*του Κώστα Σαρικά
Σε τροχιά επιτάχυνσης εισέρχεται το πρόγραμμα των F-35 της Πολεμικής Αεροπορίας, καθώς στο τραπέζι βρίσκεται πλέον ένα σενάριο με ιδιαίτερη επιχειρησιακή, συμβολική και αποτρεπτική σημασία.
Σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert.gr, οι Αμερικανοί έχουν δώσει στην ελληνική πλευρά την επιλογή να «σπάσει» στα δύο η πρώτη παρτίδα των οκτώ μαχητικών 5ης γενιάς, τα οποία με βάση τον αρχικό προγραμματισμό θα παραλαμβάνονταν το 2030, ώστε τα πρώτα τέσσερα F-35 να φτάσουν στην Ελλάδα νωρίτερα και να προσγειωθούν στην Ανδραβίδα εντός του 2029.
Πρόκειται για μια option την οποία η Πολεμική Αεροπορία εξετάζει πλέον σοβαρά, καθώς η πρόωρη άφιξη του πρώτου ελληνικού πυρήνα F-35 δεν θα έχει μόνο χαρακτήρα χρονοδιαγράμματος. Θα αποτελέσει στρατηγικό μήνυμα, σαφή ένδειξη επιτάχυνσης της μετάβασης της HAF στην εποχή της 5ης γενιάς και ταυτόχρονα μια κίνηση με πολλαπλά επιχειρησιακά οφέλη. Από την αποτροπή και τον συμβολισμό έναντι της Τουρκίας, έως την εκπαίδευση των πρώτων Ελλήνων ιπταμένων επί ελληνικού εδάφους και την ταχύτερη ενσωμάτωση του νέου μαχητικού στο επιχειρησιακό δόγμα της Πολεμικής Αεροπορίας.
Η απόφαση δεν είναι τυπική και δεν αφορά απλώς το εάν τέσσερα αεροσκάφη θα φτάσουν λίγους μήνες νωρίτερα. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Πολεμική Αεροπορία θα χτίσει τον πρώτο της πυρήνα 5ης γενιάς, πώς θα αξιοποιήσει τις πρώτες ώρες πτήσης, πώς θα εκπαιδεύσει τους μελλοντικούς εκπαιδευτές της και κυρίως πώς θα αρχίσει να ενσωματώνει το F-35 στο συνολικό πλέγμα ισχύος που διαμορφώνεται με τα F-16 Viper, τα Rafale, τα όπλα stand-off, τα ιπτάμενα ραντάρ, τον υπό σχεδίαση αντιαεροπορικό «θόλο» και τα δίκτυα διοίκησης και ελέγχου.
Η αμερικανική option και το νέο σενάριο για το 2029
Ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε ότι η Ελλάδα θα παραλάμβανε την πρώτη παρτίδα των οκτώ F-35 το 2030. Ωστόσο, η αμερικανική πλευρά, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, έχει δώσει πλέον τη δυνατότητα στην Πολεμική Αεροπορία να επιλέξει μια διαφορετική διαμόρφωση παράδοσης. Αντί τα οκτώ μαχητικά να φτάσουν ως ενιαίο πακέτο, η παρτίδα μπορεί να χωριστεί σε δύο τετράδες, με τα πρώτα τέσσερα να έρχονται νωρίτερα στην Ελλάδα, ακόμη και μέσα στους τελευταίους μήνες του 2029.
Για το Αεροπορικό Επιτελείο, το σενάριο αυτό έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η άφιξη τεσσάρων F-35 στην Ανδραβίδα πριν από το τέλος του 2029 θα σηματοδοτήσει την πραγματική έναρξη της εποχής των ελληνικών μαχητικών 5ης γενιάς στο εθνικό έδαφος. Δεν θα πρόκειται πλέον για ένα πρόγραμμα που βρίσκεται σε εξέλιξη στις ΗΠΑ, ούτε για έναν τύπο αεροσκάφους που αφορά μόνο επιτροπές, συμβάσεις, υποδομές και εκπαίδευση στο εξωτερικό. Θα πρόκειται για ελληνικά F-35 στην κύρια βάση τους, με Έλληνες ιπτάμενους, Έλληνες τεχνικούς και ελληνικό επιχειρησιακό σχεδιασμό.
