*του Κώστα Σαρικά
Σε πορεία αντίστροφης μέτρησης προς την υλοποίηση εισέρχεται το πρόγραμμα αναβάθμισης των 38 μαχητικών F-16 Block 50 της Πολεμικής Αεροπορίας, καθώς – σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert.gr – η τελική Letter of Request (LOR) έχει πλέον πάρει τον δρόμο από την αρμόδια για τα εξοπλιστικά Γενική Διεύθυνση Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων προς τις Ηνωμένες Πολιτείες μέσω του γραφείου της πρεσβείας των ΗΠΑ στην Αθήνα.
Πρόκειται για εξέλιξη που στην πράξη σηματοδοτεί τη μετάβαση από τη φάση της προετοιμασίας στη φάση της ουσιαστικής ενεργοποίησης του προγράμματος. Δεν αφορά μια ακόμη γραφειοκρατική κίνηση, αλλά για το κομβικό βήμα που ξεκλειδώνει τον μηχανισμό των αμερικανικών ForeignMilitary Sales και δημιουργεί το απαραίτητο θεσμικό και διαδικαστικό πλαίσιο ώστε η αναβάθμιση των Block 50 να αποκτήσει πλέον σαφές περίγραμμα, συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα και δεσμευτική τροχιά υλοποίησης.
Το πρόγραμμα αφορά 38 αεροσκάφη, έχει εγκριθεί πολιτικά και κοινοβουλευτικά, και κινείται σε οικονομικό πλαίσιο περίπου 1,05 δισ. ευρώ.
Για την Πολεμική Αεροπορία, η αποστολή της LOR δεν είναι απλώς το επόμενο βήμα. Είναι το πραγματικό σημείο εκκίνησης ενός προγράμματος που θεωρείται απολύτως αναγκαίο για τη διατήρηση της μαχητικής ισχύος, της ομοιοτυπίας και της διαλειτουργικότητας του στόλου των F-16.
Η ηγεσία της Πολεμικής Αεροπορίας είχε από καιρό καταστήσει σαφές ότι τα Block 50 δεν αποτελούν συμπληρωματική δύναμη δεύτερης γραμμής, αλλά βασικό επιχειρησιακό εργαλείο, το οποίο σηκώνει καθημερινά σημαντικό βάρος αποστολών αναχαίτισης, ετοιμότητας και εκπαίδευσης. Γι’ αυτό και η αναβάθμισή τους δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ ως πολυτέλεια. Αντιθέτως, αντιμετωπίστηκε ως όρος επιβίωσης για την επόμενη ημέρα της αεροπορικής ισχύος της χώρας.
Η LOR ως το πραγματικό «start» του προγράμματος
Η συζήτηση γύρω από τα F-16 Block 50 κράτησε πολλούς μήνες, με διαπραγματεύσεις, τεχνικές επεξεργασίες, διορθώσεις κόστους και επιμονή από την πλευρά του Αεροπορικού Επιτελείου ώστε να διαμορφωθεί ένα πακέτο που να είναι επιχειρησιακά πλήρες αλλά και οικονομικά διαχειρίσιμο.
Το γεγονός ότι η LOR έφυγε προς τις ΗΠΑ σημαίνει ότι η ελληνική πλευρά έχει πλέον αποτυπώσει με σαφήνεια το ζητούμενο, τις τεχνικές απαιτήσεις, τις προβλέψεις για υλοποίηση και τη γενική φιλοσοφία του προγράμματος. Από εδώ και πέρα, ο δρόμος οδηγεί στην επίσημη αμερικανική απάντηση, στη διαμόρφωση του τελικού πακέτου και εν συνεχεία στα επόμενα συμβατικά βήματα που θα καταλήξουν στην έναρξη εκτέλεσης.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία διότι μέχρι τώρα, παρά την πολιτική βούληση και την ένταξη του προγράμματος στον συνολικό αμυντικό σχεδιασμό, υπήρχε πάντα η εκκρεμότητα του πότε θα γινόταν το βήμα που θα ενεργοποιούσε οριστικά τη διαδικασία.
Με την αποστολή της LOR, αυτή η εκκρεμότητα παύει να υπάρχει. Η αναβάθμιση περνά πλέον από τη σφαίρα του σχεδιασμού στη σφαίρα της υλοποίησης. Και αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο μήνυμα της εξέλιξης. Ότι δηλαδή η ΠΑ δεν αφήνει τα Block 50 να βαλτώσουν σε μια μεταβατική κατάσταση, αλλά επιμένει να τα εντάξει στον κεντρικό κορμό της μελλοντικής της δομής.
