*του Κώστα Σαρικά
Σε ένα νέο επίπεδο περνά η αξιοποίηση των μη επανδρωμένων αεροχημάτων V-BAT από τον Στρατό Ξηράς, καθώς τα πρώτα επιχειρησιακά συμπεράσματα από τη χρήση τους σε Λέσβο και Ρόδο έχουν ήδη οδηγήσει το Γενικό Επιτελείο Στρατού και συνολικά τις Ένοπλες Δυνάμεις στην απόφαση να ενισχύσουν σημαντικά τον αριθμό τους.
Σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert, στα τέσσερα V-BAT που ήδη επιχειρούν από το Ανατολικό Αιγαίο, το επόμενο διάστημα αναμένεται να προστεθούν ακόμη δέκα, ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό στα δεκατέσσερα αεροχήματα.
Η απόφαση δεν αφορά απλώς την προμήθεια ενός ακόμη UAV. Αφορά τη δημιουργία μιας κρίσιμης μάζας μέσων επιτήρησης, τα οποία μπορούν να καλύπτουν με μεγάλη επιμονή, ακρίβεια και ευελιξία τόσο το θαλάσσιο μέτωπο του Αιγαίου όσο και τη χερσαία μεθόριο στον Έβρο. Πρόκειται για ένα σύστημα που ήδη χαρακτηρίζεται από στελέχη με επιχειρησιακή εικόνα ως εξαιρετικά αποδοτικό, με υψηλή σχέση κόστους-αποτελέσματος και με δυνατότητες που καλύπτουν κρίσιμα κενά στην επιτήρηση, στην αναγνώριση και στη στοχοποίηση.
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, από τα δέκα νέα V-BAT που πρόκειται να αποκτήσει το ΓΕΣ και οι Ένοπλες Δυνάμεις, τα τέσσερα αναμένεται να παραχωρηθούν δωρεάν από την κατασκευάστρια εταιρεία, γεγονός που μειώνει το συνολικό κόστος και επιταχύνει τη διαδικασία ενίσχυσης του στόλου των UAV.
Παράλληλα, ήδη επιδιορθώνονται οι μικρές ζημιές που προκλήθηκαν από το πρόσφατο ατύχημα στη Λέσβο, με το συγκεκριμένο V-BAT να αναμένεται σύντομα να επιστρέψει σε πλήρη επιχειρησιακή κατάσταση.
Από Λέσβο και Ρόδο σε όλο το Ανατολικό Αιγαίο
Τα πρώτα τέσσερα V-BAT επιχειρούν ήδη από Λέσβο και Ρόδο, δύο νησιά με ιδιαίτερη επιχειρησιακή σημασία για την άμυνα του Ανατολικού Αιγαίου. Η επιλογή των συγκεκριμένων περιοχών δεν είναι τυχαία. Πρόκειται για σημεία από τα οποία μπορούν να καλυφθούν κρίσιμοι θαλάσσιοι δίαυλοι, ακτές, νησίδες, περιοχές αυξημένου ενδιαφέροντος και κινήσεις που απαιτούν συνεχή εικόνα ημέρα και νύχτα.
Το επόμενο βήμα προβλέπει την ανάπτυξη των επιπλέον V-BAT όχι μόνο σε νησιά του Ανατολικού Αιγαίου, αλλά και στον Έβρο.
Τουλάχιστον δύο αεροχήματα, δηλαδή ένα πλήρες σύστημα, αναμένεται να έχουν ως βάση Μονάδα στην περιοχή του Έβρου, προκειμένου να επιτηρούν τα χερσαία σύνορα και να παρέχουν εικόνα σε βάθος. Με αυτόν τον τρόπο το ΓΕΣ αποκτά ένα ευέλικτο μέσο που μπορεί να καλύψει τόσο το νησιωτικό όσο και το χερσαίο επιχειρησιακό περιβάλλον, με κοινή φιλοσοφία χρήσης και ενιαία λογική διαμοιρασμού δεδομένων.
