστικές. Στην πρώτη, αιγυπτιακά πολεμικά πλοία, αεροσκάφη, ελικόπτερα και στρατιωτικό προσωπικό επιχειρούν μαζί με ελληνικές δυνάμεις στην Κρήτη αλλά και πλοία από Ιταλία και Γαλλία στο πλαίσιο μιας άσκησης που αποτελεί πλέον θεσμό. Στη δεύτερη, ελληνικές φρεγάτες κινούνται στην Ανατολική Μεσόγειο μαζί με Μονάδες του Ισραηλινού Ναυτικού, δοκιμάζοντας στην πράξη διαδικασίες συνεργασίας και διαλειτουργικότητας.
Η Τουρκία ταυτόχρονα επιχειρεί να ενισχύσει τη δική της περιφερειακή αρχιτεκτονική συνεργασιών. Η Συμφωνία της Μέκκας με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν είναι η πλέον χαρακτηριστική κίνηση, ενώ η Άγκυρα έχει δηλώσει δημόσια ότι επιθυμεί τη διεύρυνση του σχήματος και έχει αναφερθεί συγκεκριμένα στην Αίγυπτο ως πιθανό μελλοντικό εταίρο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι οι υπόλοιπες σχέσεις στην περιοχή παύουν να υφίστανται.
Η Ανατολική Μεσόγειος περνά σε μια περίοδο όπου οι στρατιωτικές συνεργασίες, η διαλειτουργικότητα και τα δίκτυα ασφαλείας αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη βαρύτητα. Και μέσα σε αυτό το περιβάλλον η Ελλάδα επιχειρεί να διατηρεί ενεργές και παράλληλες στρατηγικές σχέσεις με δύο από τις σημαντικότερες στρατιωτικές δυνάμεις της περιοχής, την Αίγυπτο και το Ισραήλ.