Η εικόνα από μόνη της έχει βάρος με τα ελληνικά F-35 να προσγειώνονται στην Ανδραβίδα, στην αεροπορική βάση που μετατρέπεται σταδιακά σε «φωλιά» της 5ης γενιάς για την Πολεμική Αεροπορία. Μια τέτοια εξέλιξη, ειδικά σε μια περίοδο κατά την οποία η Τουρκία επιχειρεί να επανέλθει δυναμικά στην αεροπορική εξίσωση θα εκπέμψει καθαρό μήνυμα ότι η Ελλάδα δεν περιμένει απλώς την επόμενη ημέρα αλλά τη διαμορφώνει.
Αποτροπή, συμβολισμός και μήνυμα στην Άγκυρα
Η πρόωρη άφιξη των πρώτων τεσσάρων F-35 θα έχει αναμφίβολα ισχυρό αποτρεπτικό και συμβολικό αποτύπωμα. Η Τουρκία, μετά την αποβολή της από το πρόγραμμα F-35 λόγω της επιλογής των S-400, γνωρίζει ότι η είσοδος της Ελλάδας στο κλειστό club των χωρών που διαθέτουν μαχητικά 5ης γενιάς μεταβάλλει σταδιακά τους όρους του αεροπορικού ανταγωνισμού στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η άφιξη των πρώτων ελληνικών F-35 στην Ανδραβίδα, ακόμη και σε μικρό αριθμό, θα έχει μεγαλύτερη σημασία, διότι η πραγματική αξία του F-35 δεν αποτυπώνεται μόνο σε αριθμούς αεροσκαφών. Αποτυπώνεται στην ικανότητα του τύπου να συλλέγει, να συγχωνεύει, να επεξεργάζεται και να διαμοιράζει πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο. Να λειτουργεί ως προηγμένος αισθητήρας, ως κόμβος δεδομένων, ως αόρατος διεισδυτής, ως πολλαπλασιαστής ισχύος για όλο το δίκτυο αεροπορικών, ναυτικών και χερσαίων δυνάμεων.
Ακόμη και ένας μικρός αρχικός πυρήνας F-35 μπορεί να αλλάξει τη φιλοσοφία σχεδίασης αποστολών. Μπορεί να προσφέρει στην Πολεμική Αεροπορία πολύτιμη εμπειρία στη χρήση stealth πλατφόρμας, στην αξιοποίηση αισθητήρων 5ης γενιάς, στην αποστολή και λήψη δεδομένων και στην ανάπτυξη νέων τακτικών σε συνδυασμό με τα Viper και τα Rafale. Με άλλα λόγια, τα πρώτα τέσσερα αεροσκάφη δεν θα αποτελέσουν απλώς την αρχή ενός νέου τύπου. Θα αποτελέσουν το πρώτο εργαστήριο της Πολεμικής Αεροπορίας για τον τρόπο με τον οποίο θα πολεμά στο μέλλον.
Για την Άγκυρα, η εικόνα ελληνικών F-35 στην Ανδραβίδα πριν ακόμη μπει το 2030 θα είναι μια σαφής υπενθύμιση ότι η ελληνική πλευρά κινείται μεθοδικά στην κατεύθυνση της ποιοτικής υπεροχής. Ότι η Πολεμική Αεροπορία δεν επενδύει μόνο σε αριθμούς, αλλά σε τεχνολογική υπεροχή, σε δικτυοκεντρικές δυνατότητες και σε πλατφόρμες που μπορούν να αλλάξουν τα δεδομένα σε βάθος χρόνου.
Γιατί η Πολεμική Αεροπορία εξετάζει σοβαρά το σπάσιμο της πρώτης παρτίδας
Το ενδεχόμενο να χωριστεί η πρώτη παρτίδα των οκτώ F-35 σε δύο τετράδες εξετάζεται από την Πολεμική Αεροπορία με καθαρά επιχειρησιακά κριτήρια. Το πρώτο και προφανές όφελος είναι η ταχύτερη φυσική παρουσία του τύπου στην Ελλάδα. Όμως πίσω από αυτό υπάρχει μια σειρά παραμέτρων που αφορούν την εκπαίδευση, την αξιοποίηση των ωρών πτήσης, τη δημιουργία ελληνικής τεχνογνωσίας και την πιο ομαλή ένταξη του μαχητικού στο ελληνικό περιβάλλον.
