*του Κώστα Σαρικά
Η αντίστροφη μέτρηση έχει ξεκινήσει και ο αντιαεροπορικός και αντιπυραυλικός «θόλος» της χώρας περνά πλέον από τη φάση των διαπραγματεύσεων στη φάση των υπογραφών, με το σύνολο των εμπλεκόμενων πλευρών να κινούνται με ταχύτητα ώστε να κλείσει το συμβατικό σκέλος και να ανοίξει ο δρόμος για την υλοποίηση ενός προγράμματος που αλλάζει τα δεδομένα στην εθνική άμυνα.
Το μήνυμα από το ΓΕΕΘΑ είναι σαφές και κατηγορηματικό. Δεν πρόκειται για μια ακόμη προμήθεια συστημάτων αλλά για ένα συνολικό, δικτυοκεντρικό οικοδόμημα αεράμυνας, στο οποίο το κρίσιμο ζητούμενο δεν είναι μόνο τα μέσα, αλλά ο έλεγχος. Και σε αυτό το σημείο η Αθήνα έχει χαράξει μια αδιαπραγμάτευτη γραμμή η οποία και έχει συμφωνηθεί ότι δεν νοούνται συμβάσεις χωρίς ελληνική υπογραφή στο Command and Control.
Σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert, οι συμβάσεις είναι πλέον έτοιμες και απομένει η οριστική τυπική έγκριση τους από τις δύο πλευρές καθώς η συμφωνία είναι διακρατική μεταξύ της ΓΔΑΕΕ και της SIBAT. Κοινή βούληση είναι να πέσουν οι υπογραφές ακόμα και εντός Μαίου. Μεταξύ άλλων περιλαμβάνουν σαφείς όρους για το λογισμικό και τη μεταφορά τεχνογνωσίας. Όπως φαίνεται έχει διαμορφωθεί ένα πλαίσιο συμφωνίας που διασφαλίζει ουσιαστική ελληνική συμμετοχή.
Και δεν πρόκειται για συμμετοχή τυπικού χαρακτήρα καθώς η ελληνική πλευρά πετυχαίνει εμπλοκή στον πυρήνα του συστήματος. Από το software και τη διαχείριση των δεδομένων έως τα ηλεκτρονικά, τα συστήματα και την υποστήριξη, το αποτύπωμα της εγχώριας βιομηχανίας αποκτά χαρακτηριστικά στρατηγικής σημασίας.
Το OnAlert είχε από την πρώτη στιγμή καταγράψει την κατεύθυνση του σχεδιασμού. Πρώτο ανέδειξε ότι το ΓΕΕΘΑ δεν προχωρά σε μεμονωμένες επιλογές, αλλά σε μια ολοκληρωμένη λύση που περιλαμβάνει και τα τρία βασικά συστήματα αεράμυνας, ενώ στη συνέχεια αποκάλυψε τόσο την επιλογή των ραντάρ όσο και – κυρίως– την απόφαση το Command and Control να αποτελέσει ελληνική υπόθεση. Μια επιλογή που σήμερα επιβεβαιώνεται ως ο ακρογωνιαίος λίθος της διαπραγμάτευσης.
Ένα ενιαίο πλέγμα και όχι μεμονωμένα συστήματα
Ο ελληνικός «θόλος» δεν είναι μια απλή προσθήκη νέων όπλων στο υπάρχον οπλοστάσιο. Είναι η μετάβαση σε μια εντελώς διαφορετική φιλοσοφία. Σε ένα ενιαίο πλέγμα αισθητήρων, αναχαιτιστών και κέντρων διοίκησης που λειτουργούν ως ένα σύστημα.
Η αρχιτεκτονική είναι πολυστρωματική και καλύπτει όλο το φάσμα των απειλών, από τα χαμηλά ύψη έως τις βαλλιστικές απειλές. Το κατώτερο επίπεδο αφορά την άμεση αντιμετώπιση στόχων όπως UAV και χαμηλά ιπτάμενα μέσα, το ενδιάμεσο επίπεδο καλύπτει την περιοχική άμυνα και το ανώτερο στρώμα προσφέρει αντιβαλλιστική προστασία.
Όλα αυτά, όμως, αποκτούν πραγματική αξία μόνο μέσα από τη διασύνδεσή τους. Η φιλοσοφία είναι δικτυοκεντρική. Από τον αισθητήρα στο όπλο και από εκεί στο κέντρο λήψης αποφάσεων, η πληροφορία ρέει σε πραγματικό χρόνο.
Πολυστρωματική αρχιτεκτονική με εθνική υπογραφή
Ο σχεδιασμός του ελληνικού αντιαεροπορικού «θόλου» δεν αφορά μια απλή προμήθεια οπλικών συστημάτων. Πρόκειται για τη δημιουργία ενός ενιαίου, δικτυοκεντρικού πλέγματος που θα συνδέει αισθητήρες, αναχαιτιστές και κέντρα διοίκησης σε πραγματικό χρόνο, από τον Έβρο έως την Κρήτη και από τα νησιά του Αιγαίου έως την Ανατολική Μεσόγειο.