Γιατί τα Block 50 είναι απολύτως κρίσιμα για την HAF
Τα 38 F-16 Block 50 υπηρετούν σε δύο από τις πλέον γνωστές και επιχειρησιακά δραστήριες Μοίρες της 111 Πτέρυγας Μάχης, την 341 και την 347. Πρόκειται για αεροσκάφη που έχουν αποδείξει διαχρονικά την αξία τους και τα οποία, παρά την ηλικία τους, εξακολουθούν να αποτελούν εξαιρετικά χρήσιμες πλατφόρμες.
Όμως, η τεχνολογική απόσταση που αρχίζει να τα χωρίζει από τα Viper, από τα Rafale και μελλοντικά από τα F-35, καθιστά μονόδρομο την αναβάθμισή τους. Σε διαφορετική περίπτωση, η ΠΑ θα κατέληγε να διαθέτει μέσα στον ίδιο τύπο μαχητικού διαφορετικές τεχνολογικές ταχύτητες, διαφορετικές επιχειρησιακές δυνατότητες και αυξανόμενο κόστος υποστήριξης.
Η Πολεμική Αεροπορία έχει επενδύσει στρατηγικά στην ομογενοποίηση. Η λογική είναι ότι όσο πιο κοινά υποσυστήματα, όσο πιο κοντινή επιχειρησιακή φιλοσοφία, όσο μεγαλύτερη κοινότητα λογιστικής και τεχνικής υποστήριξης, τόσο μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα πετυχαίνεται στο σύνολο της δύναμης. Αυτό ακριβώς υπηρετεί η αναβάθμιση των Block 50 σε διαμόρφωση Viper. Δεν είναι μόνο θέμα μεγαλύτερων δυνατοτήτων του κάθε αεροσκάφους ξεχωριστά. Είναι κυρίως θέμα συνοχής του συνόλου. Είναι η μετάβαση σε μια αεροπορία που θα μπορεί να επιχειρεί με κοινή γλώσσα, κοινή τακτική αντίληψη, κοινή ψηφιακή αρχιτεκτονική και σημαντικά απλοποιημένη υποστήριξη.
Ο στόχος των 120 Viper
Η αναβάθμιση των 38 Block 50 δεν είναι αυτόνομο πρόγραμμα. Αποτελεί τον κρίσιμο κρίκο ενός ευρύτερου σχεδίου που θέλει την Πολεμική Αεροπορία να διαθέτει μέσα στα επόμενα χρόνια έναν ισχυρό πυρήνα 120 F-16 Viper. Με δεδομένη την εξέλιξη του εκσυγχρονισμού των Block 52+ και Block 52+ Advanced, η ένταξη και των Block 50 στην ίδια περίπου τεχνολογική οικογένεια δημιουργεί έναν ενιαίο κορμό μαχητικών ικανό να υποστηρίξει το μεγαλύτερο μέρος του επιχειρησιακού φορτίου.
Αυτός ο αριθμός αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν συνδυαστεί με τα 24 Rafale και με την επικείμενη ένταξη των F-35, καθώς η Ελλάδα διαμορφώνει έναν μοναδικό για την περιοχή συνδυασμό αεροσκαφών 4,5 και 5ης γενιάς.
Στο πλαίσιο αυτό, τα Viper θα αποτελούν τον κύριο όγκο της δύναμης. Τα Rafale θα ενισχύουν το ποιοτικό πλεονέκτημα με τις δυνατότητες των όπλων και των αισθητήρων τους. Τα F-35 θα εισάγουν την πέμπτη γενιά και θα λειτουργούν και ως στρατηγικοί αισθητήρες υψηλής αξίας μέσα στο πεδίο μάχης. Όμως για να έχει συνοχή αυτό το σχήμα, χρειάζεται ένας μεγάλος αριθμός εκσυγχρονισμένων F-16 με σύγχρονα ηλεκτρονικά, δυνατότητες δικτυοκεντρικής συνεργασίας και κοινή επιχειρησιακή λογική. Τα Block 50, επομένως, δεν είναι απλώς «άλλα 38 αεροσκάφη». Είναι το στοιχείο που κλείνει το κενό μεταξύ του σημερινού και του αυριανού στόλου.
Τι φέρνει η αναβάθμιση σε επιχειρησιακό επίπεδο
Τα διαθέσιμα στοιχεία συγκλίνουν στο ότι η αναβάθμιση θα περιλαμβάνει ενσωμάτωση ραντάρ AESA, δυνατότητες δικτυοκεντρικής σύνδεσης μέσω Link 16, καθώς και συνολικό πακέτο που θα τα φέρνει πολύ κοντά στη λογική των Viper. Αυτό μεταφράζεται σε εντελώς διαφορετική εικόνα για το αεροσκάφος στο πεδίο μάχης.
