*του Κώστα Σαρικά
Η πρώτη μεγάλη έξοδος του «ΚΙΜΩΝΑ» στο Αιγαίο στο πλαίσιο της «ΚΑΤΑΙΓΙΔΑΣ 26» δεν πέρασε απαρατήρητη από την Άγκυρα. Αντιθέτως, σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert, η συμμετοχή της πρώτης ελληνικής φρεγάτας FDI στη μεγαλύτερη ετήσια άσκηση του Πολεμικού Ναυτικού φαίνεται ότι κινητοποίησε ένα ευρύτερο τουρκικό πλέγμα παρακολούθησης, με αεροπορικά μέσα, UAV, αεροσκάφη ναυτικής συνεργασίας αλλά και Μονάδες του τουρκικού στόλου να επιχειρούν να συλλέξουν όσο το δυνατόν περισσότερα στοιχεία για το νέο πλοίο πρώτης γραμμής του ελληνικού Στόλου.
Δεν πρόκειται για κάτι που αιφνιδίασε το ελληνικό Επιτελείο. Από τη στιγμή που η φρεγάτα «ΚΙΜΩΝ» άρχισε να κινείται στο Αιγαίο ως ενεργό κομμάτι των σεναρίων της «ΚΑΤΑΙΓΙΔΑΣ», ήταν δεδομένο ότι η Τουρκία θα επιχειρούσε να παρακολουθήσει, να καταγράψει και να αναλύσει τη συμπεριφορά της νέας φρεγάτας. Ιδίως όταν, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, σε συγκεκριμένες φάσεις της άσκησης η FDI κινήθηκε στο βορειοανατολικό Αιγαίο, κοντά σε Λέσβο και Χίο, σε μια περιοχή εξαιρετικά ευαίσθητη επιχειρησιακά, όπου κάθε κίνηση ελληνικής Μονάδας υψηλής αξίας συγκεντρώνει άμεσα το ενδιαφέρον της απέναντι πλευράς.
Η τουρκική δραστηριότητα των τελευταίων ημερών, με πτήσεις μαχητικών F-16, UAV, αεροσκαφών ναυτικής συνεργασίας ATR-72 αλλά και κινήσεις Μονάδων επιφανείας, αξιολογείται από ελληνικές πηγές όχι μόνο ως τυπική παρακολούθηση μιας μεγάλης ελληνικής άσκησης, αλλά και ως πρώτη οργανωμένη προσπάθεια «ακτινογράφησης» του «ΚΙΜΩΝΑ».
Δηλαδή ως προσπάθεια καταγραφής του ηλεκτρονικού του αποτυπώματος, των διαδικασιών του, του τρόπου που εντάσσεται σε σχηματισμό, του πώς συνεργάζεται με άλλες Μονάδες του Στόλου και της Πολεμικής Αεροπορίας και κυρίως του πώς λειτουργεί σε πραγματικές συνθήκες επιχειρησιακής πίεσης.
Η «ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ 26» ως πεδίο πραγματικής επιχειρησιακής δοκιμής
Η «ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ 26», η κορυφαία ετήσια άσκηση του Πολεμικού Ναυτικού, άρχισε στο Αιγαίο με τη συμμετοχή σχεδόν του συνόλου των Μονάδων Επιφανείας, Υποβρυχίων και Ελικοπτέρων του Στόλου, αλλά και με εμπλοκή δυνάμεων και μέσων που δίνουν στην άσκηση σαφές διακλαδικό αποτύπωμα. Δεν πρόκειται για μια άσκηση περιορισμένης κλίμακας, ούτε για μια εκπαιδευτική δραστηριότητα ρουτίνας. Είναι η άσκηση στην οποία το Πολεμικό Ναυτικό δοκιμάζει σε πραγματικές συνθήκες τις δυνατότητές του σε όλο το εύρος του Αρχιπελάγους.