Η Πολεμική Αεροπορία γνωρίζει ότι η εισαγωγή ενός νέου τύπου, πολύ περισσότερο ενός μαχητικού 5ης γενιάς, δεν είναι απλή διαδικασία. Δεν αρκεί να παραληφθούν τα αεροσκάφη αλλά να δημιουργηθεί κουλτούρα χρήσης. Να εκπαιδευτούν οι πρώτοι ιπτάμενοι και να χτιστεί ο πρώτος πυρήνας εκπαιδευτών. Να εξοικειωθούν οι τεχνικοί με τις απαιτήσεις συντήρησης και να δοκιμαστούν διαδικασίες ασφαλείας, υποδομές, διαβαθμισμένα δίκτυα, υποστήριξη εδάφους, οπλισμός, λογισμικό και επιχειρησιακές τακτικές.
Όσο νωρίτερα αρχίσει αυτή η διαδικασία στην Ελλάδα, τόσο πιο γρήγορα θα ωριμάσει ο τύπος μέσα στην Πολεμική Αεροπορία. Τα F-35 δεν θα είναι απλώς ένα αμερικανικό σύστημα το οποίο εκπαιδεύονται να πετούν Έλληνες πιλότοι στις ΗΠΑ. Θα γίνουν σταδιακά ελληνικό εργαλείο, ενταγμένο στο ελληνικό θέατρο επιχειρήσεων, στα ελληνικά σενάρια, στις ελληνικές τακτικές και στις πραγματικές ανάγκες του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.
Το κρίσιμο ζήτημα της εκπαίδευσης στις ΗΠΑ
Ένα από τα βασικά ζητήματα που επανεξετάζονται αφορά τον αριθμό των Ελλήνων ιπταμένων που θα μεταβούν στις ΗΠΑ για να εκπαιδευτούν αρχικά στον τύπο. Σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert, εξετάζεται σοβαρά το ενδεχόμενο ο αριθμός αυτός να μειωθεί στους οκτώ. Και αυτό δεν γίνεται για λόγους περιορισμού φιλοδοξιών, αλλά για λόγους ορθολογικής αξιοποίησης του προγράμματος και των ωρών πτήσης.
Ο λόγος είναι συγκεκριμένος. Στο πλαίσιο της εκπαίδευσης στις ΗΠΑ, οι Έλληνες ιπτάμενοι θα πετούν με τα ελληνικά F-35, όμως μαζί τους θα πετούν και Αμερικανοί ιπτάμενοι, επίσης με ελληνικά αεροσκάφη, σε αναλογία που μπορεί να φτάνει το 3 προς 1. Αυτό σημαίνει ότι από τις πρώτες ώρες πτήσης των ελληνικών μαχητικών, μόνο ένα μέρος θα αφορά πραγματικά Έλληνες ιπτάμενους. Με βάση αυτό το σχήμα, περίπου το 25% των ωρών πτήσης θα αντιστοιχεί σε ελληνικά χέρια, ενώ το υπόλοιπο θα αφορά εκπαιδευτική δραστηριότητα με Αμερικανούς χειριστές, στο πλαίσιο της διαδικασίας μετάβασης και πιστοποίησης.
Αυτή η παράμετρος έχει μεγάλη σημασία. Κάθε ώρα πτήσης ενός F-35 έχει αξία. Όχι μόνο οικονομική, αλλά κυρίως εκπαιδευτική και επιχειρησιακή. Οι πρώτες ώρες ενός νέου τύπου είναι πολύτιμες, διότι δημιουργούν εμπειρία, χτίζουν αυτοπεποίθηση, παράγουν γνώση και αποκαλύπτουν στην πράξη τις απαιτήσεις της πλατφόρμας. Αν ένα μεγάλο ποσοστό αυτών των ωρών καταναλωθεί εκτός Ελλάδας και με περιορισμένη συμμετοχή Ελλήνων ιπταμένων, τότε η Πολεμική Αεροπορία θα έχει πληρώσει επιχειρησιακά πολύτιμο χρόνο χωρίς να έχει αποκομίσει το μέγιστο δυνατό όφελος.
