Πολλά έχουν γραφεί για το πώς ελήφθη η απόφαση της κοινής επίθεσης ΗΠΑ και Ισραήλ εναντίον του Ιράν την 28η Φεβρουαρίου, όμως το Reuters – σε αποκλειστικό του ρεπορτάζ – αποκαλύπτει το κρίσιμο τηλεφώνημα Νετανιάχου – Τραμπ που έθεσε σε λειτουργία τον πολεμικό μηχανισμό των δύο συμμάχων.
Λιγότερο από 48 ώρες πριν από την έναρξη της κοινής στρατιωτικής επιχείρησης ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν, ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπέντζαμιν Νετανιάχου είχε τηλεφωνική επικοινωνία με τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, κατά την οποία συζητήθηκαν οι λόγοι που οδήγησαν στην εμπλοκή σε μια σύνθετη και παρατεταμένη σύγκρουση.
Σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες του Reuters, οι δύο ηγέτες είχαν ενημερωθεί από τις υπηρεσίες πληροφοριών ότι ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ επρόκειτο να συμμετάσχει σε σύσκεψη στο συγκρότημά του στην Τεχεράνη — εξέλιξη που δημιουργούσε τις συνθήκες για την εξουδετέρωσή του.
Ωστόσο, νεότερα στοιχεία δείχνουν ότι η συνάντηση μεταφέρθηκε χρονικά νωρίτερα – από το βράδυ του Σαββάτου στο πρωί της ίδιας μέρας – γεγονός που επηρέασε τον επιχειρησιακό σχεδιασμό. Η συγκεκριμένη τηλεφωνική επικοινωνία, που μέχρι σήμερα δεν είχε δημοσιοποιηθεί, φέρεται να αποτέλεσε κρίσιμο σημείο καμπής.
Κατά τις ίδιες πηγές, ο Νετανιάχου υποστήριξε ότι παρουσιαζόταν μια μοναδική ευκαιρία για την εξόντωση του Χαμενεΐ, συνδέοντας το επιχείρημα και με προηγούμενες φερόμενες ιρανικές απόπειρες κατά του Τραμπ, στον απόηχο της δολοφονίας του Κασέμ Σουλεϊμανί.
Την περίοδο εκείνη, ο Τραμπ είχε ήδη εγκρίνει κατ’ αρχήν την αμερικανική συμμετοχή σε μια επίθεση στο Ιράν, χωρίς ωστόσο να έχει οριστικοποιήσει το χρονοδιάγραμμα. Αμερικανικές δυνάμεις βρίσκονταν ήδη σε αυξημένη επιφυλακή στην περιοχή, ενώ προηγούμενος σχεδιασμός είχε αναβληθεί λόγω δυσμενών καιρικών συνθηκών.
Παρότι δεν είναι σαφές σε ποιο βαθμό τα επιχειρήματα του Ισραηλινού πρωθυπουργού επηρέασαν την τελική απόφαση, οι ίδιες πηγές επισημαίνουν ότι ο συνδυασμός της επικοινωνίας και του περιορισμένου «παραθύρου ευκαιρίας» λειτούργησε καταλυτικά. Στις 27 Φεβρουαρίου, ο Αμερικανός πρόεδρος έδωσε την εντολή για την έναρξη της επιχείρησης «Epic Fury».
Ο Νετανιάχου φέρεται να τόνισε ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να «γράψει ιστορία» συμβάλλοντας στην ανατροπή της ιρανικής ηγεσίας, την οποία η Δύση θεωρεί παράγοντα αστάθειας από το 1979, εκτιμώντας παράλληλα ότι ενδεχομένως θα ακολουθούσαν λαϊκές αντιδράσεις στο εσωτερικό του Ιράν.
Οι πρώτες αεροπορικές επιδρομές πραγματοποιήθηκαν το πρωί της 28ης Φεβρουαρίου, ενώ το ίδιο βράδυ ο Τραμπ ανακοίνωσε τον θάνατο του Χαμενεΐ.
Για την ιστορία, υπενθυμίζεται πως σε δημόσιες τοποθετήσεις του, ο Νετανιάχου απέρριψε τους ισχυρισμούς ότι το Ισραήλ «παρέσυρε» τις ΗΠΑ στη σύγκρουση, με τον Τραμπ να υπογραμμίζει ότι η απόφαση ήταν αποκλειστικά δική του.