Η γεωγραφία του Αιγαίου και του Έβρου επιβάλλει μέσα τα οποία δεν εξαρτώνται από μεγάλες υποδομές, μπορούν να αναπτυχθούν γρήγορα, να επιχειρήσουν από περιορισμένους χώρους και να δώσουν εικόνα σε πραγματικό χρόνο. Σε αυτό ακριβώς το πλαίσιο το V-BAT θεωρείται ιδανικό. Δεν απαιτεί διάδρομο απογείωσης ή προσγείωσης, δεν χρειάζεται καταπέλτη ή ειδικό σύστημα ανάκτησης και μπορεί να λειτουργήσει από μικρές επίπεδες επιφάνειες, προκεχωρημένες θέσεις, νησιωτικές εγκαταστάσεις ή ακόμη και από κατάστρωμα πλοίου.
Πλήρης εικόνα ημέρα και νύχτα
Η έως τώρα αξιοποίηση των V-BAT έχει αφήσει, σύμφωνα με πληροφορίες, απόλυτα θετικό αποτύπωμα. Τα στελέχη που παρακολουθούν τη χρήση τους κάνουν λόγο για ένα σύστημα που δίνει πλήρη εικόνα με μεγάλη ακρίβεια, σε πολύ μεγάλες αποστάσεις, ημέρα και νύχτα. Η εικόνα αυτή δεν αφορά μόνο τον Στρατό Ξηράς. Αξιοποιείται διακλαδικά από τις Ένοπλες Δυνάμεις, από τον Στρατό Ξηράς, το Πολεμικό Ναυτικό και την Πολεμική Αεροπορία, ενώ ιδιαίτερη αξία έχει και για τις Μονάδες Ειδικών Δυνάμεων και Ειδικών Επιχειρήσεων.
Στην πράξη, ένα V-BAT που πετά πάνω από κρίσιμη περιοχή του Ανατολικού Αιγαίου μπορεί να μεταφέρει ζωντανή εικόνα σε Κέντρα Επιχειρήσεων, σε μονάδες επιφανείας, σε χερσαία κλιμάκια και σε δυνάμεις που βρίσκονται σε ετοιμότητα αντίδρασης. Η επιχειρησιακή αξία δεν βρίσκεται μόνο στην παρατήρηση, αλλά στην ταχύτητα με την οποία η πληροφορία μετατρέπεται σε απόφαση.
Αυτό είναι το κρίσιμο στοιχείο στον σύγχρονο τρόπο διεξαγωγής επιχειρήσεων. Δεν αρκεί να εντοπιστεί ένας στόχος. Πρέπει να εντοπιστεί γρήγορα, να παρακολουθηθεί σταθερά, να αξιολογηθεί αξιόπιστα και, εφόσον απαιτηθεί, να δοθούν άμεσα στοιχεία σε φορείς ισχύος. Το V-BAT λειτουργεί ακριβώς ως ένας τέτοιος αισθητήρας μάχης, ο οποίος μπορεί να ενταχθεί σε ευρύτερο διακλαδικό δίκτυο συλλογής και διαμοιρασμού δεδομένων.
Ένα πραγματικά «value for money» σύστημα
Η ένταξη και επιχειρησιακή αξιοποίηση των V-BAT στον Στρατό Ξηράς ήδη καταδεικνύει ότι πρόκειται για ένα πραγματικά «value for money» σύστημα.
Από τις πρώτες πτήσεις, το μήνυμα που επιστρέφει στο Επιτελείο είναι σαφές και με απόλυτα θετικό πρόσημο. Το V-BAT μπορεί να δώσει επίμονη επιτήρηση, εικόνα σε πραγματικό χρόνο και ταχεία στοχοποίηση εκεί όπου η γεωγραφία, ειδικά στο νησιωτικό σύμπλεγμα του Ανατολικού Αιγαίου, επιβάλλει μέσα που αναπτύσσονται γρήγορα, λειτουργούν με μικρό αποτύπωμα και έχουν χαμηλές απαιτήσεις υποστήριξης.
