Το πρωί της 14ης Οκτωβρίου, η στρατιωτική διοίκηση της Ουκρανίας ανέφερε ότι τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη της που ήταν εξοπλισμένα με τερματικά Starlink (πιο συγκεκριμένα, το στρατιωτικό τους αντίστοιχο, Starshield) είχαν αρχίσει να χάνουν τις συνδέσεις τους σε ταχύτητες άνω των 160 χιλιομέτρων την ώρα.
Αυτό προκάλεσε την αποτυχία αρκετών επιχειρήσεων.
Την επόμενη μέρα, το όριο ταχύτητας στο οποίο διακόπτονταν οι συνδέσεις μειώθηκε στα 60-80 χιλιόμετρα την ώρα. Αυτό δημιούργησε ακόμη πιο σοβαρά προβλήματα για τις ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας, των οποίων η διοίκηση και οι επικοινωνίες εξαρτώνται άμεσα από τις δορυφορικές συνδέσεις. Μια μέρα αργότερα, ωστόσο, το όριο ταχύτητας αυξήθηκε ξανά.
Τι έχει συμβεί με τις στρατιωτικές δορυφορικές επικοινωνίες της Ουκρανίας τις τελευταίες ημέρες;
Τα πρώτα όρια ταχύτητας σε δορυφορικούς τερματικούς σταθμούς που χρησιμοποιούν το Starlink, μια υπηρεσία που λειτουργεί από την SpaceX του Έλον Μασκ, τέθηκαν σε ισχύ στις αρχές του 2026.
Εκείνη την εποχή, ο δηλωμένος σκοπός ήταν να βοηθηθεί ο ουκρανικός στρατός. Τα όρια τέθηκαν ως απάντηση στην ευρεία χρήση των τερματικών από ρωσικές μονάδες μη επανδρωμένων αεροσκαφών για να χτυπήσουν βαθιά μέσα στην Ουκρανία.
Συγκεκριμένα, στα τέλη του 2025, η ειδική μονάδα Rubikon του ρωσικού Υπουργείου Άμυνας δημιούργησε ένα σύστημα για την επίθεση σε κινούμενους στόχους στον αυτοκινητόδρομο Ποκρόφσκ-Ντνίπρο με μη επανδρωμένα αεροσκάφη που καθοδηγούνται από ροές βίντεο. Ο αυτοκινητόδρομος είναι η κύρια οδός ανεφοδιασμού του ουκρανικού στρατού στο δυτικό Ντονμπάς. Τα ουκρανικά τερματικά συνέχισαν να λειτουργούν επειδή είχαν πρόσβαση στα πρωτόκολλα που χρησιμοποιούσε η Starshield – η στρατιωτική μονάδα της SpaceX, η οποία δημιουργήθηκε ειδικά για την εκπλήρωση συμβάσεων με το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ.
Έπειτα, ακολούθησε το πλήρες κλείσιμο όλων των τερματικών σταθμών στην Ουκρανία που δεν ήταν καταχωρημένοι σε ειδικό μητρώο του Υπουργείου Άμυνας. Σύμφωνα με τις τότε πληροφορίες, ο τότε υπουργός Άμυνας της Ουκρανίας, Μιχαήλο Φεντόροφ, κατέληξε σε συμφωνία με τον Μασκ για τη δημιουργία αυτού του συστήματος, διακόπτοντας την πρόσβαση των ρωσικών δυνάμεων στις δορυφορικές επικοινωνίες μέσω λαθραίων τερματικών.
Ο ρωσικός στρατός, ο οποίος είχε επίσης αρχίσει να βασίζεται στο Starlink τόσο για εναέριες όσο και για επίγειες επιχειρήσεις, έπρεπε να αναζητήσει εναλλακτικές λύσεις. Αυτό έλυσε σε μεγάλο βαθμό το πρόβλημα, αλλά η πρόσβαση στο Starlink έδωσε στις ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας ένα πλεονέκτημα στις επικοινωνίες και τη διοίκηση, το οποίο διατηρούν μέχρι σήμερα.
Τώρα η κυβέρνηση Τραμπ φαίνεται να χρησιμοποιεί αυτήν την εξάρτηση από τις υπηρεσίες της SpaceX για να πιέσει το Κίεβο.
Πώς και γιατί ο στρατός της Ουκρανίας χρησιμοποιεί τις αμερικανικές δορυφορικές επικοινωνίες;
Η τεχνολογία Starlink/Starshield αποτελεί εδώ και καιρό τη βάση του στρατιωτικού συστήματος διοίκησης της Ουκρανίας και είναι βαθιά ενσωματωμένη σε πολλές πτυχές του πολέμου.