Το μοντέλο βασίζεται σε ισραηλινή φιλοσοφία, αλλά προσαρμόζεται πλήρως στις ελληνικές επιχειρησιακές απαιτήσεις. Η αρχιτεκτονική είναι πολυστρωματική και περιλαμβάνει διακριτά επίπεδα άμυνας, τα οποία λειτουργούν συμπληρωματικά και διασυνδέονται μέσω του ενιαίου Command and Control.
Στον πυρήνα του σχεδίου βρίσκονται:
- Το SPYDER All-in-One για την άμυνα χαμηλού και μεσαίου ύψους
- Το BARAK MX για την περιοχή μέσης και μεγάλης εμβέλειας
- Το David’s Sling για την αντιβαλλιστική προστασία
- Τα ραντάρ ELM-2084 ως βασικοί αισθητήρες
Η φιλοσοφία είναι σαφής. Από τον εντοπισμό έως την εμπλοκή και από εκεί στη λήψη απόφασης, όλα θα περνούν μέσα από ένα ενιαίο, ψηφιακό σύστημα που θα δίνει σε πραγματικό χρόνο την πλήρη επιχειρησιακή εικόνα.
SPYDER AiO – Η πρώτη γραμμή άμυνας
Στο κατώτερο επίπεδο του «θόλου» τοποθετείται το SPYDER All-in-One, ένα αυτοκινούμενο σύστημα που έχει σχεδιαστεί για άμεση αντίδραση απέναντι σε απειλές όπως UAV, ελικόπτερα και χαμηλά ιπτάμενα αεροσκάφη.
Η σημασία του για το ελληνικό περιβάλλον είναι καθοριστική. Σε ένα επιχειρησιακό θέατρο όπως το Αιγαίο, με έντονο ανάγλυφο και δεκάδες νησιά, η κινητικότητα και ο χρόνος αντίδρασης αποτελούν κρίσιμους παράγοντες. Το SPYDER μπορεί να αναπτυχθεί ταχύτατα, να λειτουργεί αυτόνομα και να καλύπτει κενά που μέχρι σήμερα αντιμετωπίζονταν με παλαιότερα συστήματα.
Με βλήματα Python-5 και Derby, προσφέρει αυξημένη ακρίβεια και δυνατότητα εμπλοκής πολλαπλών στόχων, ενώ ταυτόχρονα διασυνδέεται πλήρως με το ευρύτερο δίκτυο αεράμυνας.
Η ένταξή του σηματοδοτεί και την αρχή της σταδιακής απόσυρσης των ρωσικής προέλευσης TOR-M1 και OSA, ανοίγοντας τον δρόμο για πλήρη διαλειτουργικότητα με τα ΝΑΤΟϊκά συστήματα.
BARAK MX – Η ραχοκοκαλιά της άμυνας
Το επόμενο επίπεδο καλύπτεται από το BARAK MX, το οποίο αποτελεί τη ραχοκοκαλιά της περιοχικής αεράμυνας. Με οικογένεια βλημάτων που καλύπτει αποστάσεις έως και 150 χιλιομέτρων, το σύστημα παρέχει πλήρη κάλυψη 360 μοιρών και δυνατότητα αντιμετώπισης ευρέος φάσματος απειλών.
Από μαχητικά αεροσκάφη έως UAV και πυραύλους cruise, το BARAK MX λειτουργεί ως ο βασικός «φραγμός» πριν από το ανώτερο επίπεδο άμυνας.
Η επιλογή του αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία λόγω της ήδη υφιστάμενης παρουσίας του στην Ανατολική Μεσόγειο. Η ένταξή του σε γειτονικές χώρες δημιουργεί προϋποθέσεις για διαλειτουργικότητα και ανταλλαγή επιχειρησιακών δεδομένων, ενισχύοντας τη συνολική εικόνα αεράμυνας στην περιοχή.
Για την Ελλάδα, αντικαθιστά σταδιακά τα παλαιά συστήματα HAWK και λειτουργεί ως ο συνδετικός κρίκος μεταξύ χαμηλού και υψηλού στρώματος.
David’s Sling – Η αντιβαλλιστική ασπίδα
Στην κορυφή της πυραμίδας ο θόλος α διαθέτει το David’s Sling, το οποίο καλύπτει το κρίσιμο κενό μεταξύ παραδοσιακής αεράμυνας και αντιβαλλιστικής προστασίας.
Με τον αναχαιτιστή Stunner και φιλοσοφία hit-to-kill, το σύστημα μπορεί να αντιμετωπίσει βαλλιστικούς πυραύλους και προηγμένες απειλές cruise, προσφέροντας δυνατότητες που μέχρι σήμερα δεν υφίστανται σε πλήρη έκταση στο ελληνικό οπλοστάσιο.
Στο ελληνικό πλαίσιο, αναλαμβάνει ρόλο που έως έναν βαθμό καλύπτεται από τους S-300, αλλά με σημαντικά ανώτερη διασύνδεση, αυτοματοποίηση και δυνατότητα ένταξης σε ένα ενιαίο δικτυοκεντρικό περιβάλλον μαζί με τους Patriot.
