*του Κώστα Σαρικά
Η αναβάθμιση των 38 F-16 Block 50 της Πολεμικής Αεροπορίας σε διαμόρφωση Viper περνά σε καθαρή φάση θεσμικής ωρίμανσης, καθώς σύμφωνα με πληροφορίες, έλαβε ήδη το «πράσινο φως» από το ΣΑΓΕ και παραμένει πρόγραμμα πρώτης γραμμής με κατεύθυνση να προχωρήσει χωρίς νέα καθυστέρηση.
Η απόφαση αυτή δεν έρχεται σε κενό χρόνου, αλλά «κουμπώνει» πάνω σε μια πολύ συγκεκριμένη ανάγκη του Επιτελείου να κλείσει το κενό δυνατοτήτων που ανοίγει όσο αυξάνεται ο αριθμός των Viper και να διατηρήσει υψηλές διαθεσιμότητες
Παρά τα σενάρια που επανέρχονται κατά διαστήματα περί ακύρωσης ή περί αντικατάστασης του προγράμματος από εναλλακτική αγορά επιπλέον F-35, το μήνυμα που εκπέμπεται είναι ξεκάθαρο.
Τα Block 50 αντιμετωπίζονται ως κρίσιμος κρίκος για την ομοιογένεια του στόλου, για την επιχειρησιακή αντοχή σε υψηλή ένταση και για τη διατήρηση της βιομηχανικής δυναμικής που χτίστηκε με κόπο τα τελευταία χρόνια στην Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία.
Αγκάθι το χρονοδιάγραμμα – «κλειδωμένο» το κόστος, όχι ο χώρος στον προϋπολογισμό
Παρότι το πρόγραμμα έχει «κλειδώσει» ως κατεύθυνση με το συνολικό κόστος εκτιμάται περίπου στα 1,05 δισ. ευρώ σημαντικό «αγκάθι» φαίνεται ότι αποτελεί το χρονοδιάγραμμα. Αν και οι πόροι υπάρχουν με το πρόγραμμα να περιλαμβάνεται στο ΜΠΑΕ, έως το 2031 δεν υπάρχει επιπλέον δημοσιονομικός χώρος στον προϋπολογισμό αμυντικών εξοπλιστικών δαπανών.
Ο λόγος είναι ότι ο διαθέσιμος χώρος έχει ήδη δεσμευτεί από άλλα μεγάλα προγράμματα που βρίσκονται σε εξέλιξη, το πλαίσιο που θέτει το υπουργείο Οικονομικών είναι συγκεκριμένο και εξαιρετικά δεσμευτικό με αποτέλεσμα η δυνατότητα που διαφαίνεται να αφορά σταδιακή αποδέσμευση των σχετικών πόρων σε βάθος χρόνου από το 2031 έως το 2037.
Το δεδομένο αυτό λειτουργεί ως εμπόδιο στον σχεδιασμό για άμεση υλοποίηση του προγράμματος αναβάθμισης των 38 F-16 Block 50 από το 2028, χρονιά κατά την οποία θα έχει ολοκληρωθεί η αναβάθμιση των 82 F-16 που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη. Ενώ σημαντική παράμετρο αποτελεί και ο χρόνος παράδοσης του πρώτου «πιλοτικού» αναβαθμισμένου block 50, καθώς οι διαφορές με τα block 52 είναι αρκετές και σε κάθε περίπτωση οι εργασίες αναβάθμισης θα απαιτήσουν περισσότερο χρόνο.
Κατά συνέπεια ακόμη και αν κλειδώσουν οι τεχνικές λεπτομέρειες και προχωρήσουν οι θεσμικές εγκρίσεις, η αφετηρία της γραμμής αναβάθμισης για τα Block 50 επηρεάζεται από τη δυνατότητα χρηματοδότησης στο «σωστό» παράθυρο. Μόνο εφόσον εξασφαλιστεί επιπλέον δημοσιονομικός χώρος για αμυντικές δαπάνες μπορεί το πρόγραμμα να κινηθεί νωρίτερα και να μην μετατεθεί πρακτικά σε χρονικό ορίζοντα που ανοίγει μετά το 2031, με συνέπειες τόσο στην επιχειρησιακή ομοιογένεια όσο και στη διατήρηση του ρυθμού στην ΕΑΒ.
