«Αλλάζουμε τον τρόπο λειτουργίας και τα μέσα του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού», δήλωσε ο Υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, ο οποίος συμμετείχε σήμερα, Τρίτη 28 Απριλίου 2026, ως κεντρικός ομιλητής, στο 3ο Διεθνές Συνέδριο Θαλάσσιας Ασφάλειας, το οποίο πραγματοποιείται στο Ίδρυμα Ευγενίδου.
Το Συνέδριο με θέμα «Η Θαλάσσια Ασφάλεια σε μια Εποχή Γεωπολιτικής, Γεωοικονομικής και Τεχνολογικής Αναταραχής» (Maritime Security in an Era of Geopolitical, Geoeconomic and Technological Disruption), διοργανώνεται από το Συμβούλιο Διεθνών Σχέσεων (Council for International Relations), το International Propeller Club (Port of Piraeus), το S4GEO (The Society for Geopolitics) και το Ινστιτούτο Foreign Affairs, σε συνεργασία με τη Σχολή Ναυτιλίας και Βιομηχανίας του Πανεπιστημίου Πειραιώς και το Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων (ΙΔΙΣ) του Παντείου Πανεπιστημίου.
Παρέστησαν ως εκπρόσωπος του Αρχηγού ΓΕΝ, ο Διοικητής Διοίκησης Ναυτικής Εκπαίδευσης (ΔΕΝ) Υποναύαρχος Στέφανος Σαρρής ΠΝ, εκπρόσωποι της ναυτιλιακής, επιχειρηματικής και ακαδημαϊκής κοινότητας, καθώς και διεθνών οργανισμών.
Ολόκληρη η ομιλία του ΥΕΘΑ
«Εκλεκτοί προσκεκλημένοι, θα σας απαλλάξω από την ανάγνωση μιας σχολαστικά προετοιμασμένης ομιλίας, καθώς θεωρώ ότι ήρθα εδώ για να μιλήσω, όχι για να διαβάσω. Επομένως, επιτρέψτε μου να σας παρουσιάσω την άποψή μου σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις και η ελληνική κυβέρνηση αντιμετωπίζουν το τρέχον περιβάλλον ασφάλειας, το τρέχον περιβάλλον θαλάσσιας ασφάλειας. Καταλαβαίνω ξεκάθαρα και φυσικά είναι απολύτως αναμενόμενο, ότι το Συνέδριο έχει επικεντρωθεί κυρίως σε ό, τι συμβαίνει στο Ορμούζ, το οποίο αποτελεί όντως – συμφωνώ απόλυτα – τεράστια πρόκληση για τη θαλάσσια ασφάλεια, για την παγκόσμια οικονομία. Το Συνέδριο για το θέμα αυτό, τη Θαλάσσια Ασφάλεια, υπογραμμίζει την τεράστια πρόκληση που αντιμετωπίζουμε.
Ας δούμε όμως πρώτα πού ακριβώς βρισκόμαστε. Αν το δούμε με Ελληνικά μάτια, από την ελληνική οπτική γωνία, όσον αφορά τις νέες πραγματικότητες, θα ήθελα να ξεκινήσω με κάτι λιγότερο προφανές για το οποίο δεν μιλάμε, ωστόσο υπάρχει και αλλάζει πολλά. Και αναφέρομαι στη βόρεια διαδρομή, τον βόρειο θαλάσσιο διάδρομο, ο οποίος αλλάζει πολλά, αλλά και στις προκλήσεις ασφαλείας που θα αντιμετωπίσουμε τα επόμενα χρόνια.