Η πρώτη εικόνα από την αξιοποίηση των συστημάτων δείχνει ότι μπορούν να μεταφέρουν εικόνα σε πραγματικό χρόνο σε μεγάλο βάθος. Ανάλογα με το σενάριο επικοινωνιών και την αρχιτεκτονική αναμετάδοσης, η απόσταση μπορεί να φτάσει έως και τα 180 χιλιόμετρα από τα χερσαία και κυρίως τα θαλάσσια σύνορα. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι οι Ένοπλες Δυνάμεις αποκτούν ένα εργαλείο που «κλειδώνει» την επιτήρηση πάνω από κρίσιμες περιοχές, δημιουργώντας συνεχή τακτική εικόνα με κόστος και ρίσκο ασύγκριτα μικρότερα από επανδρωμένα μέσα.
Η σημασία είναι ακόμη μεγαλύτερη όταν η εικόνα αυτή αξιοποιείται ταυτόχρονα από περισσότερους του ενός Κλάδους. Για το Πολεμικό Ναυτικό μπορεί να σημαίνει παρακολούθηση κινήσεων σε θαλάσσιες περιοχές ενδιαφέροντος. Για την Πολεμική Αεροπορία μπορεί να σημαίνει καλύτερη εικόνα τακτικής κατάστασης σε περιοχές όπου επιχειρούν μαχητικά ή μέσα επιτήρησης. Για τον Στρατό Ξηράς σημαίνει άμεση εικόνα πάνω από νησιωτικά ή χερσαία σημεία κρίσιμης σημασίας. Για τις Ειδικές Δυνάμεις σημαίνει δυνατότητα υποστήριξης αποστολών με συνεχή, διακριτική και ακριβή επιτήρηση.
Η κάθετη απογείωση που αλλάζει τα δεδομένα
Το V-BAT ανήκει στην κατηγορία των UAV κάθετης απογείωσης και προσγείωσης. Η ιδιαίτερη σχεδίασή του, με ducted fan και μετάβαση από κάθετη σε οριζόντια πτήση, του επιτρέπει να συνδυάζει πλεονεκτήματα ελικοπτέρου και σταθερής πτέρυγας. Απογειώνεται και προσγειώνεται κάθετα, αλλά στη συνέχεια πετά ως αερόχημα σταθερής πτέρυγας, εξασφαλίζοντας μεγαλύτερη αυτονομία και καλύτερη απόδοση.
Αυτό είναι το στοιχείο που το κάνει εξαιρετικά χρήσιμο για το Αιγαίο. Σε ένα νησιωτικό περιβάλλον, όπου κάθε μέτρο χώρου έχει σημασία και όπου δεν υπάρχουν παντού διάδρομοι ή μεγάλες εγκαταστάσεις, η δυνατότητα ανάπτυξης ενός UAV από περιορισμένη επιφάνεια είναι καθοριστική. Το ίδιο ισχύει και για τον Έβρο, όπου η γρήγορη ανάπτυξη από προκεχωρημένες θέσεις μπορεί να δώσει εικόνα σε περιοχές που δεν καλύπτονται επαρκώς από σταθερά μέσα.
Σε επίπεδο επιδόσεων, το V-BAT προβάλλεται διεθνώς με αυτονομία άνω των 13 ωρών, δυνατότητα μεταφοράς ωφέλιμου φορτίου περίπου 18 κιλών, ακτίνα επικοινωνιών που μπορεί να φτάσει τα 130 χιλιόμετρα με συγκεκριμένες διαμορφώσεις και έως 180 χιλιόμετρα με C-Band radio, καθώς και λειτουργία με heavy fuel JP-5. Τα στοιχεία αυτά είναι κρίσιμα για επιχειρήσεις επιτήρησης μεγάλης διάρκειας, ειδικά σε θαλάσσιο περιβάλλον όπου η συνεχής παρουσία στον αέρα έχει τεράστια επιχειρησιακή αξία.