Αντιθέτως, εάν ο πρώτος πυρήνας των Ελλήνων ιπταμένων που θα εκπαιδευτεί στις ΗΠΑ είναι μικρότερος και τα πρώτα τέσσερα μαχητικά έρθουν νωρίτερα στην Ελλάδα, τότε το σύνολο των ωρών πτήσης που θα πραγματοποιούνται στην Ανδραβίδα θα αφορά Έλληνες χειριστές. Αυτό σημαίνει ταχύτερη δημιουργία ελληνικής εμπειρίας, μεγαλύτερη αξιοποίηση των αεροσκαφών από την ίδια την Πολεμική Αεροπορία και πιο άμεση σύνδεση της εκπαίδευσης με τις πραγματικές ανάγκες του ελληνικού επιχειρησιακού περιβάλλοντος.
Οι πρώτοι ιπτάμενοι ως μελλοντικοί εκπαιδευτές
Η επιλογή των πρώτων Ελλήνων ιπταμένων που θα περάσουν στο F-35 έχει ιδιαίτερη σημασία. Δεν θα είναι απλώς οι πρώτοι χειριστές ενός νέου μαχητικού, αλλά ο πυρήνας πάνω στον οποίο θα χτιστεί η ελληνική σχολή F-35. Οι επόμενοι εκπαιδευτές. Οι αξιωματικοί που θα μεταφέρουν γνώση, εμπειρία και κουλτούρα στους επόμενους. Εκείνοι που θα προσαρμόσουν τα διδάγματα της αμερικανικής εκπαίδευσης στην ελληνική πραγματικότητα.
Για αυτόν τον λόγο η Πολεμική Αεροπορία θέλει να κάνει τα βήματα με προσοχή. Ένας μικρότερος αλλά πιο συμπαγής αρχικός πυρήνας μπορεί να αποδειχθεί πιο αποτελεσματικός, εάν συνδυαστεί με την πρόωρη άφιξη των πρώτων αεροσκαφών στην Ελλάδα. Οι πρώτοι ιπτάμενοι θα έχουν τη δυνατότητα να πετούν στην Ανδραβίδα, να δουλεύουν πάνω σε ελληνικά σενάρια, να συνεκπαιδεύονται με ελληνικά F-16 Viper και Rafale και να αρχίσουν να χτίζουν ένα δόγμα που δεν θα είναι απλή αντιγραφή αμερικανικών προτύπων, αλλά προσαρμογή στις ανάγκες της HAF.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς πιλότους F-35. Χρειάζεται Έλληνες αξιωματικούς που θα κατανοούν πώς το F-35 μπορεί να λειτουργήσει μέσα στο Αιγαίο, με τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού χώρου, τη νησιωτική γεωγραφία, τις μικρές αποστάσεις, την υψηλή πυκνότητα απειλών, τα τουρκικά ραντάρ, τα UAV, τα συστήματα αντιαεροπορικής άμυνας και την ανάγκη ταχύτατης λήψης αποφάσεων. Αναζητά ιπτάμενους που θα μάθουν όχι μόνο να πετούν το F-35, αλλά να το χρησιμοποιούν ως μέρος ενός πολύπλοκου δικτυοκεντρικού συστήματος.
Η Ανδραβίδα ως βάση 5ης γενιάς
Κρίσιμη παράμετρος για να υλοποιηθεί το σενάριο της άφιξης των πρώτων τεσσάρων F-35 μέσα στο 2029 είναι η ολοκλήρωση των έργων στην Ανδραβίδα. Πρόκειται για έργα ύψους περίπου 290 εκατ. ευρώ, τα οποία αποτελούν απαραίτητη προϋπόθεση για την υποδοχή, φιλοξενία, συντήρηση και επιχειρησιακή αξιοποίηση των μαχητικών 5ης γενιάς.