Η παρουσία του ανεβάζει κατακόρυφα το επίπεδο αποτροπής, ιδιαίτερα σε ένα περιβάλλον όπου οι βαλλιστικές απειλές και τα προηγμένα όπλα ακριβείας αποτελούν πλέον καθημερινή πραγματικότητα.
ELM-2084 – Τα ψηφιακά «μάτια» της χώρας
Κανένα σύστημα αεράμυνας δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς αξιόπιστους αισθητήρες. Σε αυτό το σημείο το ELM-2084 αναλαμβάνει τον ρόλο των «ψηφιακών ματιών» του θόλου.
Πρόκειται για multi-mission AESA ραντάρ, ικανό να εντοπίζει και να παρακολουθεί εκατοντάδες στόχους ταυτόχρονα, ακόμη και χαμηλής παρατηρησιμότητας. Από UAV έως βαλλιστικές απειλές, το σύστημα προσφέρει πλήρη εικόνα του εναέριου χώρου.
Η ανάπτυξή του σε καίρια σημεία δημιουργεί ένα συνεχές πλέγμα επιτήρησης που υπερβαίνει τα γεωγραφικά όρια του FIR Αθηνών, ενισχύοντας την έγκαιρη προειδοποίηση και τη δυνατότητα άμεσης αντίδρασης.
Το μεγάλο στοίχημα του Command and Control
Παρά τη σημασία των επιμέρους συστημάτων, το πιο κρίσιμο κομμάτι του προγράμματος είναι το Command and Control. Εκεί κρίνεται ουσιαστικά η επιτυχία ή η αποτυχία του «θόλου».
Η ισραηλινή πλευρά προωθεί τη δική της αρχιτεκτονική ως βάση, ωστόσο η Αθήνα έχει θέσει σαφείς κόκκινες γραμμές. Το εθνικό σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου θα έχει ελληνική υπογραφή.
Αυτό μεταφράζεται σε:
- Πλήρη έλεγχο του λογισμικού και των πρωτοκόλλων
- Κυριότητα στη διαχείριση των δεδομένων
- Ενσωμάτωση μηχανισμών κυβερνοασφάλειας υπό ελληνικό έλεγχο
- Ανοικτή αρχιτεκτονική για μελλοντικές αναβαθμίσεις
- Διασύνδεση με όλα τα υφιστάμενα κέντρα επιχειρήσεων.
Η απαίτηση αυτή δεν αφορά απλώς αντισταθμιστικά οφέλη. Πρόκειται για στρατηγική επιλογή που καθορίζει τον βαθμό αυτονομίας της χώρας.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το υπό διαμόρφωση C2 θα διαθέτει υψηλό βαθμό αυτοματοποίησης, κρυπτασφαλισμένες επικοινωνίες και δυνατότητες αξιοποίησης τεχνητής νοημοσύνης και μηχανικής μάθησης, με στόχο την ταχύτερη και αποτελεσματικότερη λήψη αποφάσεων.
Τι αλλάζει για τις Ένοπλες Δυνάμεις
Η υλοποίηση του «θόλου» φέρνει μια βαθιά αλλαγή στο επιχειρησιακό δόγμα. Για πρώτη φορά δημιουργείται ένα ενιαίο σύστημα στο οποίο όλα τα μέσα –επίγεια και εναέρια– λειτουργούν ως μέρος ενός δικτύου.
Ο Στρατός Ξηράς, η Πολεμική Αεροπορία και το Πολεμικό Ναυτικό αποκτούν κοινή επιχειρησιακή εικόνα. Τα μαχητικά αεροσκάφη, τα επίγεια συστήματα και τα κέντρα διοίκησης συνδέονται σε πραγματικό χρόνο, δημιουργώντας ένα ολοκληρωμένο περιβάλλον επιχειρήσεων.
Η αλλαγή αυτή δεν αφορά μόνο την τεχνολογία. Αφορά τον τρόπο με τον οποίο διεξάγονται οι επιχειρήσεις.
Το στοίχημα της ελληνικής συμμετοχής
Πέρα από την επιχειρησιακή διάσταση, ο «θόλος» αποτελεί και μια μεγάλη ευκαιρία για την ελληνική αμυντική βιομηχανία.
Η απαίτηση για ελληνικό Command and Control και για ουσιαστική συμμετοχή σε κρίσιμα υποσυστήματα αποτελεί στρατηγική επιλογή που στοχεύει στη δημιουργία τεχνογνωσίας, στη μείωση της εξάρτησης και στην ενίσχυση της εγχώριας βάσης.
Η εμπειρία του παρελθόντος έχει δείξει τι συμβαίνει όταν αυτή η διάσταση απουσιάζει. Υψηλό κόστος συντήρησης, περιορισμένες δυνατότητες αναβάθμισης και διαρκής εξάρτηση από το εξωτερικό.