Δεν θα επεκταθώ περαιτέρω στο θέμα αυτό, αλλά σας παρακαλώ να το έχετε πάντα κατά νου. Και πρέπει να πω ότι υπάρχουν θαρραλέοι και διορατικοί Έλληνες ναυτικοί που ήδη χρησιμοποιούν τον Βόρειο Διάδρομο. Όμως, αυτός ο Βόρειος Διάδρομος αλλάζει την αρχιτεκτονική ασφάλειας που πρέπει να παρέχουμε. Την ασφάλεια των θαλασσών. Και φυσικά, η Μαύρη Θάλασσα· οι προκλήσεις στη Μαύρη Θάλασσα εξακολουθούν να υπάρχουν. Η Μαύρη Θάλασσα χρησιμοποιείται, αλλά δεν μπορούμε να την χαρακτηρίσουμε ασφαλή. Είμαι βέβαιος ότι έχετε μιλήσει εκτενώς για το Στενό του Ορμούζ. Δεν θα επεκταθώ συγκεκριμένα στο Στενό του Ορμούζ, αλλά δεν είναι φυσικά το μόνο σημείο συμφόρησης. Το Μπάμπα Αλ-Μαντάρ βρίσκεται μερικές εκατοντάδες μίλια ανατολικά και κάθε χρόνο οι Χούθι μας λένε ότι θα το κλείσουν ξανά.
Και τελικά, ίσως πρέπει να είμαστε ευγνώμονες που ο πορθμός της Μαλάκα παραμένει ανοιχτός, γιατί η ίδια η ύπαρξή του αμφισβήτησε την ίδια την ουσία της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Ποτέ δε σκεφτήκαμε, δε νομίζω ότι θα είχε σκεφτεί κανείς, εκτός από τους πολεμικούς αναλυτές στο Ιράν, ότι θα έφτανε η μέρα που το Στενό του Ορμούζ θα έκλεινε εντελώς. Σαν να μην έφτανε αυτό, οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε στο σύγχρονο θαλάσσιο περιβάλλον δεν είναι μόνο στην επιφάνεια. Επεκτείνονται κάτω από αυτή, σε κρίσιμες υποθαλάσσιες υποδομές ενέργειας και επικοινωνιών. Και αυτές πρέπει επίσης να τις προστατεύσουμε.
Λοιπόν, σε αυτό το περιβάλλον, εμείς, η Ελλάδα, πρέπει να κάνουμε επιλογές. Δεν κοιτάμε παραπάνω από το μπόι μας. Είμαστε μια μικρή χώρα, μεσαίου μεγέθους. Βέβαια, είμαστε επίσης η χώρα που διαθέτει τον μεγαλύτερο εμπορικό στόλο στον κόσμο, που βασιζόμαστε σε ανοιχτές γραμμές επικοινωνίας, και αυτό δεν επηρεάζει μόνο τους αριθμούς ή τις στατιστικές. Πάντα επισημαίνω τον αντίκτυπο στην καθημερινή ζωή των Ελλήνων και των Ευρωπαίων πολιτών. Ο πληθωρισμός «σκοτώνει» την οικονομία και πλήττει ιδιαίτερα τους φτωχότερους ανάμεσά μας.
Η ελευθερία της ναυσιπλοΐας, λοιπόν, δεν είναι μια αφηρημένη έννοια, δεν είναι κάτι που αφορά μόνο τους ειδικούς του Διεθνούς Δικαίου, τους δικηγόρους, τους πλοιοκτήτες ή τους αξιωματικούς του Ναυτικού. Μας αφορά όλους, τον καθένα από εμάς. Για την Ελλάδα, λοιπόν, αυτές είναι οι διεθνείς προκλήσεις, και πρέπει να σας πω ότι δεν ξεχνάω μια πρόκληση που βρίσκεται πιο κοντά μας, πιο κοντά στο σπίτι μας, γιατί εξακολουθούμε να έχουμε έναν γείτονα που ερμηνεύει το Διεθνές Δίκαιο της θάλασσας με έναν μάλλον ιδιόμορφο τρόπο.
