*του Κώστα Σαρικά
Μια συμφωνία με σαφές γεωπολιτικό και τεχνολογικό αποτύπωμα «κλείδωσε» στη Λευκωσία, στο περιθώριο του συνεδρίου Battlefield Redefined 2026. Ο ευρωπαϊκός δορυφορικός πάροχος Hellas Sat, η γαλλική διαστημική υπηρεσία CNES, η Thales Alenia Space και η Safran υπέγραψαν συμφωνία-πλαίσιο για την ανάπτυξη συστήματος οπτικών δορυφορικών επικοινωνιών επόμενης γενιάς που θα φιλοξενηθεί στον μελλοντικό γεωστατικό δορυφόρο Hellas Sat 5, με παράλληλη εγκατάσταση πιλοτικού επίγειου οπτικού σταθμού στην Κύπρο.
Η κίνηση δεν είναι μια απλή τεχνολογική αναβάθμιση. Πρόκειται για στρατηγική επιλογή που τοποθετεί Ελλάδα και Κύπρο στην αιχμή της ευρωπαϊκής προσπάθειας για ασφαλείς, ανθεκτικές και υπερ-υψηλής χωρητικότητας διαστημικές επικοινωνίες, ικανές να αγγίξουν ρυθμούς μετάδοσης της τάξης του 1 terabit ανά δευτερόλεπτο.
Σε μια εποχή όπου οι υποθαλάσσιες και χερσαίες οπτικές ίνες θεωρούνται ευάλωτες σε δολιοφθορές και υβριδικές απειλές, ο γεωστατικός δορυφόρος αναδεικνύεται σε πυλώνα στρατηγικής ανθεκτικότητας.
Ο Hellas Sat 5 και η μετάβαση στις οπτικές επικοινωνίες
Ο Hellas Sat 5 θα αποτελέσει την πλατφόρμα επίδειξης και επιχειρησιακής ωρίμανσης της τεχνολογίας free-space optics (FSO).
Η Thales Alenia Space αναλαμβάνει την παροχή του συστήματος SOLiS και του οπτικού ωφέλιμου φορτίου λέιζερ επί του δορυφόρου, ενώ η Safran θα εγκαταστήσει τον πιλοτικό εμπορικό επίγειο σταθμό (CyOGS) στο teleport της Hellas Sat στην Κύπρο. Ο σταθμός αυτός θα επικοινωνεί με τον οπτικό σταθμό FROGS του CNES στο Παρατηρητήριο της Κυανής Ακτής, δημιουργώντας ένα διαλειτουργικό δίκτυο που θα μπορεί να συνδεθεί και με άλλα ευρωπαϊκά οπτικά συστήματα υπό ανάπτυξη.
Η ουσία βρίσκεται στην τεχνολογία. Οι επικοινωνίες λέιζερ στο διάστημα επιτρέπουν μετάδοση δεδομένων πολλαπλάσια των σημερινών δορυφορικών λύσεων, οι οποίες κινούνται σε μερικές δεκάδες Gbps. Με συνδυασμό πολλαπλών μηκών κύματος, το SOLiS στοχεύει σε επιδόσεις που προσεγγίζουν το 1 Tbps, ακόμη και με τις ατμοσφαιρικές διαταραχές που επηρεάζουν τη διάδοση της δέσμης.
Στρατηγική ανθεκτικότητα και κυριαρχία
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, η σημασία υπερβαίνει το τεχνολογικό επίτευγμα. Η ενσωμάτωση οπτικών επικοινωνιών σε γεωστατική τροχιά δημιουργεί ένα εναλλακτικό, ανεξάρτητο από υποθαλάσσια καλώδια, κανάλι μεταφοράς κρίσιμων δεδομένων.
Σε περιβάλλον αυξανόμενων απειλών κατά κρίσιμων υποδομών, η δυνατότητα διασύνδεσης κυβερνητικών, αμυντικών και στρατηγικών χρηστών μέσω ασφαλούς διαστημικού καναλιού αποτελεί εργαλείο εθνικής ισχύος.
Η συμφωνία αποκτά επιπλέον βαρύτητα λόγω του ευρωπαϊκού της χαρακτήρα. Το πρόγραμμα SOLiS εντάσσεται στο France 2030 και συνδέεται με ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, όπως τα VERTIGO και DYSCO.
Με τη συμμετοχή ελληνικών και κυπριακών φορέων – μεταξύ αυτών το Εθνικό Αστεροσκοπείο Αθηνών και το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος – διαμορφώνεται ένας πυρήνας τεχνογνωσίας που μπορεί να λειτουργήσει ως επιταχυντής για εγχώριες εφαρμογές και βιομηχανικές συνεργασίες.