Μεμονωμένες μονάδες πεζικού χρησιμοποιούν δορυφορικές επικοινωνίες, συμπεριλαμβανομένων των μονάδων που είναι ουσιαστικά περικυκλωμένες. Πολλές μονάδες αγοράζουν οι ίδιες τερματικά ή τα παραλαμβάνουν από εθελοντές και στη συνέχεια τα καταχωρούν στο ειδικό μητρώο που αναφέρθηκε παραπάνω. Τα αρχηγεία σε διάφορα επίπεδα χρησιμοποιούν δορυφορικές συνδέσεις για πρόσβαση σε κοινά συστήματα διοίκησης και άμεσο συντονισμό με άλλες μονάδες.
Τα ουκρανικά drones εξοπλισμένα με τερματικά Starlink λειτουργούν στην πρώτη γραμμή ως συνδετικοί κρίκοι, παρέχοντας συνδέσεις για άλλα drones και τηλεκατευθυνόμενα επίγεια οχήματα, τα οποία έχουν γίνει απολύτως απαραίτητα για τον ανεφοδιασμό στρατευμάτων τους τελευταίους μήνες.
Τερματικά Starlink είναι επίσης εγκατεστημένα σε επιθετικά drones και άλλα όπλα. Οι επικοινωνίες Starshield είναι απαραίτητες για την εκστρατεία επιθέσεων της Ουκρανίας εναντίον των ρωσικών δυνάμεων σε μεσαίο βάθος πίσω από τις πρώτες γραμμές. Τουλάχιστον μερικά από τα drones που επιτίθενται σε κατεχόμενα εδάφη 50-150 χιλιόμετρα από το μέτωπο – για παράδειγμα, στον αυτοκινητόδρομο που εκτείνεται κατά μήκος της Αζοφικής Θάλασσας προς την Κριμαία – φέρουν τερματικά Starlink και λειτουργούν ως αναμεταδότες για άλλα επιθετικά drones. Ουκρανικά drones μεγάλης εμβέλειας εξοπλισμένα με τερματικά και βιντεοκάμερες χρησιμοποιούνται επίσης εδώ και καιρό για την επίθεση σε στόχους στην Κριμαία.
Μετά την εισαγωγή των ορίων ταχύτητας από τις ΗΠΑ, ουκρανικές πηγές ανέφεραν ότι οι δορυφορικές επικοινωνίες χρησιμοποιούνταν επίσης σε μια νέα γενιά drones αναχαίτισης ικανών να αντιμετωπίσουν ρωσικά drones με κινητήρες τζετ. Τους τελευταίους μήνες, η Ρωσία έχει χρησιμοποιήσει μεγάλο αριθμό αυτών των drones για να επιτεθεί σε στόχους πολύ πίσω από τις πρώτες γραμμές της Ουκρανίας.
Η Ουκρανία είχε προσπαθήσει πρόσφατα να πείσει τον Μασκ και το αμερικανικό Πεντάγωνο να ενεργοποιήσουν την υπηρεσία Starlink πάνω από τη Ρωσία — φυσικά, μόνο για τερματικούς σταθμούς που κατέχουν οι ουκρανικές δυνάμεις – για να μπορούν να χτυπούν στόχους εντός του ρωσικού εδάφους, όπως εκτοξευτές βαλλιστικών πυραύλων Iskander-M και μαχητικά-βομβαρδιστικά σε αεροπορικές βάσεις.
Το αίτημα του Κιέβου απορρίφθηκε, επομένως τα ουκρανικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεγάλης εμβέλειας εξακολουθούν να χρησιμοποιούν αδρανειακά συστήματα πλοήγησης σε συνδυασμό με δορυφορική πλοήγηση GPS αντί να ελέγχονται από χειριστές.
Τι σημαίνουν για την Ουκρανία οι περιορισμοί στη χρήση του Starlink/Starshield;
Αυτό εξαρτάται από το όριο ταχύτητας.
Η διακοπή των συνδέσεων σε ταχύτητες άνω των 160 χιλιομέτρων την ώρα καθιστά εξαιρετικά δύσκολο για τα drones να χτυπήσουν κινητούς στόχους, όπως φορτηγά, σε μεσαίο βάθος πίσω από τις πρώτες γραμμές. Οι δορυφορικές επικοινωνίες θα καταστούν επίσης εντελώς άχρηστες σε drones αναχαίτισης ικανά να αντιμετωπίσουν ρωσικά drones με κινητήρες τζετ.
