Η ένταση μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν φαίνεται να κορυφώνεται, με το ενδεχόμενο μιας στρατιωτικής επιχείρησης να είναι ορατό.
Παρά το γεγονός ότι οι στρατιωτικοί στόχοι είναι προδιαγεγραμμένοι, οι πολιτικές και κοινωνικές συνέπειες παραμένουν αβέβαιες.
Εάν οι διπλωματικές προσπάθειες αποτύχουν και ο Πρόεδρος Τραμπ δώσει την εντολή επίθεσης, τα επικρατέστερα σενάρια – σύμφωνα με τον ανταποκριτή για θέματα ασφαλείας του BBC, Frank Gardner – είναι τα εξής:
1. Χειρουργικά πλήγματα και μετάβαση στη δημοκρατία
Σε αυτό το αισιόδοξο σενάριο, οι ΗΠΑ πραγματοποιούν επιθέσεις ακριβείας σε στρατιωτικές υποδομές των Φρουρών της Επανάστασης (IRGC), σε βάσεις βαλλιστικών πυραύλων και πυρηνικές εγκαταστάσεις.
Η αποδυνάμωση του καθεστώτος οδηγεί στην κατάρρευσή του και στην εγκαθίδρυση μιας δημοκρατικής κυβέρνησης.
Ωστόσο, η ιστορία στο Ιράκ και τη Λιβύη δείχνει ότι τέτοιες παρεμβάσεις συχνά καταλήγουν σε μακροχρόνια αστάθεια, σε αντίθεση με την επανάσταση στη Συρία το 2024, που οδήγησε στην εκρίωξη του Μπασάρ αλ Άσαντ.
2. Επιβίωση του καθεστώτος με αναγκαστική μετριοπάθεια
Βασισμένο στο «μοντέλο της Βενεζουέλας», το σενάριο αυτό προβλέπει ότι το καθεστώς παραμένει στην εξουσία αλλά αναγκάζεται να υποχωρήσει.
Υπό την πίεση των πληγμάτων, η Τεχεράνη περιορίζει την υποστήριξη σε εξτρεμιστικές οργανώσεις, αναστέλλει το πυρηνικό της πρόγραμμα και χαλαρώνει την εσωτερική καταστολή.
Θεωρείται απίθανο, δεδομένης της ιστορικής αδιαλλαξίας της ηγεσίας επί 47 έτη.
3. Κατάρρευση του καθεστώτος και αντικατάστασή του από στρατιωτικούς
Πολλοί αναλυτές το θεωρούν ως το πιο ρεαλιστικό ενδεχόμενο. Παρά τη λαϊκή δυσαρέσκεια, ο σκληρός πυρήνας του κράτους ασφαλείας παραμένει συμπαγής.
Αντί για εκδημοκρατισμό, το κενό εξουσίας που θα δημιουργούσε ένα αμερικανικό πλήγμα θα μπορούσε να καλυφθεί από μια σκληροπυρηνική στρατιωτική κυβέρνηση ελεγχόμενη απευθείας από τους Φρουρούς της Επανάστασης.
4. Ιρανικά αντίποινα κατά των ΗΠΑ και των συμμάχων τους
Το Ιράν έχει προειδοποιήσει για άμεση απάντηση. Μπορεί να μην διαθέτει την ισχύ του αμερικανικού ναυτικού, αλλά διατηρεί ένα τεράστιο οπλοστάσιο πυραύλων και drones.
Στόχοι θα μπορούσαν να γίνουν αμερικανικές βάσεις στον Κόλπο (Κατάρ, Μπαχρέιν) ή γειτονικές χώρες που θεωρούνται συνεργοί (όπως η Ιορδανία).
Η επίθεση στην Aramco το 2019 αποτελεί υπενθύμιση της τρωτότητας των περιφερειακών υποδομών.
«Οι Άραβες γείτονες του Ιράν στον Κόλπο, όλοι σύμμαχοι των ΗΠΑ, είναι κατανοητά εξαιρετικά νευρικοί αυτή τη στιγμή ότι οποιαδήποτε στρατιωτική δράση των ΗΠΑ θα καταλήξει να τους γυρίσει μπούμερανγκ», αναφέρει ο Frank Gardner στο BBC.
5. Ναρκοθέτηση των Στενών του Ορμούζ
Μια κλασική αλλά αποτελεσματική απειλή για την παγκόσμια οικονομία. Το Ιράν θα μπορούσε να ναρκοθετήσει το Στενό του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το 20-25% του παγκόσμιου πετρελαίου και φυσικού αερίου.
Άλλωστε κατά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ του 1980-88, το Ιράν ναρκοθέτησε τις θαλάσσιες οδούς και τα ναρκαλιευτικά του Βασιλικού Ναυτικού κλήθηκαν να βοηθήσουν στην εκκαθάρισή τους.
Μια τέτοια κίνηση θα προκαλούσε σοκ στις διεθνείς αγορές και στις τιμές της ενέργειας, επαναλαμβάνοντας τακτικές του πολέμου της δεκαετίας του ’80.
Υπολογίζεται πως περίπου το 20% των παγκόσμιων εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και μεταξύ 20-25% του πετρελαίου και των υποπροϊόντων πετρελαίου διέρχονται από αυτό το στενό κάθε χρόνο.
6. Ασύμμετρη επίθεση και βύθιση αμερικανικού πλοίου
Η χρήση «σμηνών» από ταχύπλοα και drones θα μπορούσε να υπερκεράσει την προηγμένη αμερικανική άμυνα.
Η βύθιση ενός πλοίου του 5ου Στόλου ή η αιχμαλωσία Αμερικανών ναυτών θα αποτελούσε τεράστιο πλήγμα στο κύρος των ΗΠΑ.
Ιστορικά παραδείγματα, όπως η επίθεση στο USS Cole, αποδεικνύουν ότι ακόμη και οι υπερδυνάμεις είναι ευάλωτες σε μη συμβατικές τακτικές.
7. Γενικευμένο χάος και ανθρωπιστική κρίση
Ο μεγαλύτερος φόβος για τη Σαουδική Αραβία και το Κατάρ είναι η πλήρης αποσύνθεση του Ιράν.
Ένας εμφύλιος πόλεμος ή η ανάφλεξη εθνοτικών συγκρούσεων (Κούρδοι, Μπαλούχοι) θα δημιουργούσε ένα επικίνδυνο κενό ασφαλείας.
Η κατάρρευση μιας χώρας 93 εκατομμυρίων κατοίκων θα πυροδοτούσε μια προσφυγική κρίση άνευ προηγουμένου, μετατρέποντας μια στρατιωτική επιχείρηση σε περιφερειακή καταστροφή.
Πηγή: BBC / Frank Gardner