Τι περιλαμβάνει η διαμόρφωση αναβάθμισης των Block 50
Τα στοιχεία της διαμόρφωσης που εξετάζεται δείχνουν ότι το πακέτο δεν περιορίζεται σε ένα ραντάρ. Αφορά συνολική αναβάθμιση αισθητήρων, επεξεργασίας, δικτύωσης, επικοινωνιών, ταυτοποίησης, ασφάλειας πτήσης και εργονομίας πιλοτηρίου. Η εικόνα που προκύπτει δείχνει ότι τα Block 50 ανεβαίνουν στο ίδιο επιχειρησιακό επίπεδο με τον κορμό των Viper.
Αισθητήρας και δικτύωση
Στην κορυφή βρίσκεται το ραντάρ AESA AN/APG-83, που αλλάζει την ικανότητα εντοπισμού, παρακολούθησης και εμπλοκής στόχων σε αέρα και επιφάνεια, με αυξημένη αντοχή σε παρεμβολές και αναβαθμισμένες δυνατότητες χαρτογράφησης.
Η δικτύωση στηρίζεται σε Link-16 με MIDS-JTRS. Σε ένα περιβάλλον όπως το Αιγαίο, όπου η τακτική εικόνα αλλάζει σε δευτερόλεπτα, η ανταλλαγή δεδομένων σε πραγματικό χρόνο δεν είναι πολυτέλεια. Είναι ο τρόπος που κερδίζεται χρόνος και δίνει μετρήσιμο επιχειρησιακό αποτέλεσμα.
Υπολογιστής αποστολής και αρχιτεκτονική
Κεντρικό ρόλο έχει ο νέος υπολογιστής αποστολής. Η αξία του δεν είναι μόνο οι επιδόσεις, αλλά η δυνατότητα καλύτερης σύντηξης δεδομένων, άρα καθαρότερη τακτική εικόνα για τον χειριστή και γρηγορότερη διαδικασία απόφασης και εμπλοκής.
Πλοήγηση, επικοινωνίες, ταυτοποίηση
Η αναβάθμιση περιλαμβάνει νέο σύστημα πλοήγησης, ενίσχυση των ηλεκτρονικών της κεραίας, ενώ εξαιρετικά ενισχυμένες θα είναι οι δυνατότητες ταυτοποίησης. Σημαντική θα είναι και αναβάθμιση με σύστημα επικοινωνιών 4ης γενιάς με έμφαση στην ασφάλεια στο σύγχρονο περιβάλλον επιχειρήσεων.
Ασφάλεια πτήσης και αυτοπροστασία
Η αναβάθμιση προβλέπει νέα συστήματα ασφάλειας πτήσης και αποφυγής σύγκρουσης με το έδαφος με στόχο την προστασία της ζωής των ιπτάμενων αλλά και τη διατήρηση των μέσων, δηλαδή διαθεσιμότητες και επιχειρησιακή αντοχή. Στο πακέτο παραμένει το ASPIS II, στοιχείο κρίσιμο για την επιβίωση σε περιβάλλον υψηλής απειλής με δυνατότητα εγκατάστασης νέου συστήματος αυτοπροστασίας, όπως και στα 82 Viper, μαζί με σύστημα καταγραφής δεδομένων.
