Για δεκαετίες, οι αποστολές που εκτελεί το Πολεμικό Ναυτικό είναι άρρηκτα συνδεδεμένες με το Αιγαίο, καθώς η καθημερινή επιτήρηση των ελληνικών θαλασσών, η αποτροπή απέναντι στην τουρκική προκλητικότητα, η προστασία των νησιών και η διατήρηση της θαλάσσιας υπεροχής αποτελούσαν τον βασικό επιχειρησιακό προσανατολισμό του Στόλου, όμως πλέον η εικόνα έχει αλλάξει ριζικά.
Το Πολεμικό Ναυτικό δεν επιχειρεί πλέον αποκλειστικά στα όρια του Αιγαίου, αφού οι ελληνικές φρεγάτες και άλλες μονάδες επιφανείας αναπτύσσονται συνεχώς στην ανατολική Μεσόγειο, στην κεντρική Μεσόγειο, στην Ερυθρά Θάλασσα, στον Κόλπο του Άντεν και στις μόνιμες ναυτικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ, αναλαμβάνοντας αποστολές που διαρκούν εβδομάδες ή ακόμη και μήνες.
Πρόκειται για μια αλλαγή φιλοσοφίας, αλλά και για μια έμπρακτη απόδειξη ότι η Ελλάδα διαθέτει πλέον Πολεμικό Ναυτικό με δυνατότητα συνεχούς προβολής ισχύος πολύ πέρα από τα εθνικά χωρικά ύδατα.
Οι αποστολές αυτές δεν υπηρετούν μόνο τις συμμαχικές υποχρεώσεις της χώρας. Ενισχύουν τον γεωστρατηγικό ρόλο της Ελλάδας, αναβαθμίζουν τη διεθνή εικόνα του Πολεμικού Ναυτικού και προσφέρουν πολύτιμη επιχειρησιακή εμπειρία σε πραγματικές συνθήκες.
Η φρεγάτα ΕΛΛΗ και οι 96 ημέρες στην Κύπρο
Το πιο πρόσφατο παράδειγμα αποτελεί η αποστολή της φρεγάτας ΕΛΛΗ, η οποία ολοκλήρωσε παραμονή 96 ημερών στην Κυπριακή Δημοκρατία, στο πλαίσιο της διαρκούς ελληνικής στρατιωτικής παρουσίας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η παρουσία της φρεγάτας δεν είχε μόνο συμβολικό χαρακτήρα. Αποτέλεσε ακόμη μία έμπρακτη απόδειξη της στενής αμυντικής συνεργασίας Ελλάδας και Κύπρου, αλλά και της δυνατότητας του Πολεμικού Ναυτικού να διατηρεί μονάδες του για μεγάλο χρονικό διάστημα μακριά από τον Ναύσταθμο Σαλαμίνας.
Με την ολοκλήρωση της αποστολής, τη σκυτάλη παρέλαβε η φρεγάτα ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΦΩΚΑΣ, συνεχίζοντας αδιάλειπτα την ελληνική ναυτική παρουσία στην περιοχή.
Η εναλλαγή των δύο μονάδων δείχνει ότι πλέον το Πολεμικό Ναυτικό σχεδιάζει και εκτελεί αποστολές μεγάλης διάρκειας ως μόνιμη επιχειρησιακή δραστηριότητα και όχι ως έκτακτη ανάπτυξη δυνάμεων.
Από την εθνική αποτροπή στη διεθνή παρουσία
Η Κύπρος αποτελεί μόνο έναν από τους σταθμούς των ελληνικών πολεμικών πλοίων. Τα τελευταία χρόνια, ο Στόλος συμμετέχει σχεδόν αδιάλειπτα σε τέσσερις διαφορετικές διεθνείς επιχειρήσεις:
- στην ευρωπαϊκή επιχείρηση ASPIDES στην Ερυθρά Θάλασσα,
- στην επιχείρηση IRINI στην Κεντρική Μεσόγειο,
- στη μόνιμη ναυτική δύναμη του ΝΑΤΟ SNMG2,
- ενώ μέχρι πρόσφατα συμμετείχε και στη ναυτική δύναμη της UNIFIL στον Λίβανο.
Πρακτικά αυτό σημαίνει ότι σχεδόν σε μόνιμη βάση ελληνικές φρεγάτες βρίσκονται εκατοντάδες ή και χιλιάδες ναυτικά μίλια μακριά από την Ελλάδα, επιχειρώντας σε περιοχές με εντελώς διαφορετικά χαρακτηριστικά από εκείνα του Αιγαίου.
Οι αποστολές αυτές απαιτούν διαφορετική υποστήριξη, διαφορετικό επιχειρησιακό σχεδιασμό, συνεχείς ανεφοδιασμούς, συνεργασία με ναυτικές δυνάμεις πολλών χωρών και, κυρίως, πληρώματα ικανά να παραμένουν για μεγάλο χρονικό διάστημα σε κατάσταση υψηλής επιχειρησιακής ετοιμότητας.