Τα «μάτια» πάνω από τον Έβρο
Η πρόβλεψη να αναπτυχθεί τουλάχιστον ένα σύστημα V-BAT στον Έβρο έχει ξεχωριστή σημασία. Η χερσαία μεθόριος απαιτεί συνεχή επιτήρηση, γρήγορη αναγνώριση κινήσεων, κάλυψη νεκρών σημείων και δυνατότητα διασταύρωσης της εικόνας από διαφορετικούς αισθητήρες. Τα V-BAT μπορούν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά με σταθερά παρατηρητήρια, επίγεια ραντάρ, περιπολίες και άλλα μέσα, προσθέτοντας το στοιχείο της εναέριας επιμονής.
Στον Έβρο, το ζητούμενο δεν είναι μόνο να βλέπεις τη συνοριογραμμή. Είναι να βλέπεις σε βάθος, να κατανοείς την εικόνα, να εντοπίζεις μοτίβα κινήσεων και να μπορείς να αντιδράς πριν ένα περιστατικό εξελιχθεί. Ένα UAV με μεγάλη αυτονομία και δυνατότητα μετάδοσης εικόνας σε πραγματικό χρόνο δίνει στους διοικητές πολύτιμο χρόνο. Και στον επιχειρησιακό σχεδιασμό, ο χρόνος είναι συχνά το πιο κρίσιμο πλεονέκτημα.
Η παρουσία V-BAT στον Έβρο θα επιτρέψει επίσης τη δοκιμή του συστήματος σε διαφορετικό περιβάλλον από το νησιωτικό. Άλλες οι απαιτήσεις πάνω από το Αιγαίο, άλλες πάνω από χερσαία σύνορα. Η κοινή εμπειρία, όμως, θα επιτρέψει στο ΓΕΣ να διαμορφώσει ενιαία τακτική αξιοποίησης, να εκπαιδεύσει πληρώματα και τεχνικούς και να εντάξει τα UAV σε ένα μόνιμο επιχειρησιακό μοντέλο.
Από την επιτήρηση στη στοχοποίηση
Η πιο ουσιαστική αλλαγή που φέρνει το V-BAT δεν είναι ότι προσθέτει ακόμη μία κάμερα στον ουρανό. Είναι ότι προσθέτει έναν αισθητήρα που μπορεί να παραμείνει για ώρες πάνω από μια περιοχή, να παρακολουθεί συνεχώς, να μεταδίδει εικόνα και να παρέχει δεδομένα για στοχοποίηση. Αυτή η μετάβαση από την απλή επιτήρηση στην ταχεία στοχοποίηση είναι το κλειδί.
Σε ένα σενάριο έντασης στο Αιγαίο, το V-BAT μπορεί να παρακολουθεί κινήσεις μικρών σκαφών, αποβατικών μέσων, οχημάτων, συγκεντρώσεων ή δραστηριότητας κοντά σε ακτές. Σε ένα σενάριο στον Έβρο, μπορεί να δώσει εικόνα πάνω από κρίσιμα περάσματα, σημεία ενδιαφέροντος και περιοχές που απαιτούν συνεχή επιτήρηση. Σε μια αποστολή ειδικών επιχειρήσεων, μπορεί να λειτουργήσει ως αθόρυβος πολλαπλασιαστής ισχύος, προσφέροντας εικόνα πριν, κατά τη διάρκεια και μετά την ενέργεια.