Cockpit και εργονομία
Η εικόνα στο πιλοτήριο αλλάζει με δύο έγχρωμες πολυλειτουργικές οθόνες και μία κεντρική οθόνη, ενώ στο κράνος προβλέπεται δυνατότητα JHMCS II, που ανεβάζει την αποτελεσματικότητα σε εμπλοκές κοντινής ακτίνας, αλλά και στη διαχείριση αισθητήρων και στοχοποίησης. Επιπλέον, στη διαμόρφωση περιλαμβάνεται και Have Glass II, που συνδέεται με τη μείωση του ίχνους του αεροσκάφους.
Στοχοποίηση, ναυτιλία και η φαρέτρα οπλισμού
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν τα στοιχεία που αφορούν στοχοποίηση, πλοήγηση χαμηλού ύψους και υπάρχοντα όπλα, καθώς δείχνουν πώς το Block 50 Viper θα αξιοποιεί όχι μόνο νέους αισθητήρες αλλά και το οπλοστάσιο που ήδη διαθέτει η Πολεμική Αεροπορία.
Στο σκέλος των pods προβλέπεται διατήρηση των LANTIRN, με πρόβλεψη για εγκατάσταση Sniper ATP και Litening, καθώς και προβλέψεις για Recce Pod.
Στα όπλα, το πλαίσιο που καταγράφεται ως υφιστάμενη βάση περιλαμβάνει μεταξύ άλλων:
- AIM-120 σε όλες τις διαθέσιμες εκδόσεις.
- AIM-9 σε όλες τις διαθέσιμες εκδόσεις
- AGM-84D Harpoon και AGM-84L-1 Harpoon Block II
- AGM-154 JSOW
- Βόμβες ακριβείας GBU σε όλες τις διαθέσιμες εκδόσεις.
Γιατί τα Block 50 δεν μπορούν να μείνουν πίσω
Τα 38 F-16 Block 50 δεν είναι αεροσκάφη δεύτερης γραμμής. Έχουν σηκώσει μεγάλο βάρος σε αποστολές επιφυλακής, αναχαιτίσεις και επιχειρησιακή δραστηριότητα. Όσο όμως ο κορμός των F-16 περνά σε ανώτερο επίπεδο αισθητήρων και δικτύωσης, το να παραμείνουν τα Block 50 σε παλαιότερη τεχνολογική βάση δημιουργεί έναν στόλο πολλών ταχυτήτων, δηλαδή διαφορετικές δυνατότητες στο ίδιο επιχειρησιακό περιβάλλον.
Σε περίοδο κρίσης αυτό δεν μεταφράζεται σε ευελιξία, αλλά σε περιορισμούς. Διαφορετικές διαμορφώσεις σημαίνουν διαφορετικές τακτικές αξιοποίησης, διαφορετικές απαιτήσεις υποστήριξης, διαφορετική εικόνα σε επίπεδο δικτύωσης, άρα μεγαλύτερη δυσκολία για το Επιτελείο να παράγει σταθερά υψηλό αριθμό εξόδων με κοινή επιχειρησιακή γλώσσα.
Ακριβώς για αυτόν τον λόγο τα Viper παραμένουν ο μαζικός πολλαπλασιαστής ισχύος. Τα F-35 αποτελούν στρατηγική επιλογή επόμενης γενιάς, όμως δεν μπορούν από μόνα τους να καλύψουν το βάθος αριθμών και την αντοχή εξόδων που απαιτείται σε περιβάλλον υψηλής έντασης. Το στοίχημα για την Πολεμική Αεροπορία είναι ένα πλέγμα ικανοτήτων με κορμό μεγάλου αριθμού αεροσκαφών στο ίδιο επίπεδο αισθητήρων, επεξεργασίας και δικτυοκεντρικής λειτουργίας.
Πίεση χρόνου και τρία παράλληλα ρίσκα
Η πίεση χρόνου δεν είναι θεωρητική. Είναι μετρήσιμο επιχειρησιακό και οικονομικό δεδομένο, καθώς κάθε καθυστέρηση αυξάνει ταυτόχρονα τρία ρίσκα.