Εάν το όριο οριστεί στα 60-80 χιλιόμετρα την ώρα, οι επιχειρήσεις με μη επανδρωμένα αεροσκάφη σε όλο το μέτωπο θα διαταραχθούν. Θα πρέπει να εγκατασταθούν τερματικά δορυφορικών επικοινωνιών σε όλα τα μη επανδρωμένα επίγεια οχήματα, αυξάνοντας σημαντικά το κόστος των επιχειρήσεων στην πρώτη γραμμή. Οι ουκρανικές δυνάμεις θα πρέπει να σταματήσουν ένα μεγάλο μέρος των επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη FPV σε μεγάλες αποστάσεις, οι οποίες είναι προς το παρόν δυνατές κυρίως χάρη στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη αναμετάδοσης.
Τέλος, ένα πλήρες κλείσιμο — απίθανο, αλλά πιθανό εάν η διαμάχη μεταξύ Τραμπ και Ζελένσκι επιδεινωθεί — θα στερούσε εντελώς τις ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας από το καθιερωμένο σύστημα επικοινωνιών και διοίκησης.
Αυτή η απειλή σημαίνει ότι οι Ουκρανοί διοικητές πρέπει να αρχίσουν να αναζητούν τώρα έναν αντικαταστάτη του Starlink.
Τι θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει ο ουκρανικός στρατός αντί του Starlink;
Κανένα σύστημα εκτός του ελέγχου της κυβέρνησης των ΗΠΑ δεν είναι διαθέσιμο στην Ουκρανία ως άμεσο υποκατάστατο του Starlink.
Το ευρωπαϊκό αντίστοιχο σύστημα, Eutelsat OneWeb, έχει περάσει από διαδικασίες πτώχευσης. Οι αρχές της ΕΕ και της Βρετανίας εργάζονται τώρα για την ενσωμάτωση του αστερισμού OneWeb, ο οποίος διαθέτει 600 δορυφόρους σε τροχιά, σε ένα νέο σύστημα που ονομάζεται IRIS². Ακόμα κι αν το νέο πρόγραμμα προχωρήσει, θα έχει μικρότερο εύρος ζώνης από το Starlink.
Είναι πολύ πιθανό τα κινεζικά συστήματα Guowang και Qianfan να γίνουν διαθέσιμα στον ρωσικό στρατό πριν το IRIS² γίνει διαθέσιμο στον στρατό της Ουκρανίας, όπως έχει προειδοποιήσει και ο ίδιος ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Ωστόσο, η εμπειρία του ρωσικού στρατού δείχνει ότι υπάρχουν εναλλακτικές λύσεις στις δορυφορικές επικοινωνίες. Μέσα σε λίγους μήνες μετά το κλείσιμο όλων των λαθραίων τερματικών Starlink που χρησιμοποιούσαν οι ρωσικές δυνάμεις στην Ουκρανία, οι δυνάμεις αυτές κατασκεύασαν ένα σύστημα επικοινωνιών βασισμένο σε δίκτυα mesh.
Ο ρωσικός στρατός κατάφερε να αντικαταστήσει ορισμένες από τις δορυφορικές επικοινωνίες που παρέχονται από λαθραία τερματικά τόσο στο μέτωπο όσο και σε μη επανδρωμένα αεροσκάφη μεγάλης εμβέλειας. Το σύστημα mesh είναι, φυσικά, κατώτερο από το σύστημα Starlink της Ουκρανίας: Τα mesh relates κατανέμονται άνισα μεταξύ των ρωσικών μονάδων και μεγάλο μέρος του εξοπλισμού τους προέρχεται από ιδιωτικούς «εθελοντές» και όχι από το Υπουργείο Άμυνας. Οι επίγειες κεραίες που λειτουργούν ως οι κύριοι κόμβοι του δικτύου είναι ευάλωτες στην ανίχνευση και τις επιθέσεις από τις ουκρανικές δυνάμεις.
Ο ρωσικός στρατός έχει εγκαταστήσει κεραίες ακόμη και στη Λευκορωσία, που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο των δικτύων mesh των drones που επιτίθενται στην ουκρανική πρωτεύουσα. Ακόμα κι έτσι, τα δίκτυα mesh θα μπορούσαν να χρησιμεύσουν ως ένα αυτοσχέδιο υποκατάστατο ενός συστήματος που βασίζεται στο Starlink, εάν οι δορυφορικές επικοινωνίες διακοπούν εντελώς.
Πηγή: Meduza
