Οι πρώτες βοηθητικές εργασίες για τον εκσυγχρονισμό της φρεγάτας «ΣΠΕΤΣΑΙ» έχουν αρχίσει, ενώ το πλοίο έχει ήδη τεθεί σε ακινησία για συντήρηση, «ανοίγοντας τον δρόμο» για τη μεγάλη αναβάθμιση που θα ακολουθήσει με την παραλαβή των κύριων συστημάτων. Σύμφωνα με τις πληροφορίες το διάστημα αυτό αξιοποιείται για τις αρχικές παρεμβάσεις και την προετοιμασία της φρεγάτας, ώστε να υποδεχθεί τον νέο εξοπλισμό.
Όπως είχε αποκαλύψει το OnAlert, η «ΣΠΕΤΣΑΙ» θα αποτελέσει την πρώτη εκσυγχρονισμένη MEKO του Πολεμικού Ναυτικού. Θα ακολουθήσουν οι υπόλοιπες τρεις φρεγάτες της κλάσης, «ΥΔΡΑ», «ΨΑΡΑ» και «ΣΑΛΑΜΙΣ», με τη σειρά και τον ρυθμό των εργασιών να συνδέονται με τις επιχειρησιακές ανάγκες και τις διαθεσιμότητες του Στόλου.
Στη νέα διαμόρφωση των MEKO προστίθεται και η αξιοποίηση μη επανδρωμένων αεροσκαφών V-BAT. Τα συστήματα θα εξοπλίσουν τις φρεγάτες, ενισχύοντας την επιτήρηση και την αναγνώριση σε αποστάσεις πέρα από την άμεση εικόνα των αισθητήρων του πλοίου.
Η συντήρηση «ανοίγει τον δρόμο»
Η ακινησία της «ΣΠΕΤΣΑΙ» δημιουργεί το απαραίτητο χρονικό περιθώριο για να συνδυαστεί η συντήρηση με τις πρώτες βοηθητικές παρεμβάσεις του εκσυγχρονισμού. Η φάση αυτή προηγείται της κύριας εγκατάστασης των νέων ηλεκτρονικών, των αισθητήρων και των υπόλοιπων συστημάτων.
Η διάκριση έχει σημασία για την πραγματική εικόνα του προγράμματος. Η έναρξη των προπαρασκευαστικών εργασιών αποτελεί ουσιαστικό βήμα, αλλά η μεγαλύτερη τεχνική πρόκληση βρίσκεται στην τοποθέτηση, τη διασύνδεση και τις δοκιμές του εξοπλισμού που αναμένεται.
Για το Πολεμικό Ναυτικό, ζητούμενο είναι να περιοριστεί ο χρόνος ανάμεσα στην άφιξη των συστημάτων και στην έναρξη της ενσωμάτωσής τους. Η πρώτη φρεγάτα θα δείξει στην πράξη ποιες εργασίες απαιτούν περισσότερο χρόνο και ποιες διαδικασίες μπορούν να επιταχυνθούν στα επόμενα πλοία.
Η εμπειρία από τη «ΣΠΕΤΣΑΙ» θα αποκτήσει έτσι αξία για ολόκληρο το πρόγραμμα. Τεχνικές λύσεις, διαδικασίες ελέγχου και απαιτήσεις υποστήριξης θα μπορούν να αξιοποιηθούν στις υπόλοιπες MEKO, περιορίζοντας επαναλήψεις και καθυστερήσεις.
TACTICOS και νέα διαχείριση της μάχης
Στον πυρήνα της αναβάθμισης βρίσκεται το Σύστημα Διαχείρισης Μάχης TACTICOS της Thales. Πρόκειται για το σύστημα μέσω του οποίου το πλήρωμα θα συνθέτει την τακτική εικόνα, θα αξιολογεί τις απειλές και θα διαχειρίζεται την αντίδραση της φρεγάτας.
Η επιχειρησιακή αλλαγή αφορά τη συγκέντρωση και συσχέτιση των πληροφοριών μέσα στο Κέντρο Πληροφοριών Μάχης. Η αξία ενός νέου αισθητήρα εξαρτάται και από το πόσο γρήγορα τα δεδομένα του γίνονται χρήσιμη πληροφορία για τους χειριστές και τη διοίκηση του πλοίου.
Το νέο TACTICOS θα αποτελέσει τη βάση για την ολοκλήρωση του ανανεωμένου εξοπλισμού. Η επιτυχία του εγχειρήματος θα κριθεί στην αξιόπιστη συνεργασία αισθητήρων και όπλων, στη σαφή παρουσίαση των απειλών και στη μείωση του φόρτου των χειριστών όταν εξελίσσονται ταυτόχρονες εμπλοκές.
Το κύριο συμβατικό σκέλος με τη Thales ανέρχεται σε 248,7 εκατομμύρια ευρώ. Συμπληρώνεται από τη σύμβαση με την ελληνική SSMART, περίπου 11,5 εκατομμυρίων ευρώ, για την ενσωμάτωση των συστημάτων επιχειρήσεων, καθώς και από το ναυπηγικό έργο στον Σκαραμαγκά.
Νέο ραντάρ και έλεγχος πυρός
Το πακέτο της Thales περιλαμβάνει το ραντάρ NS100 τεχνολογίας AESA και τους αισθητήρες ελέγχου πυρός STIR 1.2 EO Mk2. Ο συνδυασμός τους καλύπτει δύο διαφορετικές αλλά αλληλένδετες ανάγκες, την επιτήρηση του χώρου και την ακριβή παρακολούθηση στόχων για την υποστήριξη των εμπλοκών.