Μεγαλύτερη επίγνωση τακτικής κατάστασης, καλύτερη διαχείριση δεδομένων, δυνατότητα ταχύτερης ανταλλαγής πληροφοριών, αποτελεσματικότερη συνεργασία με άλλα μαχητικά, ιπτάμενα ραντάρ, μονάδες αεράμυνας και ναυτικές δυνάμεις. Δεν πρόκειται μόνο για βελτίωση επιδόσεων. Πρόκειται για αλλαγή φιλοσοφίας στον τρόπο με τον οποίο το αεροσκάφος εντάσσεται σε ένα ευρύτερο δίκτυο μάχης.
Αυτή είναι και η μεγάλη εικόνα που απασχολεί την Πολεμική Αεροπορία. Όχι απλώς να διατηρεί αεροσκάφη στον αέρα, αλλά να διαθέτει πλατφόρμες που θα λειτουργούν πλήρως ενταγμένες σε ένα σύγχρονο περιβάλλον διοίκησης, ελέγχου, ανταλλαγής δεδομένων και σύνθεσης εικόνας μάχης.
Στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου η ταχύτητα εντοπισμού, η έγκαιρη προειδοποίηση και η δυνατότητα συγχρονισμένης αντίδρασης είναι καθοριστικές, τα παλαιότερα πρότυπα χρήσης μαχητικών έχουν προ πολλού ξεπεραστεί. Τα Block 50, εφόσον αναβαθμιστούν, θα μπορούν να σταθούν πολύ πιο αποτελεσματικά στο ίδιο περιβάλλον με τα υπόλοιπα προηγμένα μέσα της HAF.
Το κόστος, η διαπραγμάτευση και η επιμονή της Πολεμικής Αεροπορίας
Το γεγονός ότι το κόστος διαμορφώθηκε περίπου στα 1,05 δισ. ευρώ δεν είναι τυχαίο. Προηγήθηκε σκληρή διαπραγμάτευση και συνεχής πίεση από την πλευρά της Πολεμικής Αεροπορίας ώστε το πρόγραμμα να μην ξεφύγει σε επίπεδα που θα έθεταν σε αμφισβήτηση τη βιωσιμότητά του. Η ΠΑ είχε κάθε λόγο να επιμείνει. Από τη μία πλευρά ήθελε πλήρη αναβάθμιση και όχι μια μισή λύση που θα άφηνε επιχειρησιακά κενά. Από την άλλη, έπρεπε να διασφαλίσει ότι το κόστος θα παραμείνει εντός πλαισίου ώστε το πρόγραμμα να μπορεί να σταθεί μέσα στον συνολικό εξοπλιστικό σχεδιασμό της δεκαετίας.
Η επιτυχία αυτής της προσπάθειας εξηγεί και γιατί η αποστολή της LOR έχει τόσο βαρύ συμβολικό και ουσιαστικό αποτύπωμα. Δείχνει ότι η ελληνική πλευρά δεν αρκέστηκε σε μια θεωρητική έγκριση, αλλά δούλεψε συστηματικά ώστε το πρόγραμμα να είναι ώριμο και να μπει σε τροχιά εκτέλεσης με πραγματικούς όρους. Σε μια περίοδο κατά την οποία οι Ένοπλες Δυνάμεις τρέχουν ταυτόχρονα πολλαπλά μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα, η δυνατότητα να φτάσεις ένα σύνθετο αεροπορικό πρόγραμμα από τη σύλληψη στη φάση ενεργοποίησης έχει από μόνη της ιδιαίτερη σημασία.
Η ΕΑΒ και η ανάγκη να μη χαθεί η γραμμή των Viper
Καθοριστικό στοιχείο της υπόθεσης είναι και η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία. Η γραμμή αναβάθμισης των F-16 Viper έχει δημιουργήσει τεχνογνωσία, εμπειρία και εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό, το οποίο δεν πρέπει να αφεθεί να χαθεί.
Για την ΕΑΒ, η άμεση συνέχεια από το πρόγραμμα των ήδη αναβαθμιζόμενων F-16 προς τα Block50 είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια τεχνική λεπτομέρεια. Είναι ζήτημα διατήρησης παραγωγικού ρυθμού, αξιοποίησης ήδη αποκτημένης εμπειρίας και αποφυγής του κενού που θα αύξανε κόστος, θα αποδυνάμωνε την τεχνογνωσία και θα δυσκόλευε τη συνολική αλυσίδα υποστήριξης.
Για την Πολεμική Αεροπορία και για την αμυντική βιομηχανία, η μετάβαση από το ένα πρόγραμμα στο άλλο χωρίς μεγάλα κενά αποτελεί στρατηγικό πλεονέκτημα. Η ΕΑΒ έχει ήδη δοκιμαστεί σε ένα ιδιαίτερα απαιτητικό έργο, όπως το Viper.