Η Ανδραβίδα δεν καλείται απλώς να υποδεχθεί έναν ακόμη τύπο μαχητικού. Καλείται να μετατραπεί σε βάση υψηλής διαβάθμισης, με ειδικές εγκαταστάσεις, υποδομές ασφαλείας, τεχνικούς χώρους, συστήματα υποστήριξης και δίκτυα που ανταποκρίνονται στις αυστηρές απαιτήσεις του F-35. Η υποδομή για ένα μαχητικό 5ης γενιάς δεν είναι συγκρίσιμη με τις κλασικές ανάγκες μιας Μοίρας F-16 ή Mirage. Αφορά ένα ολόκληρο οικοσύστημα.
Οι εγκαταστάσεις πρέπει να καλύπτουν απαιτήσεις φυσικής ασφάλειας, κυβερνοασφάλειας, διαχείρισης διαβαθμισμένων δεδομένων, συντήρησης χαμηλής παρατηρησιμότητας, b, εξυπηρέτησης αποστολών, σχεδίασης πτήσεων και υποστήριξης λογισμικού. Το F-35 είναι αεροσκάφος που πετά με δεδομένα, συντηρείται με δεδομένα και επιχειρεί ως κόμβος δεδομένων. Συνεπώς, η βάση του πρέπει να είναι αντίστοιχα προσαρμοσμένη.
Το πρόγραμμα των έργων στην Ανδραβίδα παραμένει, σύμφωνα με τις πληροφορίες, εντός χρονοδιαγράμματος. Όμως τα περιθώρια στενεύουν. Και όσο πλησιάζει το 2029, τόσο περισσότερο η ταχύτητα υλοποίησης των υποδομών γίνεται στρατηγικός παράγοντας.
Ο εθνικός διαγωνισμός και οι εταιρείες που διεκδικούν το έργο
Η διαδικασία του εθνικού διαγωνισμού για την επιλογή της αναδόχου εταιρείας ή των αναδόχων εταιρειών αναμένεται να αρχίσει σύντομα. Το έργο, λόγω του μεγέθους, της πολυπλοκότητας και των ειδικών απαιτήσεων, μπορεί να διεκδικηθεί μόνο από εταιρείες μεγάλης τεχνικής και οικονομικής επάρκειας. Ο αριθμός αυτών των εταιρειών στην Ελλάδα είναι περιορισμένος, γεγονός που προσδίδει ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα στη διαδικασία.
Το ζητούμενο, όπως επισημαίνουν αρμόδιες πηγές, είναι η άμεση και συντονισμένη κινητοποίηση όλων των εμπλεκομένων. Το πρόγραμμα των F-35 και ειδικά οι υποδομές της Ανδραβίδας δεν είναι ένα συνηθισμένο δημόσιο έργο. Είναι έργο εθνικής σημασίας, άμεσα συνδεδεμένο με την αποτρεπτική ικανότητα της χώρας και την είσοδο της Πολεμικής Αεροπορίας σε μια νέα τεχνολογική εποχή.
Αυτό σημαίνει ότι οι εταιρείες που θα συμμετάσχουν στη διαδικασία καλούνται να αντιληφθούν το βάρος του προγράμματος. Να κινηθούν με σοβαρότητα, ταχύτητα και διάθεση συνεργασίας. Η διαδικασία δεν είναι απλή. Περιλαμβάνει διαγωνιστικά στάδια, αξιολογήσεις, ελέγχους, συμβασιοποίηση και πέρασμα από το Ελεγκτικό Συνέδριο. Κάθε καθυστέρηση μπορεί να μετατραπεί σε κρίσιμο παράγοντα για το τελικό χρονοδιάγραμμα.
Η Πολεμική Αεροπορία, αλλά και συνολικά η ελληνική πλευρά, γνωρίζουν ότι για να προσγειωθούν τα πρώτα τέσσερα F-35 στην Ανδραβίδα μέσα στο 2029, δεν αρκεί να υπάρχει διαθέσιμο αμερικανικό χρονοδιάγραμμα. Πρέπει η ελληνική βάση να είναι έτοιμη. Και αυτό καθιστά τα έργα υποδομής όχι απλώς παράλληλο πρόγραμμα, αλλά αναπόσπαστο μέρος του ίδιου του εξοπλιστικού σχεδίου.