Η γεωπολιτική διάσταση
Η τριμερής συνεργασία Γαλλίας – Ελλάδας – Κύπρου στο Διάστημα έρχεται να προστεθεί στο ήδη ενισχυμένο πλέγμα αμυντικής και στρατηγικής σύμπλευσης στην Ανατολική Μεσόγειο. Η παρουσία της Γαλλίας, μέσω του CNES και της Thales Alenia Space, προσδίδει βάθος και βιομηχανική ισχύ, ενώ η Κύπρος μετατρέπεται σε κόμβο οπτικών διαστημικών επικοινωνιών.
Το γεγονός ότι η υπογραφή πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο εκδήλωσης με τη συμμετοχή της DG DEFIS της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, κατά την Κυπριακή Προεδρία της ΕΕ, υπογραμμίζει τον ευρωπαϊκό συμβολισμό. Δεν πρόκειται για διμερές έργο, αλλά για ευρωπαϊκή επένδυση στην τεχνολογική αυτονομία.
Free-Space Optics: Το επόμενο πρότυπο
Οι οπτικές επικοινωνίες στο διάστημα θεωρούνται το αντίστοιχο άλμα που έφεραν οι οπτικές ίνες στη γήινη τηλεπικοινωνιακή υποδομή. Εκτός από την τεράστια αύξηση χωρητικότητας, προσφέρουν στενή δέσμη μετάδοσης, άρα μεγαλύτερη ασφάλεια έναντι παρεμβολών ή υποκλοπών.
Παράλληλα, η χρήση οπτικών ζεύξεων μπορεί να μειώσει τον αριθμό των απαιτούμενων δορυφόρων, περιορίζοντας τον κορεσμό τροχιών και ενισχύοντας τη βιωσιμότητα της διαστημικής υποδομής. Σε επίπεδο εφαρμογών, η τεχνολογία καλύπτει από καθολική πρόσβαση στο διαδίκτυο και απευθείας μετάδοση δεδομένων παρατήρησης Γης έως ιδιωτικά δίκτυα για data centers και εφεδρικά κανάλια σε περίπτωση κρίσης.
Επιχειρησιακές και οικονομικές προεκτάσεις
Η Hellas Sat, με δικαιώματα εκμετάλλευσης της τροχιακής θέσης 39° Ανατολικά και στόλο γεωστατικών δορυφόρων, αποκτά μέσω του Hellas Sat 5 ανταγωνιστικό πλεονέκτημα. Η υιοθέτηση οπτικών ζεύξεων υψηλής χωρητικότητας μπορεί να προσελκύσει πελάτες υψηλής προστιθέμενης αξίας, από κυβερνήσεις έως διεθνείς οργανισμούς και παρόχους κρίσιμων υπηρεσιών.
Για την ελληνική πλευρά, η πρόκληση είναι διπλή: αφενός η αξιοποίηση της τεχνογνωσίας σε εθνικό επίπεδο, αφετέρου η ενσωμάτωση της νέας υποδομής σε ένα ευρύτερο δίκτυο ασφαλών επικοινωνιών που θα εξυπηρετεί αμυντικές και πολιτικές ανάγκες. Η διαλειτουργικότητα με άλλα ευρωπαϊκά οπτικά συστήματα δημιουργεί προοπτική για ένα πανευρωπαϊκό πλέγμα ασφαλούς διαστημικής συνδεσιμότητας.
Μια νέα εποχή για τις διαστημικές επικοινωνίες
Οι δηλώσεις των επικεφαλής των εμπλεκόμενων οργανισμών συγκλίνουν σε ένα σημείο: η μετάβαση στις οπτικές επικοινωνίες συνιστά σημείο καμπής. Για το CNES, η επιχειρησιακή δοκιμή του SOLiS ανοίγει τον δρόμο για εμπορικές εφαρμογές. Για τη Thales Alenia Space, το σύστημα αποτελεί θεμέλιο για ένα δίκτυο υπερ-υψηλής χωρητικότητας. Για τη Safran, είναι πεδίο επίδειξης τεχνολογίας σε κρίσιμες εφαρμογές.
Για την Ελλάδα και την Κύπρο, όμως, είναι κάτι περισσότερο: είναι επένδυση στην ψηφιακή κυριαρχία. Σε ένα περιβάλλον όπου η πληροφορία αποτελεί στρατηγικό αγαθό, η δυνατότητα ασφαλούς, ανθεκτικής και ταχύτατης μετάδοσής της από το Διάστημα μετατρέπεται σε παράγοντα αποτροπής και εθνικής ισχύος.
Η συμφωνία για τον Hellas Sat 5 δεν αφορά μόνο έναν νέο δορυφόρο. Αφορά την είσοδο της χώρας σε μια τεχνολογική κατηγορία που μέχρι πρόσφατα ανήκε σε λίγους. Και εφόσον το πρόγραμμα υλοποιηθεί εντός χρονοδιαγράμματος, η Ελλάδα θα βρεθεί στην πρώτη γραμμή της ευρωπαϊκής διαστημικής και τηλεπικοινωνιακής επανάστασης.