Ένα Πολεμικό Ναυτικό που βγαίνει από το Αιγαίο
Η εικόνα αυτή αποτυπώνει και τη στρατηγική εξέλιξη του ίδιου του Πολεμικού Ναυτικού. Για πρώτη φορά μετά από πολλές δεκαετίες, η κύρια επιχειρησιακή του δραστηριότητα δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση μιας πιθανής κρίσης στο Αιγαίο.
Οι ελληνικές Μονάδες καλούνται πλέον να προστατεύσουν κρίσιες θαλάσσιες οδούς, να συνοδεύσουν εμπορικά πλοία, να συμμετάσχουν σε επιχειρήσεις επιβολής εμπάργκο, να ενταχθούν σε ναυτικές δυνάμεις του ΝΑΤΟ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να συνεργαστούν καθημερινά με μερικά από τα ισχυρότερα ναυτικά του κόσμου.
Η εμπειρία αυτή δεν αποκτάται μέσα από ασκήσεις.Αποκτάται μόνο όταν τα πλοία επιχειρούν επί μήνες σε πραγματικές επιχειρησιακές συνθήκες, αντιμετωπίζοντας καθημερινά προκλήσεις που μέχρι πριν από λίγα χρόνια θεωρούνταν ξένες προς τη φυσιογνωμία του ελληνικού Στόλου.
Οι παλιές φρεγάτες εξακολουθούν να σηκώνουν το βάρος
Εξίσου σημαντικό είναι ότι όλες αυτές οι απαιτητικές αποστολές πραγματοποιούνται κυρίως από πλοία που υπηρετούν ήδη επί δεκαετίες.
Οι φρεγάτες κλάσης S, όπως η ΕΛΛΗ και η ΝΙΚΗΦΟΡΟΣ ΦΩΚΑΣ, συνεχίζουν να ανταποκρίνονται με αξιοπιστία στις απαιτήσεις των επιχειρήσεων, παρά το γεγονός ότι βρίσκονται στο τέλος του επιχειρησιακού τους κύκλου ζωής.
Παράλληλα, οι φρεγάτες κλάσης ΜΕΚΟ 200HN αποτελούν τον βασικό κορμό των αποστολών υψηλής έντασης, τόσο στην Ανατολική Μεσόγειο όσο και στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η εικόνα αυτή αποδεικνύει αφενός την ποιότητα της συντήρησης που πραγματοποιεί το Πολεμικό Ναυτικό και αφετέρου το υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης των πληρωμάτων, τα οποία καταφέρνουν να διατηρούν μονάδες ηλικίας άνω των τριών δεκαετιών σε πλήρη επιχειρησιακή ετοιμότητα.
Ταυτόχρονα όμως αναδεικνύει και την επιτακτική ανάγκη ανανέωσης του Στόλου, καθώς οι απαιτήσεις των διεθνών αποστολών αυξάνονται συνεχώς και οι προκλήσεις γίνονται ολοένα πιο σύνθετες.
Ερυθρά Θάλασσα: Η πιο απαιτητική πολεμική αποστολή του Στόλου τις τελευταίες δεκαετίες
Αν υπάρχει μία αποστολή που σηματοδοτεί τη μετάβαση του Πολεμικού Ναυτικού από έναν Στόλο προσανατολισμένο κυρίως στο Αιγαίο σε μία δύναμη με δυνατότητα συνεχούς επιχειρησιακής παρουσίας χιλιάδες ναυτικά μίλια μακριά από την Ελλάδα, αυτή είναι αναμφίβολα η συμμετοχή στην ευρωπαϊκή επιχείρηση EUNAVFOR ASPIDES στην Ερυθρά Θάλασσα.
Η επιχείρηση αποφασίστηκε από το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στις 8 Φεβρουαρίου 2024 και ξεκίνησε επίσημα στις 19 Φεβρουαρίου 2024, ως απάντηση στις συνεχείς επιθέσεις των ανταρτών Χούθι εναντίον εμπορικών πλοίων στην Ερυθρά Θάλασσα και στον Κόλπο του Άντεν.
Οι επιθέσεις είχαν ήδη προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στη διεθνή ναυσιπλοΐα. Δεκάδες εμπορικά πλοία αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη διαδρομή μέσω της Διώρυγας του Σουέζ και να ακολουθήσουν τον πολύ μεγαλύτερο και ακριβότερο περίπλου της Αφρικής, με σημαντικές επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση αποφάσισε να απαντήσει με μία καθαρά αμυντική, σύμφωνα με τον επίσημο χαρακτηρισμό της, ναυτική επιχείρηση προστασίας της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Στην πράξη, όμως, η ASPIDES εξελίχθηκε σε μία πραγματική πολεμική αποστολή.