«Ο υπουργός Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ στις αρχές Μαρτίου πρότεινε ότι η εκδίκηση ήταν τουλάχιστον ένα κίνητρο για την επιχείρηση, λέγοντας στους δημοσιογράφους: «Το Ιράν προσπάθησε να σκοτώσει τον Πρόεδρο Τραμπ και ο Πρόεδρος Τραμπ γέλασε τελευταίος«», υπενθυμίζει το Reuters.
Το προηγούμενο της έντασης και η πορεία προς τη σύγκρουση
Κατά την προεκλογική εκστρατεία του 2024, ο Τραμπ είχε υιοθετήσει γραμμή αποφυγής νέας σύγκρουσης με το Ιράν, δίνοντας έμφαση στη διπλωματία. Ωστόσο, μετά την αποτυχία των συνομιλιών για το πυρηνικό πρόγραμμα, η Ουάσιγκτον άρχισε να εξετάζει στρατιωτικά σενάρια.
Τον Ιούνιο προηγήθηκε περιορισμένης κλίμακας κοινή επιχείρηση, με ισραηλινά πλήγματα σε πυρηνικές και πυραυλικές εγκαταστάσεις και μεταγενέστερη αμερικανική εμπλοκή. Μετά από 12 ημέρες επιχειρήσεων, ο Τραμπ έκανε λόγο για εξουδετέρωση των ιρανικών πυρηνικών δυνατοτήτων.
Μήνες αργότερα, επανήλθαν τα σενάρια νέας επιχείρησης, με το Ισραήλ να επιμένει στην εξόντωση του Χαμενεΐ, τον οποίο θεωρεί στρατηγικό αντίπαλο λόγω της στήριξής του σε οργανώσεις όπως η Χαμάς και η Χεζμπολάχ.
Οι παράγοντες που επηρέασαν την τελική απόφαση
Μεταξύ των εξελίξεων που φέρονται να συνέβαλαν στην απόφαση περιλαμβάνονται η επιχείρηση σύλληψης του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο τον Ιανουάριο – χωρίς απώλειες για τις ΗΠΑ – καθώς και οι μαζικές αντικυβερνητικές διαδηλώσεις στο Ιράν, που καταστάλθηκαν από τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Παράλληλα, ενισχύθηκε ο επιχειρησιακός συντονισμός μεταξύ Ισραήλ και της αμερικανικής διοίκησης CENTCOM. Κατά την επίσκεψή του στην Ουάσιγκτον τον Φεβρουάριο, ο Νετανιάχου παρουσίασε στοιχεία για την πρόοδο του ιρανικού βαλλιστικού προγράμματος και τις πιθανές απειλές.
Μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου, η προοπτική νέας σύγκρουσης θεωρούνταν ιδιαίτερα πιθανή. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο είχε ενημερώσει το Κογκρέσο ότι το Ισραήλ ήταν έτοιμο να προχωρήσει ακόμη και μονομερώς, ενώ οι υπηρεσίες πληροφοριών προειδοποιούσαν για ιρανικά αντίποινα.
Παρά τις εκτιμήσεις της CIA ότι μια ενδεχόμενη διαδοχή θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακόμη πιο σκληρή ηγεσία, ο Νετανιάχου επανέλαβε το επιχείρημα υπέρ αλλαγής καθεστώτος.
Όπως επισημαίνει το Reuters «δεν μπόρεσε να προσδιορίσει πώς το επιχείρημα του Νετανιάχου επηρέασε τον Τραμπ καθώς σκεφτόταν να δώσει εντολές για χτύπημα, αλλά το τηλεφώνημα ισοδυναμούσε με το τελευταίο επιχείρημα του Ισραηλινού ηγέτη προς τον Αμερικανό ομόλογό του. Οι τρεις πηγές που ενημερώθηκαν για το τηλεφώνημα είπαν ότι πίστευαν ότι – μαζί με τις πληροφορίες που έδειχναν ένα παράθυρο που κλείνει για να σκοτώσει τον ηγέτη του Ιράν – ήταν καταλύτης για την τελική απόφαση του Τραμπ να διατάξει τον στρατό στις 27 Φεβρουαρίου να προχωρήσει στην Επιχείρηση Epic Fury».
Πηγή: Reuters / Erin Banco, Gram Slattery και Maayan Lubell