Η Τουρκία και το Αιγαίο
Για παράδειγμα, οι αγαπητοί μας φίλοι στη γειτονική Τουρκία ισχυρίζονται ανοιχτά ότι τα νησιά δεν έχουν δικαίωμα σε υφαλοκρηπίδα. Ότι τα νησιά, ανεξάρτητα από το μέγεθός τους —η Κρήτη, για παράδειγμα— δεν αποτελούν μέρος των Αποκλειστικών Οικονομικών Ζωνών, ότι τα νησιά του Αιγαίου βρίσκονται στην ασιατική υφαλοκρηπίδα. Αυτοί οι ισχυρισμοί παρουσιάζονται με σοβαρότητα σε διεθνή φόρουμ, αν και πρέπει να σας πω ότι αν ένας πρωτοετής φοιτητής του Πανεπιστημίου που παρακολουθεί μαθήματα Διεθνούς Δικαίου, για παράδειγμα, έγραφε κάτι τέτοιο, είτε θα αποτύγχανε παταγωδώς στις εξετάσεις, είτε οι συμφοιτητές του θα γελούσαν μέχρι δακρύων. Αλλά, και πάλι, πρέπει να αντιμετωπίσουμε αυτού του είδους τη θέση σε σοβαρά Φόρουμ ανά τον κόσμο.
Τώρα, τι κάνουμε; Πρώτον, όσον αφορά τα νομικά ζητήματα, η Ελλάδα πάντα διακήρυττε ότι η UNCLOS, η Διεθνής Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας, είναι «ιερό ευαγγέλιο» για εμάς και θα έπρεπε να είναι «ιερό ευαγγέλιο» και για ολόκληρο τον κόσμο. Για μένα, θα πρέπει να είναι το «ιερό ευαγγέλιο» για όλα τα κράτη του κόσμου. Ανεξάρτητα από το αν έχουν υπογράψει ή όχι την UNDRIP, τη Διακήρυξη των Ηνωμένων Εθνών για τα Δικαιώματα των Αυτοχθόνων Λαών, όπως έχουν κάνει οι περισσότερες χώρες του κόσμου, υπάρχουν χώρες που αποδέχονται πλήρως την UNDRIP, αν και δεν την έχουν υπογράψει, όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής.
Η αλήθεια βέβαια είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες υπέγραψαν τη συνθήκη, αλλά δεν έχει επικυρωθεί από το Κογκρέσο. Ωστόσο, αυτό αφορά το νομικό επίπεδο. Πρέπει να είμαστε πιο πρακτικοί. Λοιπόν, θα σας πω τι πράττουμε. Προχωράμε σε ριζική αναδιάρθρωση, ώστε να είμαστε σε θέση να αντιμετωπίσουμε τις προκλήσεις.
Η επίσκεψη Μακρόν και οι φρεγάτες FDI
Ο κύριος πρόεδρος, είχε την ευγενή καλοσύνη να αναφερθεί στην καινούρια μας φρεγάτα, τον «ΚΙΜΩΝΑ», που βρίσκεται (η φωτογραφία του) ακριβώς πίσω μου. Όμως, ο «ΚΙΜΩΝ» δεν είναι παρά η ορατή κορυφή του παγόβουνου. Το παγόβουνο αυτό είναι η «Ατζέντα 2030» και οι Ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις. Και όταν κάποιος με ρωτάει τι αλλάζουμε, η απάντησή μου είναι πολύ απλή και πολύ σύντομη. Αλλάζουμε τα πάντα, εκτός από τις αξίες μας.
Αλλάζουμε τον τρόπο λειτουργίας του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού. Αλλάζουμε τα μέσα του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού. Θα σας πω ένα παράδειγμα. Όπως ίσως γνωρίζετε, προμηθευόμαστε 4 φρεγάτες από την Naval Group, γαλλικές φρεγάτες, τις FDI, Frégates d’ Intervention. Αυτές οι φρεγάτες δεν είναι απλώς μια πιο σύγχρονη παραλλαγή της κλάσης MEKO ή άλλων φρεγατών που ήδη διαθέτουμε.
Είναι ένα διαφορετικό είδος πλοίου. Είναι κάτι διαφορετικό. Και γιατί αυτό; Επειδή αυτές οι 4 φρεγάτες ανήκουν σε μια κατηγορία που, επιτρέψτε μου να σας πω, δεν είναι το είδος φρεγάτας που χρησιμοποιεί το Γαλλικό Πολεμικό Ναυτικό. Οι Γάλλοι χρησιμοποιούν φρεγάτες τύπου Standard 2.