Τα σενάρια της φετινής «ΚΑΤΑΙΓΙΔΑΣ» περιελάμβαναν επιχειρήσεις επιφανείας, ανθυποβρυχιακό πόλεμο, αεράμυνα ναυτικής δύναμης, προστασία θαλάσσιων γραμμών επικοινωνίας, επιχειρήσεις αποκλεισμού, συνοδεία Μονάδων υψηλής αξίας, συνεργασία με μαχητικά της Πολεμικής Αεροπορίας, αξιοποίηση ελικοπτέρων, ενεργοποίηση δικτύων διοίκησης και ελέγχου και συνεκπαίδευση με Μονάδες Ειδικών Επιχειρήσεων. Με άλλα λόγια, προσομοιώνει ένα περιβάλλον υψηλής έντασης, όπου ο Στόλος καλείται να λειτουργήσει ως ενιαίο δικτυοκεντρικό σύστημα και όχι ως άθροισμα μεμονωμένων πλοίων.
Σε αυτό το περιβάλλον, η παρουσία του «ΚΙΜΩΝΑ» αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Για πρώτη φορά η νέα φρεγάτα FDI του Πολεμικού Ναυτικού συμμετέχει σε άσκηση τέτοιας κλίμακας, πλέοντας δίπλα σε παλαιότερες φρεγάτες, πυραυλακάτους, υποβρύχια, ελικόπτερα, αλλά και σε συνεργασία με τα μαχητικά της Πολεμικής Αεροπορίας. Δεν πρόκειται πλέον για μεμονωμένη έξοδο, για εκπαιδευτική πλεύση ή για δοκιμή συγκεκριμένων διαδικασιών. Πρόκειται για την πρώτη μεγάλη επιχειρησιακή δοκιμή ένταξης της FDI στον κορμό του Στόλου.
Γιατί η Τουρκία θέλει να δει τον «ΚΙΜΩΝΑ» από κοντά
Η προσπάθεια της Άγκυρας να παρακολουθήσει στενά τον «ΚΙΜΩΝΑ» δεν αποτελεί έκπληξη. Κάθε νέα Μονάδα υψηλής τεχνολογίας που εισέρχεται στην περιοχή ενδιαφέροντος ενός αντίπαλου ναυτικού μετατρέπεται αυτομάτως σε αντικείμενο συλλογής πληροφοριών. Η Τουρκία θέλει να μάθει ό,τι περισσότερο μπορεί για τη νέα ελληνική φρεγάτα. Όχι μόνο τα γενικά χαρακτηριστικά της, τα οποία είναι γνωστά από ανοικτές πηγές, αλλά κυρίως τον τρόπο που λειτουργεί στο πραγματικό επιχειρησιακό περιβάλλον του Αιγαίου.
Αυτό που αναζητούν οι τουρκικές υπηρεσίες δεν είναι μόνο μια οπτική επαφή ή μια φωτογραφία. Είναι το ηλεκτρονικό αποτύπωμα του πλοίου. Η συμπεριφορά των αισθητήρων του. Οι εκπομπές που ενεργοποιεί ή δεν ενεργοποιεί σε συγκεκριμένες φάσεις. Οι τακτικές κινήσεις του σε σχέση με άλλες Μονάδες. Η θέση του μέσα στον σχηματισμό. Η ταχύτητα με την οποία αντιδρά σε εναέρια ή θαλάσσια ερεθίσματα. Ο τρόπος που συνεργάζεται με τα υπόλοιπα πλοία και τα ιπτάμενα μέσα.
Σε μια σύγχρονη ναυτική αντιπαράθεση, η «ακτινογράφηση» ενός πλοίου δεν γίνεται μόνο με τα ραντάρ επιφανείας. Γίνεται με ηλεκτρονική παρακολούθηση, με ανάλυση εκπομπών, με καταγραφή τακτικών προτύπων, με παρατήρηση της συμπεριφοράς του πληρώματος και των διαδικασιών, με συνδυασμό αεροπορικών, ναυτικών και μη επανδρωμένων μέσων. Κάθε δεδομένο, όσο μικρό κι αν φαίνεται, μπορεί να αποκτήσει αξία όταν ενταχθεί σε μια ευρύτερη βάση πληροφοριών.
Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο οι κινήσεις τουρκικών UAV, οι πτήσεις αεροσκαφών ναυτικής συνεργασίας ATR-72, η παρουσία μαχητικών F-16 και οι κινήσεις Μονάδων του τουρκικού στόλου αξιολογούνται με προσοχή από την ελληνική πλευρά. Δεν αντιμετωπίζονται αποσπασματικά, αλλά ως κομμάτια μιας ευρύτερης προσπάθειας παρακολούθησης της άσκησης και ειδικά της νέας FDI.