· Επιχειρησιακό ρίσκο
Τα 38 Block 50 αποτελούν υπολογίσιμο μέρος της μαχητικής ισχύος. Αν μείνουν τεχνολογικά πίσω, το Επιτελείο θα κληθεί να διαχειριστεί διαφορετικά επίπεδα δυνατοτήτων μέσα στην ίδια αεροπορική εικόνα, με επιπτώσεις στη συνεργασία, στη στοχοποίηση, στη διαχείριση αποστολών και στη συνολική αποτελεσματικότητα.
· Βιομηχανικό ρίσκο
Η ΕΑΒ έχει επενδύσει σε εκπαίδευση, πιστοποιήσεις και εμπειρία μέσα από το πρόγραμμα των 82 αναβαθμίσεων. Ένα μεγάλο κενό μετά την ολοκλήρωση της βασικής ροής εργασιών δεν σημαίνει απλώς παύση. Σημαίνει απώλεια ρυθμού, διάβρωση τεχνογνωσίας, μετακίνηση εξειδικευμένου προσωπικού και τελικά μεγαλύτερο κόστος επανεκκίνησης.
· Οικονομικό και διαπραγματευτικό ρίσκο
Η καθυστέρηση αυξάνει την πιθανότητα αλλαγών σε τιμές, διαθεσιμότητα υλικών, απαιτήσεις, ακόμη και στη σειρά προτεραιότητας που δίνει η αμερικανική πλευρά σε προγράμματα FMS. Το παράθυρο σταθερότητας δεν είναι απεριόριστο και όσο περνά ο χρόνος τόσο αυξάνεται η πιθανότητα δυσμενέστερων οικονομικών δεδομένων.
Για αυτό και το αίτημα για επίσημο πακέτο πρότασης δεν είναι γραφειοκρατική λεπτομέρεια. Είναι το σημείο που μετατρέπει τη συζήτηση σε πρόγραμμα με δεσμευτικά δεδομένα.
Από τα 82 στα 120 Viper, ο στόχος της ομοιογένειας
Ο στρατηγικός στόχος περιγράφεται καθαρά ως δημιουργία ενιαίου κορμού 120 F-16 σε διαμόρφωση Viper. Η ομοιογένεια δεν είναι απλώς τεχνικό πλεονέκτημα. Είναι επιχειρησιακό όφελος πρώτης γραμμής.
Ένας ομοιογενής κορμός σημαίνει κοινές διαδικασίες εκπαίδευσης και αξιοποίησης, κοινά πακέτα ανταλλακτικών και υποστήριξης, καλύτερη προβλεψιμότητα κόστους, κοινή δικτύωση και ανταλλαγή δεδομένων, κοινή φιλοσοφία αποστολών από αναχαίτιση μέχρι κρούση και ναυτική συνεργασία, μεγαλύτερη ευελιξία στη διάθεση Μοιρών χωρίς περιορισμούς στη διαμόρφωση.
Σε μια αεροπορική αναμέτρηση όπου το αποτέλεσμα κρίνεται από την ποιότητα της πληροφορίας, την ταχύτητα απόφασης και τη συνεργασία πλατφορμών, η δυνατότητα διάθεσης μεγάλου αριθμού αεροσκαφών στο ίδιο επίπεδο αισθητήρων και δικτυοκεντρικής λειτουργίας είναι προϋπόθεση αποτροπής.
Η ΕΑΒ ως κέντρο βάρους του σχεδιασμού
Το πιο κρίσιμο στοιχείο είναι να αντιμετωπιστούν τα F-16 Block 50 όχι ως πρόγραμμα από μηδενική βάση, αλλά ως φυσική συνέχεια της γραμμής Viper που έχει ωριμάσει στην ΕΑΒ. Το πρόγραμμα των αναβαθμίσεων έχει ήδη περάσει τη φάση που οργανώνεται η γραμμή, δημιουργούνται διαδικασίες, λύνονται τεχνικά ζητήματα και αποκτάται εμπειρία. Αυτό είναι κεφάλαιο που πρέπει να αξιοποιηθεί, όχι να χαθεί.
