Σε μια κίνηση που αναδιατάσσει τη γεωπολιτική σκακιέρα στην Αρκτική, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε την επίτευξη συμφωνίας-πλαισίου με το ΝΑΤΟ, η οποία εξασφαλίζει στις ΗΠΑ «πλήρη και μόνιμη πρόσβαση» στη Γροιλανδία. Η εξέλιξη αυτή συνοδεύεται από μια σημαντική υποχώρηση στο μέτωπο της οικονομίας, καθώς ο Τραμπ απέσυρε τις απειλές για επιβολή πρόσθετων δασμών σε ευρωπαϊκά προϊόντα, κατευνάζοντας την ένταση στις διατλαντικές σχέσεις.
Κατά την επιστροφή του από το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, ο Αμερικανός πρόεδρος εμφανίστηκε ιδιαίτερα ικανοποιημένος, κάνοντας λόγο για μια νέα συμφωνία «πολύ πιο γενναιόδωρη» για τις Ηνωμένες Πολιτείες από εκείνη του 1951. «Θα μπορούμε να κάνουμε ακριβώς αυτό που θέλουμε», δήλωσε χαρακτηριστικά, ενώ σε συνέντευξή του στο Fox Business Network τόνισε πως η πρόσβαση στο νησί δεν θα έχει πλέον «κανένα χρονικό περιορισμό».
Σύμφωνα με πληροφορίες, η συμφωνία προβλέπει:
- Τροποποίηση της συνθήκης του 1951 για την παρουσία του αμερικανικού στρατού στη Γροιλανδία.
- Αποκλεισμό κινεζικών και ρωσικών επενδύσεων στο νησί για λόγους ασφαλείας.
- Ενίσχυση της παρουσίας του ΝΑΤΟ στην Αρκτική για την αντιμετώπιση των απειλών από τη Μόσχα και το Πεκίνο.
«Κόκκινη γραμμή» η κυριαρχία για Κοπεγχάγη και Νουούκ
Παρά τον ενθουσιασμό του Λευκού Οίκου, η Δανία και η τοπική κυβέρνηση στην Γροιλανδία κρατούν αποστάσεις, ξεκαθαρίζοντας ότι το ζήτημα της κυριαρχίας δεν είναι διαπραγματεύσιμο.
Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας, Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν, αν και χαιρέτισε τη διάθεση συνεργασίας, έστειλε σαφές μήνυμα: «Δεν μπορούμε να περάσουμε τις κόκκινες γραμμές. Πρέπει να σεβόμαστε την εδαφική μας ακεραιότητα και το διεθνές δίκαιο». Παράλληλα, παραδέχθηκε πως η τοπική κυβέρνηση παραμένει «στο σκοτάδι» σχετικά με τις ακριβείς λεπτομέρειες των προτάσεων Τραμπ, ειδικά όσον αφορά τον έλεγχο περιοχών γύρω από τις αμερικανικές βάσεις.
Ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ, Μαρκ Ρούτε, επιβεβαίωσε ότι οι ανώτεροι διοικητές της Συμμαχίας θα εξετάσουν άμεσα τις νέες απαιτήσεις ασφαλείας, εκφράζοντας την ελπίδα οι διαδικασίες να ολοκληρωθούν εντός των αρχών του 2026.
Στον αντίποδα, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής εξωτερικής πολιτικής, Κάγια Κάλας, επεσήμανε ότι οι σχέσεις ΕΕ-ΗΠΑ υπέστησαν σοβαρό πλήγμα το προηγούμενο διάστημα με αφορμή την Γροιλανδία, αντανακλώντας τον σκεπτικισμό που επικρατεί στις Βρυξέλλες για τους χειρισμούς της Ουάσινγκτον, παρά την τρέχουσα αποκλιμάκωση στο θέμα των δασμών.
Για τη Δανία η κατάσταση παραμένει δύσκολη
Η φιλοδοξία του Τραμπ να αποσπάσει την κυριαρχία της Γροιλανδίας από τη Δανία, σύμμαχο στο ΝΑΤΟ, απειλεί να διαλύσει τη συμμαχία πάνω στην οποία βασίζεται η ασφάλεια της Δύσης μετά το τέλος του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου και να αναζωπυρώσει έναν εμπορικό πόλεμο με την Ευρώπη.
Η Δανή πρωθυπουργός Μέτε Φρέντερικσεν τόνισε ότι δεν έχουν γίνει διαπραγματεύσεις με το ΝΑΤΟ αναφορικά με την κυριαρχία της Γροιλανδίας.
«Παραμένει μια δύσκολη και σοβαρή κατάσταση, αλλά παράλληλα έχει σημειωθεί πρόοδος με την έννοια ότι τώρα έχουμε τα πράγματα εκεί που πρέπει να είναι. Δηλαδή μπορούμε να συζητήσουμε πώς να προωθήσουμε την κοινή ασφάλεια στην περιοχή της Αρκτικής», εξήγησε.
Λίγο αργότερα από την έκτακτη σύνοδο κορυφής της ΕΕ η Φρέντερικσεν ζήτησε «μόνιμη παρουσία του ΝΑΤΟ στην περιοχή της Αρκτικής, περιλαμβανομένης της περιοχής γύρω από τη Γροιλανδία».