Το βορειοανατολικό Αιγαίο και η επιχειρησιακή σημασία της περιοχής
Η παρουσία του «ΚΙΜΩΝΑ» σε σενάρια που εξελίχθηκαν στο βορειοανατολικό Αιγαίο, κοντά σε Λέσβο και Χίο, προσέδωσε ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον στην άσκηση. Πρόκειται για μια περιοχή με εξαιρετικά υψηλό επιχειρησιακό βάρος. Τα νησιά του ανατολικού Αιγαίου αποτελούν κρίσιμους κόμβους αποτροπής, ενώ οι θαλάσσιες περιοχές γύρω τους συνιστούν φυσικό πεδίο στο οποίο δοκιμάζονται οι δυνατότητες ελέγχου, επιτήρησης και άμεσης αντίδρασης του Πολεμικού Ναυτικού.
Σε αυτή την περιοχή, οι αποστάσεις είναι μικρές, οι χρόνοι αντίδρασης περιορισμένοι και η πυκνότητα αεροναυτικής δραστηριότητας μεγάλη. Η εικόνα τακτικής κατάστασης πρέπει να είναι συνεχής, καθαρή και αξιόπιστη.Γι’ αυτό και η παρουσία μιας φρεγάτας νέας γενιάς, με προηγμένους αισθητήρες και δυνατότητα λειτουργίας ως κόμβος δικτυοκεντρικών επιχειρήσεων, αλλάζει τα δεδομένα.
Για την Τουρκία, η εικόνα του «ΚΙΜΩΝΑ» να επιχειρεί σε αυτή τη γεωγραφική περιοχή έχει διπλή σημασία. Από τη μια πλευρά, επιβεβαιώνει ότι η Ελλάδα δεν περιορίζει τη νέα φρεγάτα σε αποστολές προβολής σημαίας ή σε ασφαλείς εκπαιδευτικές πλεύσεις. Από την άλλη, δείχνει ότι το Πολεμικό Ναυτικό σκοπεύει να αξιοποιήσει τις FDI στα πιο απαιτητικά σημεία του ελληνοτουρκικού επιχειρησιακού χάρτη, εκεί όπου η παρουσία ισχυρής Μονάδας επιφανείας μπορεί να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής ισχύος.
Η FDI «ΚΙΜΩΝ» ως κόμβος και όχι απλώς ως νέο πλοίο
Η βασική αλλαγή που φέρνει ο «ΚΙΜΩΝ» δεν είναι μόνο ότι πρόκειται για μια νέα, σύγχρονη φρεγάτα. Είναι ότι αλλάζει τη φιλοσοφία με την οποία το Πολεμικό Ναυτικό μπορεί να επιχειρεί. Η FDI δεν είναι απλώς μια πλατφόρμα που φέρει αισθητήρες και όπλα αλλά ένα πλοίο σχεδιασμένο να λειτουργεί ως κόμβος σε ένα ευρύτερο δίκτυο. Να βλέπει, να συνθέτει, να μοιράζεται εικόνα, να υποστηρίζει την αεράμυνα ναυτικής δύναμης και να ενισχύει τη συνολική αντίληψη του διοικητή για το πεδίο επιχειρήσεων.
Αυτό ακριβώς δοκιμάζεται στην «ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ 26». Ο «ΚΙΜΩΝ» καλείται να συνεργαστεί με άλλες φρεγάτες, με πυραυλακάτους, με υποβρύχια, με ελικόπτερα και με μαχητικά της Πολεμικής Αεροπορίας. Να ανταλλάξει δεδομένα, να ενταχθεί σε σύνθετα σενάρια, να λειτουργήσει σε περιβάλλον πολλαπλών απειλών και να επιβεβαιώσει ότι μπορεί να προσφέρει κάτι περισσότερο από την ισχύ μιας μεμονωμένης Μονάδας. Να λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής ισχύος για ολόκληρη τη δύναμη.
Για το Πολεμικό Ναυτικό, αυτή είναι η πραγματική αξία της πρώτης μεγάλης συμμετοχής του «ΚΙΜΩΝΑ» στην άσκηση. Το πλοίο και το πλήρωμα δοκιμάζονται πλέον μέσα στο πραγματικό ελληνικό επιχειρησιακό περιβάλλον. Εκεί όπου η γεωγραφία του Αιγαίου, τα πολλά νησιά, η πολιτική ναυσιπλοΐα, η εγγύτητα με τις τουρκικές ακτές και η συνεχής παρουσία τουρκικών μέσων δημιουργούν ένα από τα πιο απαιτητικά ναυτικά πεδία στον κόσμο.