Η ΕΑΒ πέρασε δυσκολίες, τεχνικά εμπόδια και περιόδους χαμηλότερου ρυθμού, όμως η εικόνα έχει βελτιωθεί, η παραγωγή αποτελέσματος είναι πλέον ορατή και η εμπειρία έχει συσσωρευτεί. Αν το πρόγραμμα των Block 50 ακολουθήσει χρονικά χωρίς μεγάλα κενά, η χώρα κερδίζει διατήρηση τεχνογνωσίας, σταθερή ροή εργασιών, ομαλή μετάβαση χωρίς απώλεια παραγωγικής δυναμικής και καλύτερη συνολική διαχείριση ανταλλακτικών, δοκιμών και πιστοποιήσεων.
Αντίθετα, ένα μεγάλο κενό δημιουργεί δομικό πρόβλημα επανεκκίνησης, επανεκπαίδευσης στην πράξη, ανάκτησης ρυθμού και τελικά υψηλότερο κόστος.
Το διακύβευμα για την Πολεμική Αεροπορία
Το πρόγραμμα των Block 50 δεν είναι ένα ακόμη εξοπλιστικό που μπορεί να μετακινηθεί χρονικά χωρίς συνέπειες. Αγγίζει ταυτόχρονα τρεις πυλώνες. Την ισχύ των Μοιρών και την ικανότητα παραγωγής υψηλού αριθμού εξόδων με κοινές δυνατότητες. Την οικονομία κλίμακας στην υποστήριξη, δηλαδή λιγότερες διαφορετικές γραμμές ανταλλακτικών και απλούστερη τεχνική μέριμνα σε βάθος χρόνου. Τη διατήρηση μιας εθνικής βιομηχανικής δυνατότητας που χτίστηκε με κόπο, προσωπικό και επένδυση στην ΕΑΒ.
Στη μεγάλη εικόνα ενός στόλου περίπου 200 μαχητικών υψηλών δυνατοτήτων, τα Viper αποτελούν τον μαζικό πυλώνα, τα Rafale προσθέτουν κρίσιμες δυνατότητες σε συγκεκριμένα προφίλ αποστολών και η προοπτική των F-35 ανεβάζει το επίπεδο σε επιβιωσιμότητα, αισθητήρες και αποστολές διείσδυσης. Σε αυτό το πλέγμα, τα 38 Block 50 είναι κλειδί, γιατί αυξάνουν τον αριθμό των κορυφαίων F-16 σε μέγεθος που προσφέρει πραγματική επιχειρησιακή αντοχή, όχι απλώς ποιοτικό πλεονέκτημα σε περιορισμένο αριθμό αεροσκαφών.
Το επόμενο βήμα, Βουλή και «κλείδωμα» διαδικασιών
Με το πρόγραμμα να περνά από το ΣΑΓΕ, το επόμενο βήμα είναι να προχωρήσει το θεσμικό σκέλος και να φτάσει στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής. Η κοινοβουλευτική έγκριση δεν είναι απλώς τυπική πράξη αλλά λειτουργεί ως καταλύτης, ξεκαθαρίζει το πλαίσιο, δίνει πολιτική κάλυψη και επιτρέπει να προχωρήσουν οι διαδικασίες FMS με σαφή προγραμματισμό και μετρήσιμο χρονοδιάγραμμα.
Τα 120 F-16 Viper ως ενιαίος κορμός υψηλών δυνατοτήτων, μεταφράζονται σε συνέχεια στη γραμμή αναβάθμισης και διατήρηση τεχνογνωσίας στην ΕΑΒ, σε υψηλότερες διαθεσιμότητες και απλούστερη υποστήριξη και κυρίως σε μεγαλύτερη αποτρεπτική αντοχή και ισχύ.