Η αξία αυτή πολλαπλασιάζεται όταν το σύστημα ενταχθεί πλήρως στα διακλαδικά δίκτυα. Το δεδομένο που συλλέγεται από το UAV δεν πρέπει να μένει σε έναν σταθμό ελέγχου. Πρέπει να φτάνει γρήγορα εκεί όπου λαμβάνονται αποφάσεις και εκεί όπου υπάρχουν μέσα αντίδρασης. Αυτή είναι η πραγματική ουσία της δικτυοκεντρικής αντίληψης που επιχειρούν να χτίσουν οι Ένοπλες Δυνάμεις.
Αντοχή σε δύσκολο ηλεκτρονικό περιβάλλον
Ένα από τα στοιχεία που αξιολογούνται ιδιαίτερα θετικά είναι η δυνατότητα του V-BAT να επιχειρεί σε σύνθετο περιβάλλον. Το Ανατολικό Αιγαίο δεν είναι ένας ουδέτερος χώρος. Είναι περιοχή όπου οι ηλεκτρονικές παρεμβολές, οι προσπάθειες εντοπισμού και οι επιχειρήσεις ηλεκτρονικού πολέμου αποτελούν ρεαλιστικό παράγοντα. Επομένως, η αξία ενός UAV δεν κρίνεται μόνο από την αυτονομία ή την κάμερά του, αλλά από το κατά πόσο μπορεί να ολοκληρώσει την αποστολή του όταν οι συνθήκες δυσκολεύουν.
Η Shield AI προβάλλει ιδιαίτερα το οικοσύστημα αυτονομίας Hivemind, το οποίο έχει σχεδιαστεί για επιχειρήσεις σε περιβάλλοντα όπου GPS ή επικοινωνίες μπορεί να είναι υποβαθμισμένα. Για τις ελληνικές ανάγκες, αυτό το χαρακτηριστικό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς η επιβίωση και η αποτελεσματικότητα των μη επανδρωμένων μέσων σε περιβάλλον ηλεκτρονικού πολέμου αποτελεί πλέον βασική επιχειρησιακή απαίτηση.
Το βλέμμα και στην οπλισμένη έκδοση
Το ενδιαφέρον πλέον δεν περιορίζεται στη μάχη της επιτήρησης. Η διεθνής εξέλιξη του V-BAT ανοίγει καθαρά τη συζήτηση για μετάβαση από ISR σε ISR-Strike. Η Shield AI έχει προχωρήσει σε συνεργασία με τη νοτιοκορεατική LIG Nex1 για την ενσωμάτωση του κατευθυνόμενου όπλου L-MDM στο V-BAT. Το L-MDM περιγράφεται ως ελαφρύ κατευθυνόμενο όπλο για drones, με καθοδήγηση λέιζερ και δυνατότητα προσβολής σταθερών και κινούμενων στόχων.
Για τα ελληνικά Επιτελεία, μια τέτοια προοπτική έχει προφανές ενδιαφέρον. Ένα UAV που βλέπει, παρακολουθεί και μπορεί στο μέλλον να φέρει ελαφρύ κατευθυνόμενο όπλο αλλάζει τον χρόνο απόφασης. Μειώνει την απόσταση ανάμεσα στον αισθητήρα και στον φορέα κρούσης. Δεν αντικαθιστά τα κλασικά μέσα ισχύος, αλλά προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο ακριβείας, άμεσης αντίδρασης και χαμηλού ρίσκου.
Σε νησιωτικό περιβάλλον, ένα οπλισμένο VTOL UAV που μπορεί να αναπτυχθεί από μικρή επιφάνεια, να παραμείνει στον αέρα για ώρες και να προσβάλει επιλεγμένους στόχους θα αποτελούσε σημαντικό πολλαπλασιαστή ισχύος. Το ίδιο ισχύει και στον Έβρο, όπου η δυνατότητα άμεσης αντίδρασης σε συγκεκριμένο σημείο, με ακριβή εικόνα και μικρό επιχειρησιακό αποτύπωμα, θα είχε ιδιαίτερη αξία.