Η συνεκπαίδευση με την Πολεμική Αεροπορία και τις Ειδικές Επιχειρήσεις
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και η συνεκπαίδευση του «ΚΙΜΩΝΑ» με μαχητικά της Πολεμικής Αεροπορίας. Η σύγχρονη ναυτική ισχύς δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την αεροπορική ισχύ. Στο Αιγαίο, όπου οι αποστάσεις είναι μικρές και οι απειλές μπορούν να εμφανιστούν αιφνιδιαστικά, η συνεργασία πλοίων και μαχητικών αποτελεί κρίσιμο παράγοντα επιβίωσης, κυριαρχίας και αποτροπής.
Η φρεγάτα FDI καλείται να λειτουργήσει μέσα σε αυτό το πλέγμα. Να λαμβάνει και να μεταδίδει εικόνα. Να συνεργάζεται με φίλια αεροσκάφη. Να εντάσσεται σε σενάρια αεράμυνας περιοχής. Να αξιοποιεί την πληροφορία που παράγουν τα ιπτάμενα μέσα και ταυτόχρονα να ενισχύει τη συνολική εικόνα της δύναμης. Η συνεργασία με την Πολεμική Αεροπορία δεν είναι απλώς ένα επιπλέον αντικείμενο εκπαίδευσης αλλά η ουσία της νέας εποχής των διακλαδικών επιχειρήσεων.
Αντίστοιχα, η συμμετοχή Μονάδων Ειδικών Επιχειρήσεων σε σενάρια της άσκησης προσθέτει ακόμη ένα επίπεδο πολυπλοκότητας. Οι σύγχρονες ναυτικές επιχειρήσεις δεν περιορίζονται σε ανταλλαγή πυρών μεταξύ πλοίων. Περιλαμβάνουν αποστολές ειδικού πολέμου, επιχειρήσεις σε νησιωτικό περιβάλλον, αναγνώριση, στοχοποίηση, ανάκτηση προσωπικού, κρούση και συνεργασία με μέσα επιφανείας και αέρος. Η δυνατότητα μιας φρεγάτας όπως ο «ΚΙΜΩΝ» να ενταχθεί σε τέτοια σενάρια έχει ιδιαίτερη επιχειρησιακή αξία.
Οι κινήσεις απόκρυψης στην προσπάθεια παρακολούθησης
Η ελληνική πλευρά είχε πλήρη επίγνωση ότι η παρουσία του «ΚΙΜΩΝΑ» στην «ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ» θα προκαλούσε αυξημένο ενδιαφέρον από την Τουρκία. Γι’ αυτό και η διαχείριση των εκπομπών, των διαδικασιών και της τακτικής εικόνας γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή. Σε τέτοιες περιπτώσεις, η άσκηση δεν είναι μόνο ευκαιρία δοκιμής δυνατοτήτων, αλλά και πεδίο αντιπληροφόρησης. Όσο η μία πλευρά επιχειρεί να συλλέξει στοιχεία, η άλλη γνωρίζει ότι παρατηρείται και προσαρμόζει ανάλογα τη συμπεριφορά της.
Αυτό σημαίνει ότι ο «ΚΙΜΩΝ» δεν αποκαλύπτει απαραίτητα όλες τις δυνατότητές του. Δεν ενεργοποιεί κάθε σύστημα με τον ίδιο τρόπο, ούτε λειτουργεί σε πλήρες επιχειρησιακό φάσμα κάθε στιγμή. Η διαχείριση του ηλεκτρονικού αποτυπώματος αποτελεί κρίσιμο κομμάτι της σύγχρονης ναυτικής επιχειρησιακής πρακτικής. Ένα νέο πλοίο υψηλής αξίας εκπαιδεύεται, εντάσσεται και δοκιμάζεται, αλλά ταυτόχρονα προστατεύει τα «μυστικά» του.