Το χρονοδιάγραμμα και τα αυστηρά περιθώρια
Το πρόγραμμα παραμένει εντός χρονοδιαγράμματος, όμως πλέον ο χρόνος δεν είναι απεριόριστος. Για την Ανδραβίδα, το 2029 δεν είναι μακριά. Ένα έργο τέτοιας κλίμακας, με τις απαιτήσεις που συνοδεύουν την υποδοχή των F-35, χρειάζεται καθαρές αποφάσεις, γρήγορες διαδικασίες, αυστηρή επίβλεψη και συνεχή συντονισμό.
Τα έργα των 290 εκατ. ευρώ πρέπει να κινηθούν χωρίς χρονοτριβές. Από τη στιγμή που θα ξεκινήσει ο διαγωνισμός, κάθε στάδιο πρέπει να ολοκληρωθεί με τον μικρότερο δυνατό χρόνο, αλλά χωρίς εκπτώσεις στη νομιμότητα, στην ποιότητα και στην ασφάλεια. Πρόκειται για δύσκολη ισορροπία. Από τη μία πλευρά, δεν μπορεί να υπάρξει βιασύνη που θα δημιουργήσει προβλήματα στο μέλλον. Από την άλλη, δεν υπάρχει πολυτέλεια καθυστερήσεων που θα μεταθέσουν την επιχειρησιακή αξιοποίηση του F-35.
Η εμπειρία μεγάλων αμυντικών έργων δείχνει ότι οι καθυστερήσεις συχνά δεν προκύπτουν από τη μεγάλη εικόνα, αλλά από μικρά επιμέρους βήματα: ενστάσεις, διοικητικές εκκρεμότητες, τεχνικές λεπτομέρειες, συμπληρωματικά στοιχεία, εγκρίσεις, ελέγχους και συντονισμό μεταξύ υπηρεσιών. Για αυτόν τον λόγο το ζητούμενο είναι να υπάρξει από την αρχή κοινή αντίληψη ότι το έργο της Ανδραβίδας δεν επιτρέπεται να λειτουργήσει με τους συνήθεις ρυθμούς.
Το F-35 είναι πρόγραμμα-ορόσημο. Και τα έργα της Ανδραβίδας είναι η βάση πάνω στην οποία θα πατήσει αυτό το ορόσημο.
Η Ανδραβίδα ως στρατηγικό σύμβολο
Η επιλογή της Ανδραβίδας ως βάσης των F-35 έχει και στρατηγικό συμβολισμό. Πρόκειται για μια βάση με βαριά ιστορία στην Πολεμική Αεροπορία, η οποία έχει συνδεθεί με κρίσιμες αποστολές, με μεγάλης κλίμακας ασκήσεις και με τη φιλοξενία διεθνών εκπαιδευτικών δραστηριοτήτων υψηλού επιπέδου. Η μετατροπή της σε βάση 5ης γενιάς αναβαθμίζει συνολικά τον ρόλο της.
Η Ανδραβίδα θα αποτελέσει το κέντρο βάρους της ελληνικής 5ης γενιάς. Από εκεί θα ξεκινήσει η νέα εποχή. Από εκεί θα περάσουν οι πρώτοι ιπτάμενοι, οι πρώτοι τεχνικοί, οι πρώτες διαδικασίες, οι πρώτες συνεκπαιδεύσεις. Και από εκεί θα αρχίσει να χτίζεται η νέα αποτρεπτική εικόνα της Πολεμικής Αεροπορίας.
Η πρόωρη άφιξη των πρώτων τεσσάρων F-35 μέσα στο 2029, εφόσον τελικά αποφασιστεί και καταστεί εφικτή, θα προσδώσει στην Ανδραβίδα ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα. Θα τη μετατρέψει νωρίτερα από το αναμενόμενο σε σημείο αναφοράς για την αεροπορική ισχύ της χώρας.