Η Ελλάδα στην πρώτη γραμμή
Η Ελλάδα ανέλαβε από την πρώτη στιγμή πρωταγωνιστικό ρόλο. Όχι μόνο επειδή διέθεσε άμεσα πολεμικά πλοία, αλλά και επειδή ανέλαβε τη διοίκηση ολόκληρης της ευρωπαϊκής επιχείρησης.
Το Στρατηγείο της EUNAVFOR ASPIDES εγκαταστάθηκε στη Λάρισα, ενώ Έλληνας Αντιναύαρχος ανέλαβε καθήκοντα Διοικητή της Επιχείρησης, γεγονός που αποτυπώνει την αναγνώριση της εμπειρίας και της αξιοπιστίας που διαθέτει το Πολεμικό Ναυτικό.
Η επιλογή αυτή μόνο τυχαία δεν ήταν. Τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα έχει εξελιχθεί σε έναν από τους βασικούς πυλώνες ναυτικής ασφάλειας στην Ανατολική Μεσόγειο, διαθέτοντας πληρώματα με υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης και μεγάλη εμπειρία σε πολυεθνικές επιχειρήσεις.
Διαδοχικές αποστολές χωρίς διακοπή
Το Πολεμικό Ναυτικό συμμετέχει στην ASPIDES σχεδόν αδιάλειπτα από τον Μάρτιο του 2024. Η πρώτη μονάδα που απέπλευσε ήταν η φρεγάτα ΥΔΡΑ, η οποία αναχώρησε από τον Ναύσταθμο Σαλαμίνας στα τέλη Φεβρουαρίου 2024 και λίγες ημέρες αργότερα εντάχθηκε επίσημα στην ευρωπαϊκή δύναμη.
Ακολούθησε η φρεγάτα ΨΑΡΑ, στη συνέχεια η ΣΠΕΤΣΑΙ, ενώ αργότερα επέστρεψε εκ νέου στην περιοχή και η ΥΔΡΑ, καθώς το Πολεμικό Ναυτικό διατήρησε συνεχώς μία ελληνική φρεγάτα στην περιοχή επιχειρήσεων. Η διάρκεια κάθε ανάπτυξης κυμαίνεται περίπου στους τρεις έως τέσσερις μήνες.
Αυτό σημαίνει ότι εδώ και περισσότερο από δύο χρόνια το Πολεμικό Ναυτικό βρίσκεται σε έναν διαρκή επιχειρησιακό κύκλο, όπου ένα πλοίο προετοιμάζεται για ανάπτυξη, ένα δεύτερο επιχειρεί στην Ερυθρά Θάλασσα, ενώ ένα τρίτο βρίσκεται στη φάση αποκατάστασης και συντήρησης μετά την επιστροφή του.
Ουσιαστικά πρόκειται για μία συνεχή επιχειρησιακή δέσμευση, η οποία απαιτεί τεράστια προσπάθεια τόσο από τα πληρώματα όσο και από τις υπηρεσίες υποστήριξης του Στόλου.
Μία πραγματική πολεμική αποστολή
Η ASPIDES χαρακτηρίζεται επίσημα αποστολή προστασίας της ναυσιπλοΐας. Ωστόσο, για τα πληρώματα των ελληνικών φρεγατών πρόκειται ουσιαστικά για επιχειρήσεις σε πολεμικό περιβάλλον.
Οι μονάδες επιχειρούν σε μία περιοχή όπου σχεδόν καθημερινά εκτοξεύονται βαλλιστικοί πύραυλοι, πύραυλοι cruise, μη επανδρωμένα αεροχήματα καμικάζι και μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας.
- Τα πληρώματα βρίσκονται σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής όλο το εικοσιτετράωρο.
- Τα ραντάρ επιτηρούν συνεχώς τον εναέριο και θαλάσσιο χώρο.
- Τα οπλικά συστήματα βρίσκονται σε άμεση ετοιμότητα.
- Κάθε ίχνος που εμφανίζεται στις οθόνες μπορεί μέσα σε ελάχιστα λεπτά να εξελιχθεί σε πραγματική απειλή.
- Δεν πρόκειται για μία τυπική ναυτική περιπολία.
Οι ελληνικές φρεγάτες συνοδεύουν εμπορικά πλοία μέσα από μία εμπόλεμη ζώνη, προστατεύοντας έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους εμπορικούς διαδρόμους του κόσμου.
Η πρώτη πραγματική εμπλοκή
Η πιο χαρακτηριστική στιγμή της ελληνικής συμμετοχής σημειώθηκε όταν η φρεγάτα ΨΑΡΑ, κατά τη διάρκεια συνοδείας εμπορικού πλοίου στον Κόλπο του Άντεν, δέχθηκε επίθεση από μη επανδρωμένα αεροχήματα των Χούθι.