Εμείς θα χρησιμοποιήσουμε τις Standard 2+++. Μόλις πριν από 3 ημέρες είχα την ευκαιρία να εξηγήσω στον Πρόεδρο Μακρόν (o οποίος επισκέφθηκε την Αθήνα) τις αλλαγές που έχουμε κάνει, και εντυπωσιάστηκε αρκετά. Και πιστεύω ότι οι Γάλλοι θα αναβαθμίσουν τις FDI τους στην κατηγορία «+++». Η κατηγορία «+++» έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει 32 στρατηγικούς πυραύλους, σε αντίθεση με τους 12 αντιαεροπορικούς πυραύλους των γαλλικών φρεγατών.
Και αυτή θα είναι και η ικανότητα των νέων φρεγατών κλάσης Bergamini, τις οποίες πρόκειται να προμηθευτούμε από την Ιταλία.
Φρεγάτες 10 ετών, μεγάλα πλοία, ακόμη μεγαλύτερα από τις FDI, άνω των 6.000 τόνων, ικανά να επιχειρούν σε ανοιχτή θάλασσα. Επαναλαμβάνω, φρεγάτες που θα μπορούν να φέρουν στρατηγικούς πυραύλους. Και αυτό θα αποτελέσει το μέσο αποτροπής μας, αλλά και τη δυνατότητά μας να συμμετέχουμε σε επιχειρήσεις που διασφαλίζουν την ελευθερία στη θάλασσα.
Η προστασία του Αιγαίου
Φυσικά, η προφανής ερώτηση που μου κάνουν είναι: τι θα γίνει με το Αιγαίο; το πλέον σημαντικό για την Ελλάδα; Η απάντησή μου είναι πολύ απλή. Φυσικά, θα προστατεύσουμε τo Αιγαίο. Θα προστατεύσουμε το Αιγαίο πολύ καλύτερα από ό, τι κάναμε μέχρι σήμερα, αλλά θα το κάνουμε με έναν πολύ πιο σύνθετο τρόπο.
Θα το κάνουμε με πυραύλους. Θα το κάνουμε με μη επανδρωμένα σκάφη. Θα το κάνουμε επίσης με μικρότερα σκάφη στην επιφάνεια της θάλασσας, αλλά και με μη επανδρωμένα σκάφη κάτω από την επιφάνεια. Έτσι, θα διασφαλίσουμε την ασφάλεια του Αιγαίου με πολύ οικονομικότερο τρόπο από ό,τι στο παρελθόν, και θα εξασφαλίσουμε στις μεγαλύτερες πλατφόρμες μας ελευθερία κινήσεων και ελευθερία αποτροπής.
Γιατί, όπως γνωρίζαμε μέχρι τώρα, το σενάριο που αντιμετωπίζαμε είναι ότι κάποιος «έρχεται», όπως μας είπαν, και καταλαμβάνει ένα μικρό νησί. Και τότε η Ελλάδα καλείται να αποφασίσει: «Τι θα κάνουμε; Θα κηρύξουμε πόλεμο πλήρους κλίμακας; Θα εισβάλουμε στην Ανατολική Θράκη; Θα πραγματοποιήσουμε μια μικρή επιχείρηση για να ανακτήσουμε κάτι που θα είναι εξαιρετικά δύσκολο»; Τι θα κάνουμε; Ποιο είναι το δίλημμα; Και σε ένα τέτοιο σενάριο, ο επιτιθέμενος έχει το πλεονέκτημα». Λοιπόν, σε μια μελλοντική περίπτωση, ο εν δυνάμει επιτιθέμενος θα πρέπει να έχει κατά νου ότι διαθέτουμε τη δυνατότητα και θα έχουμε την ικανότητα να απαντήσουμε με σημαντικό αριθμό στρατηγικών πυραύλων από πλατφόρμες που θα είναι κατανεμημένες, όχι μόνο στο Αιγαίο, αλλά και στην Ανατολική Μεσόγειο και οπουδήποτε κρίνουμε ότι θα είναι χρήσιμο, ενώ οι πλατφόρμες θα είναι προστατευμένες. Και αυτές οι ίδιες πλατφόρμες θα μπορούν να βρίσκονται στην Ερυθρά Θάλασσα, εάν απαιτείται, όπου οι Φρεγάτες ΥΔΡΑ, ΨΑΡΑ και ΣΠΕΤΣΕΣ επιχείρησαν με τεράστια επιτυχία τον περασμένο μήνα στην Επιχείρηση ΑΣΠΙΔΕΣ.