Η συσσωρευμένη εμπειρία δεν αφορά μόνο τις τεχνικές εργασίες επί του αεροσκάφους, αλλά και τις διαδικασίες, τον ποιοτικό έλεγχο, τη συνεργασία με τη Lockheed Martin, τη διαχείριση χρονοδιαγραμμάτων και τη συνολική οργάνωση του έργου. Η είσοδος των Block 50 στην ίδια λογική δίνει τη δυνατότητα όλο αυτό το οικοσύστημα να συνεχίσει να παράγει αποτέλεσμα.
Το χρονοδιάγραμμα και η επόμενη ημέρα
Τα διαθέσιμα δημοσιευμένα στοιχεία δείχνουν ότι ο σχεδιασμός οδηγεί σε σύμβαση εντός του 2027, με την πρώτη παραλαβή αναβαθμισμένου αεροσκάφους να τοποθετείται περί το 2031 και την ολοκλήρωση να εκτείνεται έως το 2037. Πρόκειται για μακρύ ορίζοντα, αλλά απολύτως συμβατό με το μέγεθος και τη φύση του προγράμματος. Κανείς στην Πολεμική Αεροπορία δεν αντιμετωπίζει την αναβάθμιση των 38 Block 50 ως μια γρήγορη υπόθεση. Είναι ένα έργο πολυετές, σύνθετο και μεγάλης τεχνικής πυκνότητας, που όμως ακριβώς γι’ αυτό χρειάζεται έγκαιρη εκκίνηση. Και η LOR είναι αυτό ακριβώς: η έγκαιρη εκκίνηση.
Η ουσία είναι ότι η Πολεμική Αεροπορία κερδίζει χρόνο. Όσο νωρίτερα μπει σε κίνηση το πρόγραμμα, τόσο πιο ομαλά μπορεί να συνδεθεί με την πορεία των ήδη υφιστάμενων εκσυγχρονισμών, με την ένταξη των νέων οπλικών συστημάτων και με την ευρύτερη δομή δυνάμεων που διαμορφώνεται για την επόμενη δεκαετία. Το αντίθετο, δηλαδή μια νέα περίοδος αναμονής, θα δημιουργούσε αβεβαιότητα, θα πίεζε τη διαθεσιμότητα των αεροσκαφών και θα άφηνε ανοιχτό το ενδεχόμενο η Πολεμική Αεροπορία να βρεθεί με έναν στόλο πολλών ταχυτήτων σε μια περίοδο που ακριβώς επιδιώκει το αντίθετο: τη μέγιστη ομογενοποίηση.
Σε τροχιά υλοποίησης ένα πρόγραμμα που αλλάζει τη δομή της HAF
Η αποστολή της LOR προς τις ΗΠΑ για την αναβάθμιση των F-16 Block 50 είναι, τελικά, πολύ μεγαλύτερη είδηση από όσο ίσως φαίνεται με μια πρώτη ματιά. Δεν αφορά απλώς την έναρξη ενός ακόμη εξοπλιστικού φακέλου. Αφορά την ίδια τη δομή της Πολεμικής Αεροπορίας στα επόμενα χρόνια. Αφορά την ικανότητά της να διατηρήσει έναν μεγάλο, σύγχρονο και ομοιογενή στόλο μαχητικών, ικανό να λειτουργεί με κοινά πρότυπα, υψηλή διαλειτουργικότητα και σαφή επιχειρησιακή φιλοσοφία. Αφορά επίσης την ΕΑΒ, την εγχώρια τεχνογνωσία και τη συνέχεια ενός έργου που δεν πρέπει να μείνει μετέωρο.
Μετά τις εγκρίσεις, τις διαπραγματεύσεις και τη μακρά τεχνική προετοιμασία, το πρόγραμμα περνά πλέον στην ουσιαστική φάση. Η LOR βάζει τη σφραγίδα ότι η διαδικασία έχει ενεργοποιηθεί. Και αυτό για την Πολεμική Αεροπορία μεταφράζεται σε κάτι απολύτως συγκεκριμένο.
Τα 38 F-16 Block 50 μπαίνουν πια σε σταθερή τροχιά για να αποτελέσουν μέρος της νέας αεροπορικής ισχύος της χώρας. Ουσιαστικά, η HAF δεν επενδύει μόνο σε 38 αεροσκάφη αλλά στη συνοχή του στόλου της, στη δικτυοκεντρική της ικανότητα και στην επιχειρησιακή υπεροχή που θέλει να διατηρήσει και την επόμενη δεκαετία.