Σε αυτό το επίπεδο, η «ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ 26» μετατρέπεται και σε ένα παιχνίδι σιωπής, εκπομπών, παραπλάνησης και παρατήρησης. Η Τουρκία προσπαθεί να δει όσο περισσότερα μπορεί. Το Πολεμικό Ναυτικό δείχνει όσα θέλει και αποκρύπτει όσα πρέπει. Αυτή είναι η πραγματικότητα των ασκήσεων σε ένα περιβάλλον όπως το Αιγαίο, όπου κανείς δεν εκπαιδεύεται σε κενό χώρο και κανείς δεν κινείται χωρίς να τον παρακολουθούν.
Από την Κύπρο στην «ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ»
Η συμμετοχή του «ΚΙΜΩΝΑ» στην «ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ 26» έρχεται μετά την αποστολή του στην Κύπρο, μια κίνηση με σαφές πολιτικό, επιχειρησιακό και αποτρεπτικό αποτύπωμα. Η παρουσία της νέας ελληνικής φρεγάτας στην Ανατολική Μεσόγειο, σε συνδυασμό με την ελληνική αεροπορική παρουσία στην Κύπρο και τη δραστηριότητα άλλων Μονάδων του Στόλου, έστειλε μήνυμα ότι η Αθήνα σκοπεύει να αξιοποιήσει τις νέες δυνατότητες του Πολεμικού Ναυτικού όχι θεωρητικά, αλλά επιχειρησιακά.
Η μετάβαση από την Κύπρο στο Αιγαίο δείχνει ότι η φρεγάτα «ΚΙΜΩΝ» εντάσσεται με ταχύτητα στον κύκλο πραγματικών αποστολών και ασκήσεων του Στόλου. Δεν αντιμετωπίζεται ως ένα νέο πλοίο που παραμένει προστατευμένο μέχρι να ωριμάσει πλήρως. Αντιθέτως, βγαίνει στο πεδίο, επιχειρεί, εκπαιδεύεται, δοκιμάζεται και χτίζει εμπειρία. Αυτό είναι κρίσιμο, διότι καμία νέα πλατφόρμα δεν γίνεται επιχειρησιακά ώριμη μόνο μέσα από εγχειρίδια και θεωρητική εκπαίδευση. Χρειάζεται θάλασσα, σενάρια, πίεση, συνεργασία και συνεχείς αξιολογήσεις.
Για το πλήρωμα του «ΚΙΜΩΝΑ», η «ΚΑΤΑΙΓΙΔΑ 26» αποτελεί πολύτιμη εμπειρία. Η λειτουργία μέσα σε μεγάλο σχηματισμό, η συνεργασία με παλαιότερες Μονάδες, η διαχείριση πολλαπλών τακτικών δεδομένων, η επαφή με πραγματικές συνθήκες του Αιγαίου και η επίγνωση ότι η τουρκική πλευρά παρακολουθεί, δημιουργούν ένα περιβάλλον που μοιάζει περισσότερο με επιχειρησιακή πρόβα υψηλής έντασης παρά με απλή άσκηση.
Το μήνυμα προς την Άγκυρα
Η εικόνα του «ΚΙΜΩΝΑ» να επιχειρεί στο Αιγαίο στο πλαίσιο της μεγαλύτερης άσκησης του Πολεμικού Ναυτικού εκπέμπει μήνυμα προς την Άγκυρα. Η Ελλάδα περνά σταδιακά σε μια νέα εποχή ναυτικής ισχύος. Οι FDI δεν είναι μελλοντική υπόσχεση. Είναι ήδη παρούσες στο πεδίο. Και η πρώτη από αυτές αρχίζει να εντάσσεται στον Στόλο όχι ως σύμβολο, αλλά ως ενεργό επιχειρησιακό εργαλείο.
Η Τουρκία γνωρίζει ότι η είσοδος των FDI αλλάζει ποιοτικά την εξίσωση στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν αλλάζει τα πάντα από τη μια μέρα στην άλλη. Δεν εξαφανίζει τις ανάγκες ανανέωσης του Στόλου, ούτε μειώνει το βάρος που εξακολουθούν να σηκώνουν οι παλαιότερες φρεγάτες, οι ΜΕΚΟ, οι πυραυλάκατοι και τα υποβρύχια. Όμως προσθέτει μια νέα διάσταση. Ένα πλοίο με προηγμένους αισθητήρες, δυνατότητες δικτυοκεντρικής λειτουργίας και ρόλο κεντρικού κόμβου σε ναυτική δύναμη.