Παρεμπιπτόντως, η Επιχείρηση ΑΣΠΙΔΕΣ έχει ελληνικό όνομα, επειδή η Ελλάδα υποστήριζε εξ αρχής ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση πρέπει να διαθέτει μια επιχείρηση για την προστασία της Ερυθράς Θάλασσας και του στενού Μπαμπ ελ Μαντέμπ. Και δεν αποτελεί τιμή για την Ευρωπαϊκή Ένωση το γεγονός ότι οι χώρες που συμμετέχουν σταθερά στην επιχείρηση είναι η Ελλάδα, η Ιταλία και, κατά καιρούς, οι Κάτω Χώρες και η Γερμανία. Όταν μιλάμε για γεωπολιτική προοπτική. Και η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν μιλούσε για τη γεωπολιτική επιτροπή. Αν θέλουμε να μας παίρνουν στα σοβαρά, πρέπει να κάνουμε πολύ περισσότερα από αυτό, ως Ευρώπη. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία. Τώρα, θέλω να σας το ξεκαθαρίσω. Η Ελλάδα δεν είναι και δεν πρέπει να γίνει «τουρκοκεντρική». Η Τουρκία δεν είναι το κύριο πρόβλημά μας και δεν πρέπει να είναι το κύριο πρόβλημά μας. Πρέπει απλώς να είμαστε αρκετά ικανοί ώστε να αποτρέψουμε οποιαδήποτε απειλή προέρχεται από τον γείτονά μας.
Η Ελλάδα πρέπει να έχει, θα έπρεπε να έχει, μια προσέγγιση 360 μοιρών. Και παρακαλώ να θυμάστε ότι από αυτές τις 360 μοίρες, περισσότερες από 220, 230 μοίρες, αν δείτε τη γεωγραφία μας, βλέπουν προς τη θάλασσα, από το Βόρειο Αιγαίο έως τη Νότια Αδριατική Θάλασσα. Επομένως, ο τρόπος με τον οποίο λειτουργούμε σε ένα θαλάσσιο περιβάλλον και ο τρόπος με τον οποίο μπορούμε να λειτουργήσουμε σε ένα θαλάσσιο περιβάλλον είναι υψίστης σημασίας. Εκτός από τις πλατφόρμες που σας ανέφερα, υπάρχουν πολλά άλλα στοιχεία για τα οποία θα χρειαζόμουν ώρες για να σας εξηγήσω.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα»
Επίσης, επενδύουμε στον άνθρωπο — στο ανθρώπινο δυναμικό μας. Έχουμε βελτιώσει το Κέντρο Εκπαίδευσης Ναυτικής Αποτροπής του ΝΑΤΟ, το οποίο εκπαιδεύει το καλύτερο προσωπικό για να δραστηριοποιείται στο θαλάσσιο περιβάλλον, τις καλύτερες ειδικές δυνάμεις που έχει δει ποτέ ο κόσμος, ώστε να είναι σε θέση να προστατεύουν τα συμφέροντά μας στο θαλάσσιο περιβάλλον. Και όπως υποδηλώνει το όνομά του, δεν αφορά μόνο την Ελλάδα, αλλά ολόκληρο το ΝΑΤΟ. Έτσι, οι καλύτεροι του ΝΑΤΟ έρχονται να εκπαιδευτούν μαζί μας.
Αλλά και πάλι, αυτό δεν αρκεί. Τα πράγματα έχουν αλλάξει, και μάλιστα ριζικά. Και πρέπει φυσικά να έχεις παρουσία στη θάλασσα, όπως πρέπει να έχεις παρουσία στον αέρα, και πρέπει να έχεις παρουσία στην ξηρά. Αλλά αυτό δεν αρκεί πια. Ο κόσμος έχει αλλάξει.