Από την πλευρά της η Κάλας σημείωσε ότι «οι διαφωνίες που έχουν οι σύμμαχοι μεταξύ τους, όπως η Ευρώπη και η Αμερική, απλώς ωφελούν τους αντιπάλους μας που παρακολουθούν και απολαμβάνουν τη θέα».
Στρατός και ορυκτά
Μετά τη συνάντησή του με τον Ρούτε ο Τραμπ δήλωσε ότι θα μπορούσε να υπάρξει συμφωνία η οποία να ικανοποιεί την επιθυμία του για το αντιπυραυλικό σύστημα «Χρυσός Θόλος» και για πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά που διαθέτει η Γροιλανδία, ενώ ταυτόχρονα θα αποτρέπει —όπως είπε— τις φιλοδοξίες της Ρωσίας και της Κίνας στην Αρκτική.
Ο Ρούτε ωστόσο σημείωσε ότι το θέμα των ορυκτών δεν συζητήθηκε.
Η συμφωνία του 1951 κατοχύρωσε το δικαίωμα των ΗΠΑ να κατασκευάζουν στρατιωτικές βάσεις στη Γροιλανδία και να κινούνται ελεύθερα στο γροιλανδικό έδαφος. Αυτό εξακολουθεί να ισχύει, υπό την προϋπόθεση ότι η Δανία και η Γροιλανδία ενημερώνονται για τις ενέργειές τους. Η Ουάσινγκτον διατηρεί βάση στο Πίτουφικ, στη βόρεια Γροιλανδία.
«Είναι σημαντικό να διευκρινιστεί ότι οι ΗΠΑ διατηρούσαν 17 βάσεις κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου και είχαν πολύ εντονότερη δραστηριότητα (στη Γροιλανδία). Επομένως, αυτό είναι ήδη εφικτό σήμερα βάσει της ισχύουσας συμφωνίας», δήλωσε ο Μαρκ Γιάκομπσεν, καθηγητής στη Βασιλική Σχολή Άμυνας της Δανίας.
«Πιστεύω ότι θα υπάρξουν συγκεκριμένες συζητήσεις για τον “Χρυσό Θόλο” και ότι θα υπάρξουν συγκεκριμένες συζητήσεις για το ότι η Ρωσία και η Κίνα δεν είναι ευπρόσδεκτες στη Γροιλανδία», πρόσθεσε ο ίδιος.
Το υπουργείο Εξωτερικών της Κίνας ανακοίνωσε σήμερα στο Reuters ότι οι ισχυρισμοί πως το Πεκίνο αποτελεί απειλή είναι «αβάσιμοι». Πρόσθεσε εξάλλου ότι η Κίνα είναι αντίθετη στη χρήση αυτής της απειλής από άλλες χώρες ως «δικαιολογία» για να προωθήσουν την ατζέντα τους.
Η Κίνα έχει επανειλημμένα τονίσει ότι οι επιστημονικές αποστολές της στην Αρκτική και οι εμπορικές ναυτιλιακές της δραστηριότητες στην περιοχή πραγματοποιούνται σύμφωνα με τις διεθνείς συνθήκες και το διεθνές δίκαιο και κατηγορεί τη Δύση ότι διαστρεβλώνει τα γεγονότα και υπερβάλλει για τις δραστηριότητές της, παρουσιάζοντάς τες ως ενδείξεις στρατιωτικών προθέσεων.
Επιφυλακτικοί οι Γροιλανδοί και οι Ευρωπαίοι ηγέτες
Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα δήλωσε ότι η ΕΕ πιθανόν να επαναλάβει τις εργασίες για μια εμπορική συμφωνία με τις ΗΠΑ, αφού ο Τραμπ υπαναχώρησε από την απειλή του να επιβάλει νέους δασμούς. Οι εργασίες αυτές πάγωσαν την Τετάρτη.
Ωστόσο διπλωμάτες δήλωσαν στο Reuters ότι οι ηγέτες της ΕΕ θα επανεξετάσουν τις σχέσεις με τις ΗΠΑ καθώς το επεισόδιο με τη Γροιλανδία έχει κλονίσει σοβαρά την εμπιστοσύνη στους διατλαντικούς δεσμούς. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις παραμένουν επιφυλακτικές καθώς δεν θεωρούν απίθανο ο Τραμπ να αλλάξει και πάλι στάση, ενώ ολοένα και περισσότερο τον θεωρούν έναν νταή στον οποίο η Ευρώπη πρέπει να αντισταθεί, πρόσθεσαν.
Στο μεταξύ οι κάτοικοι του Νουούκ είναι επίσης επιφυλακτικοί.
«Είναι όλα πολύ συγκεχυμένα», δήλωσε ο συνταξιούχος Γέσπερ Μούλερ.
«Τη μία ώρα είμαστε σχεδόν σε πόλεμο. Την επόμενη ώρα όλα είναι καλά και όμορφα, και νομίζω ότι είναι πολύ δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι μπορείς να χτίσεις κάτι πάνω σε αυτό», εκτίμησε.
Πηγές: Reuters, ΑΠΕ-ΜΠΕ