Ο 21ος αιώνας έφερε μαζί του μια ραγδαία τεχνολογική εξέλιξη που άλλαξε ριζικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται πλέον η έννοια της ασφάλειας. Και φυσικά οι μυστικές υπηρεσίες δεν αποτελούν εξαίρεση.
Η τεχνητή νοημοσύνη (AI) βρίσκεται πλέον στον πυρήνα των επιχειρήσεών τους, μεταμορφώνοντας τον τρόπο με τον οποίο συλλέγονται, αναλύονται και αξιοποιούνται οι πληροφορίες.
Από τους πράκτορες στους αλγόριθμους
Η εικόνα του κλασικού κατασκόπου, με τα σκούρα γυαλιά και το παλτό με τον σηκωμένο γιακά, δεν έχει περάσει ανεπιστρεπτί. Υφίσταται έως έναν βαθμό, αλλά όμως πλέον πλαισιώνεται από ένα ολόκληρο σύστημα ψηφιακών εργαλείων. Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αντικαθιστά τον άνθρωπο, τον βοηθά να διευρύνει το πεδίο δράσης του. Αλγόριθμοι μηχανικής μάθησης «σαρώνουν» τεράστιες ποσότητες δεδομένων (ανοιχτών και κλειστών πηγών), εντοπίζουν pattern και δημιουργούν αναφορές με εκπληκτική ταχύτητα.
Δεν είναι υπερβολή να πούμε πως η πληροφορία είναι «χρυσός». Και οι υπηρεσίες πληροφοριών, είτε μιλάμε για την ΕΥΠ, τη CIA, είτε τη ΜΙ6, επενδύουν με όλες τους τις δυνάμεις πλέον στην επεξεργασία αυτής της πληροφορίας με «έξυπνα» εργαλεία.
Big Data και παρακολούθηση: Ένας αόρατος πόλεμος
Καθημερινά, δισεκατομμύρια δεδομένα δημιουργούνται από τις κινήσεις μας στο διαδίκτυο, τις ηλεκτρονικές αγορές, τις κάμερες ασφαλείας, ακόμα και από τα wearables που φοράμε. Αυτά τα «ψηφιακά αποτυπώματα» αποτελούν ένα χρυσωρυχείο για τις υπηρεσίες πληροφοριών.
Η τεχνητή νοημοσύνη βοηθά στην κατηγοριοποίηση και αξιολόγηση αυτών των δεδομένων, φιλτράροντας και ιεραρχώντας το σημαντικό από το ασήμαντο. Για παράδειγμα, ένα σύστημα AI μπορεί να εντοπίσει ύποπτες συμπεριφορές σε έναν σταθμό μετρό, προτού καν αυτές εξελιχθούν σε απειλή.
Μιλάμε ουσιαστικά για έναν αόρατο πόλεμο πληροφοριών, όπου ο νικητής είναι αυτός που θα προβλέψει τον κίνδυνο, προτού καν εκδηλωθεί.
Κυβερνοασφάλεια και αλγόριθμοι-φύλακες
Η ψηφιακή εποχή έφερε και νέους εχθρούς. Κυβερνοεπιθέσεις, διαρροές δεδομένων, fake news και ψυχολογικός πόλεμος (γνωστός και ως “hybrid warfare”) έχουν καταστήσει τις υπηρεσίες πληροφοριών πολύ περισσότερο από «κατασκοπευτικά γραφεία». Πλέον, λειτουργούν και ως ασπίδα στον κυβερνοχώρο.
Αλγόριθμοι εντοπίζουν σε πραγματικό χρόνο κακόβουλες δραστηριότητες, διαρροές ευαίσθητων πληροφοριών και απόπειρες υποκλοπής. Και το πιο εντυπωσιακό; Μαθαίνουν από τα λάθη τους. Όσο περισσότερο εκπαιδεύονται, τόσο πιο αποτελεσματικοί γίνονται.
Ηθικά διλήμματα και ένα νομικό κενό που πρέπει να καλυφθεί
Φυσικά, όπου υπάρχει δύναμη, υπάρχει και ευθύνη. Δεν μιλάμε για έναν αλγόριθμο που χρησιμοποιείται σε παιχνίδια φρουτακια online που παίζει κανείς για να περάσει την ώρα του, αλλά για τη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης από μυστικές υπηρεσίες που εγείρει σοβαρά και βαριά ηθικά και νομικά ζητήματα:
- Ποιος ελέγχει αυτόν που ελέγχει;
- Πού βρίσκονται τα όρια είναι ανάμεσα στην εθνική ασφάλεια και την παραβίαση προσωπικών ελευθεριών και ατομικών δικαιωμάτων;
Οι νόμοι, τις περισσότερες φορές δεν προφταίνουν τις τεχνολογικές εξελίξεις. Πολλές κυβερνήσεις νομοθετούν αφού ξεσπάσει κάποια κρίση, και όχι από πριν. Εκεί ακριβώς μπορεί να δημιουργηθεί και ένα νομικό ή ηθικό κενό που μπορεί να οδηγήσει σε κατάχρηση εξουσίας.
Πού είναι η Ελλάδα στο νέο τοπίο;
Τι γίνεται με τη χώρα μας και τον νέο τεχνολογικό χάρτη που διαμορφώνεται; Η ΕΥΠ έχει κάνει άλματα τα τελευταία χρόνια. Η συμμετοχή της χώρας μας σε ευρωπαϊκά προγράμματα κυβερνοασφάλειας και ανταλλαγής πληροφοριών την φέρνει πιο κοντά στον πυρήνα των διεθνών εξελίξεων.
Ωστόσο, η πρόκληση είναι διπλή: από τη μία η ανάγκη για τεχνολογική αναβάθμιση, από την άλλη η διασφάλιση της διαφάνειας και του ελέγχου.
Το μέλλον: Υπηρεσίες με τεχνητό… ένστικτο;
Το μέλλον προδιαγράφεται ακόμη πιο «έξυπνο». Deep learning, πρόβλεψη συμπεριφορών, αυτόνομοι πράκτορες-λογισμικά, όλα αυτά δεν ανήκουν στη σφαίρα της επιστημονικής φαντασίας. Είναι ήδη υπό ανάπτυξη. Τι άλλο θα δούμε ακόμη…
Το ερώτημα δεν είναι αν οι μυστικές υπηρεσίες θα γίνουν πιο ψηφιακές. Είναι πώς θα χρησιμοποιήσουν την τεχνητή νοημοσύνη με τρόπο υπεύθυνο, αποτελεσματικό και συμβατό με τις αρχές του κράτους δικαίου και του διεθνούς δικαίου.
Συμπέρασμα
Η τεχνητή νοημοσύνη αλλάζει ριζικά το πεδίο των μυστικών υπηρεσιών. Από τη συλλογή δεδομένων μέχρι την πρόληψη τρομοκρατικών χτυπημάτων, τα νέα «όπλα» είναι αόρατα, αλλά ισχυρότερα από ποτέ. Το μεγάλο στοίχημα για τις δημοκρατίες είναι να διατηρήσουν την ισορροπία ανάμεσα στην ασφάλεια και την ελευθερία. Γιατί στο τέλος της ημέρας, δεν έχει σημασία μόνο τι μπορείς να κάνεις, αλλά και πώς το κάνεις.