Γι’ αυτό, στο πλαίσιο της Ατζέντας 2030, την οποία υποστηρίζω από το 2023 – την πρώτη μέρα που πήγα στο Υπουργείο Άμυνας – ξεκινήσαμε μια πρωτοβουλία που ονομάζουμε «Ασπίδα του Αχιλλέα». Γιατί την ονομάζω «Ασπίδα του Αχιλλέα»; Επειδή είναι η δεύτερη ασπίδα του Αχιλλέα – εννοώ, εκείνη του Έλληνα ήρωα, όπως θυμόμαστε από τον Τρωικό Πόλεμο. Σε αυτόν τον πόλεμο, όταν σκοτώθηκε ο Πάτροκλος, ο Έκτορας πήρε όλα τα όπλα. Έτσι, ο Αχιλλέας έπρεπε να ικετεύσει τη μητέρα του να φτιάξει νέα όπλα.
Μεταξύ αυτών βρισκόταν και αυτή η περίφημη ασπίδα. Η ασπίδα αυτή έχει 5 στρώματα. Ο καθηγητής κ. Χατζηεμμανουήλ είχε την καλοσύνη να μου υπενθυμίσει τους 5 κύκλους για τους οποίους μιλούσα στην προηγούμενη ομιλία μου. Φαίνεται ότι έχω μια ιδιαίτερη σχέση με τον αριθμό 5. Αυτά τα 5 στρώματα της Ασπίδας του Αχιλλέα συμβολίζουν τη θάλασσα, τη γη, τον αέρα, αλλά και τον κυβερνοχώρο και το διάστημα.
Και μέχρι τώρα — μέχρι πριν από 24 μήνες — δεν διαθέταμε καμία ουσιαστική ικανότητα σε αυτά τα δύο επίπεδα. Γι’ αυτό και εργαζόμαστε σκληρά και στα δύο. Δεν θα μιλήσω για τον κυβερνοχώρο, αν και αυτό θα ήταν εξαιρετικά ενδιαφέρον, αλλά θα ήθελα να γνωρίζετε ότι είναι η πρώτη φορά στην ιστορία μας που η Ελλάδα έχει ήδη στο διάστημα δύο μίνι δορυφόρους, δύο φωτογραφικούς μίνι δορυφόρους, και θα προχωρήσουμε στη δημιουργία ενός ολόκληρου συστήματος τα επόμενα χρόνια. Θα φτάσουμε τους 13 ή 14. Έτσι, χάρη σε αυτούς τους μίνι δορυφόρους, μπορούμε να διαθέτουμε φωτογραφίες στις δικές μας δυνάμεις για ανάλυση σε ελάχιστο χρόνο.
Και δεν χρειάζεται να εξαρτόμαστε από άλλους για να μας παρέχουν πληροφορίες που είναι εξαιρετικά σημαντικές. Και φυσικά, οι περιοχές για τις οποίες μιλούσαμε περιλαμβάνονται στην περιοχή που μπορούν να φωτογραφίσουν αυτοί οι δορυφόροι. Αλλά επίσης, σχεδιάζουμε και θα αποκτήσουμε τον πρώτο δορυφόρο επικοινωνιών που θα ανήκει στην Ελλάδα. Διότι στον σύγχρονο κόσμο, αν δεν έχεις επικοινωνία, δεν έχεις τίποτα. Και χωρίς δορυφόρο, στο σύγχρονο περιβάλλον, δεν μπορείς να διασφαλίσεις την επικοινωνία σου.
Εν ολίγοις, λοιπόν, μεταβαίνουμε από ένα παραδοσιακό περιβάλλον που περιλαμβάνει μια σειρά φρεγατών και άλλων πλοίων, σε ένα εντελώς διαφορετικό περιβάλλον στο οποίο μη επανδρωμένα σκάφη, σύγχρονες πλατφόρμες, δορυφόροι και ανθρώπινο δυναμικό, στο πλαίσιο μιας ολιστικής προσέγγισης που ονομάζεται «Ασπίδα του Αχιλλέα» και με τη χρήση σύγχρονου εξοπλισμού επικοινωνιών, θα είναι σε θέση να εγγυηθούν, εξ ονόματος της Ελληνικής Δημοκρατίας, τη θαλάσσια ασφάλεια στις περιοχές όπου έχουμε ζωτικό συμφέρον».