Κρίσιμη μάζα και μόνιμο πλέγμα επιτήρησης
Η απόκτηση συνολικά δεκατεσσάρων V-BAT δίνει στο ΓΕΣ τη δυνατότητα να περάσει από τη φάση της δοκιμαστικής ή περιορισμένης αξιοποίησης στη φάση της μόνιμης επιχειρησιακής εκμετάλλευσης.
Αυτό σημαίνει κατανομή σε κρίσιμες περιοχές, εναλλαγή μέσων για συντήρηση, εκπαίδευση πληρωμάτων, δημιουργία αποθεμάτων διαθεσιμότητας και δυνατότητα διαρκούς παρουσίας στον αέρα. Σημαίνει επίσης ότι τα V-BAT μπορούν να ενταχθούν πιο οργανικά στον σχεδιασμό των σχηματισμών, όχι ως έκτακτο μέσο, αλλά ως καθημερινό εργαλείο επιχειρησιακής εικόνας.
Η εμπειρία από Λέσβο και Ρόδο δείχνει ότι το σύστημα μπορεί να προσφέρει επιμονή, ακρίβεια, ευελιξία και γρήγορη ανάπτυξη. Η επέκταση στον Έβρο δείχνει ότι η αξιοποίηση δεν θα περιοριστεί στο θαλάσσιο περιβάλλον, αλλά θα καλύψει και τη χερσαία διάσταση της επιτήρησης συνόρων.
Ένα νέο επίπεδο επιτήρησης για τις Ένοπλες Δυνάμεις
Τα V-BAT δεν είναι η απάντηση σε όλα τα επιχειρησιακά ζητήματα. Είναι όμως ένα από τα μέσα που μπορούν να αλλάξουν την καθημερινή εικόνα των διοικητών. Προσφέρουν περισσότερες ώρες επιτήρησης, χαμηλότερο κόστος, μικρότερο ρίσκο για προσωπικό και δυνατότητα αξιοποίησης της εικόνας από περισσότερους Κλάδους ταυτόχρονα.
Στο Αιγαίο, μπορούν να καλύψουν θαλάσσιους διαύλους, νησίδες, ακτές και περιοχές αυξημένης ευαισθησίας. Στον Έβρο, μπορούν να ενισχύσουν την επιτήρηση της χερσαίας μεθορίου και να καλύψουν κρίσιμα κενά. Για τις Ειδικές Δυνάμεις, μπορούν να αποτελέσουν εργαλείο υποστήριξης αποστολών. Για το Πολεμικό Ναυτικό και την Πολεμική Αεροπορία, μπορούν να προσφέρουν πρόσθετη εικόνα στο ευρύτερο επιχειρησιακό περιβάλλον.
Η μετάβαση από τα τέσσερα στα δεκατέσσερα V-BAT δείχνει ότι το σύστημα δεν αντιμετωπίζεται πλέον ως μια ενδιαφέρουσα τεχνολογική προσθήκη, αλλά ως εργαλείο με πραγματική επιχειρησιακή αξία. Και σε ένα περιβάλλον όπου η έγκαιρη εικόνα, η ταχεία απόφαση και η ακριβής στοχοποίηση αποτελούν τον πυρήνα της αποτροπής, τα V-BAT έρχονται να προστεθούν στα μέσα που κάνουν τη διαφορά.
Το Αιγαίο και ο Έβρος χρειάζονται συνεχή μάτια. Όχι μόνο περισσότερα μέσα, αλλά μέσα που βλέπουν μακριά, μένουν στον αέρα πολλές ώρες, μεταφέρουν εικόνα άμεσα και εντάσσονται στο διακλαδικό δίκτυο ισχύος. Αυτό ακριβώς φιλοδοξεί να προσφέρει ο νέος στόλος των V-BAT, δηλαδή ένα μόνιμο πλέγμα επιτήρησης και τακτικής εικόνας πάνω από τα θαλάσσια και χερσαία σύνορα της χώρας.