Το πλήρωμα αντέδρασε άμεσα. Με τη χρήση του οργανικού οπλισμού του πλοίου κατέρριψε δύο UAV πριν προσεγγίσουν το εμπορικό πλοίο που προστάτευε, ενώ τα υπόλοιπα απομακρύνθηκαν. Ήταν μία από τις ελάχιστες φορές τις τελευταίες δεκαετίες κατά τις οποίες ελληνικό πολεμικό πλοίο χρησιμοποίησε πραγματικά πυρά εναντίον εχθρικών εναέριων στόχων.
Το περιστατικό επιβεβαίωσε τόσο το υψηλό επίπεδο εκπαίδευσης των ελληνικών πληρωμάτων όσο και την επιχειρησιακή αξία των φρεγατών ΜΕΚΟ, οι οποίες παρά την ηλικία τους ανταποκρίθηκαν άριστα στις απαιτήσεις μιας πραγματικής πολεμικής επιχείρησης.
Οι άνθρωποι πίσω από τις αποστολές – Η μεγάλη πρόκληση για τα πληρώματα και το νέο Πολεμικό Ναυτικό
Πίσω από κάθε πολύμηνη αποστολή υπάρχει ένας παράγοντας που συχνά δεν γίνεται γνωστός στο ευρύ κοινό, αλλά αποτελεί ίσως τον σημαντικότερο πολλαπλασιαστή ισχύος του Στόλου: οι άνδρες και οι γυναίκες του Πολεμικού Ναυτικού.
Η συμμετοχή σε αποστολές όπως η ASPIDES, η IRINI, η SNMG2, η παρουσία στην Κύπρο ή μέχρι πρόσφατα η UNIFIL δεν σημαίνει απλώς ότι ένα πολεμικό πλοίο απομακρύνεται από τον Ναύσταθμο Σαλαμίνας για μερικές εβδομάδες. Σημαίνει ότι ολόκληρο το πλήρωμα αφήνει πίσω την οικογένειά του για διάστημα που πολλές φορές ξεπερνά τους τρεις μήνες, γνωρίζοντας ότι θα κληθεί να επιχειρήσει σε απαιτητικό και, σε ορισμένες περιπτώσεις, εχθρικό περιβάλλον.
Για ένα ναύτη, έναν υπαξιωματικό ή έναν αξιωματικό, η καθημερινότητα πάνω σε μία φρεγάτα δεν έχει καμία σχέση με τις συνθήκες της ξηράς. Οι βάρδιες διαδέχονται η μία την άλλη σε εικοσιτετράωρη βάση, η συντήρηση των συστημάτων δεν σταματά ποτέ, ενώ η επιχειρησιακή ετοιμότητα πρέπει να παραμένει στο υψηλότερο επίπεδο κάθε στιγμή.
Στην περίπτωση της Ερυθράς Θάλασσας, η καταπόνηση είναι ακόμη μεγαλύτερη. Οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες, η αυξημένη υγρασία, οι συνεχείς συναγερμοί και η πιθανότητα μιας πραγματικής εμπλοκής δημιουργούν ένα περιβάλλον έντασης που δοκιμάζει καθημερινά τις αντοχές των πληρωμάτων. Δεν είναι τυχαίο ότι όσοι συμμετείχαν στην επιχείρηση ASPIDES μιλούν για μία από τις δυσκολότερες αποστολές που έχει αναλάβει ποτέ το Πολεμικό Ναυτικό σε περίοδο ειρήνης.
Η αξία της εμπειρίας
Την ίδια στιγμή, οι αποστολές αυτές προσφέρουν εμπειρία που δεν μπορεί να αποκτηθεί μέσα από καμία άσκηση.
Η συνεργασία με αμερικανικά, γαλλικά, ιταλικά, βρετανικά και άλλα συμμαχικά πολεμικά πλοία, η ανταλλαγή επιχειρησιακών δεδομένων σε πραγματικό χρόνο, η διαχείριση πραγματικών απειλών και η λειτουργία σε πολυεθνικά επιτελεία αποτελούν πολύτιμη παρακαταθήκη για τα στελέχη του Πολεμικού Ναυτικού.
Η εμπειρία αυτή μεταφέρεται στη συνέχεια στις ελληνικές μονάδες και ανεβάζει συνολικά το επίπεδο επιχειρησιακής ετοιμότητας του Στόλου.
Δεν είναι τυχαίο ότι οι ελληνικές φρεγάτες αποσπούν σταθερά ιδιαίτερα θετικά σχόλια από τις συμμαχικές διοικήσεις για τον επαγγελματισμό, την πειθαρχία και την αποτελεσματικότητα των πληρωμάτων τους.