Το NS100 θα ανανεώσει την εικόνα αέρος και επιφανείας των MEKO. Στο σημερινό επιχειρησιακό περιβάλλον, η αναγνώριση και παρακολούθηση στόχων μέσα στη θαλάσσια κυκλοφορία, στις ανακλάσεις και στις παρεμβολές έχει καθοριστική σημασία για την αντίδραση του πλοίου.
Τα STIR 1.2 EO Mk2 συνδυάζουν ραντάρ με ηλεκτροοπτικούς αισθητήρες, προσφέροντας δυνατότητες παρακολούθησης και ακριβούς ελέγχου πυρός. Η ύπαρξη διαφορετικών αισθητήρων βοηθά στην αξιολόγηση μιας επαφής και προσφέρει εναλλακτικούς τρόπους παρακολούθησης, ανάλογα με τις συνθήκες.
Το ζητούμενο για τις αναβαθμισμένες φρεγάτες είναι μια συνεχής και αξιόπιστη διαδικασία, από την πρώτη ένδειξη μέχρι την αναγνώριση, την απόφαση και την εμπλοκή. Εκεί θα κριθεί η ουσιαστική απόδοση του νέου ηλεκτρονικού εξοπλισμού.
Ηλεκτρονική υποστήριξη και επικοινωνίες
Στις παρεμβάσεις που έχουν παρουσιαστεί για τις MEKO περιλαμβάνεται το σύστημα ηλεκτρονικής υποστήριξης VIGILE/SENTINEL ESM. Ο ρόλος του αφορά την αξιοποίηση ηλεκτρομαγνητικών εκπομπών για την ενίσχυση της επίγνωσης του τακτικού περιβάλλοντος.
Η εικόνα που σχηματίζει μια φρεγάτα δεν προέρχεται αποκλειστικά από το δικό της ραντάρ. Η ηλεκτρονική υποστήριξη προσφέρει πρόσθετες ενδείξεις, οι οποίες πρέπει να συσχετίζονται με τις υπόλοιπες επαφές και να αξιολογούνται από το πλήρωμα.
Παράλληλα, οι παρεμβάσεις στις επικοινωνίες και στα δίκτυα δεδομένων αποτελούν αναγκαίο μέρος της αναβάθμισης. Η συνεργασία με άλλες μονάδες απαιτεί ασφαλή και αξιόπιστη μεταφορά πληροφοριών, συμβατές διαδικασίες και εκπαιδευμένους χειριστές.
Η επιχειρησιακή απόδοση θα εξαρτηθεί συνεπώς από το σύνολο της εγκατάστασης. Καλωδιώσεις, ηλεκτρική τροφοδοσία, ψύξη, ηλεκτρομαγνητική συμβατότητα και τεχνική υποστήριξη πρέπει να ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις του νέου εξοπλισμού.
Νέο σόναρ για την υποβρύχια απειλή
Σημαντική παρέμβαση αποτελεί η προβλεπόμενη εγκατάσταση σόναρ γάστρας M660 HMS της GeoSpectrum Technologies, εταιρείας του ομίλου Elbit Systems. Το σχετικό υποπρόγραμμα έχει παρουσιαστεί με κόστος περίπου 24 εκατομμυρίων ευρώ και διαδικασία διακρατικής συμφωνίας.
Ο κατασκευαστής περιγράφει το M660 ως ενεργητικό και παθητικό σύστημα ανθυποβρυχιακού πολέμου για υφιστάμενα και νέα πλοία. Η ένταξή του στις MEKO αποσκοπεί στην ανανέωση ενός κρίσιμου αισθητήρα για τις αποστολές τους.
Στο Αιγαίο, η αναζήτηση υποβρυχίων επηρεάζεται από το ανάγλυφο του βυθού, τις μεταβολές των υδάτινων μαζών και τον θόρυβο της ναυσιπλοΐας. Κανένας αισθητήρας δεν εξαλείφει αυτές τις δυσκολίες. Η αποτελεσματικότητα προκύπτει από τον εξοπλισμό, την εκπαίδευση και τη συνεργασία των διαθέσιμων μέσων.
Για τις MEKO, η ανθυποβρυχιακή αποστολή παραμένει βασική προτεραιότητα. Η επιχειρησιακή συνεργασία με ελικόπτερα και άλλες μονάδες επιτρέπει την αναζήτηση σε ευρύτερη περιοχή και τη διασταύρωση των ενδείξεων.
Mk45, Sovraponte και εγγύς άμυνα
Στον οπλισμό, ο σχεδιασμός περιλαμβάνει την αναβάθμιση του κύριου πυροβόλου Mk45 των 127 χιλιοστών, με παρεμβάσεις στον έλεγχο και στη διαχείρισή του. Σκοπός είναι να υποστηρίζεται αποτελεσματικά μέσα στο νέο ψηφιακό περιβάλλον της φρεγάτας.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η επιλογή του Sovraponte 76/62 της Leonardo για το πρυμναίο τμήμα. Όπως έχει αποκαλύψει το OnAlert, προβλέπεται να αντικαταστήσει το οπίσθιο Phalanx, ενισχύοντας τις επιλογές αντιμετώπισης απειλών αέρος και επιφανείας.
Η συγκεκριμένη αλλαγή προσθέτει ένα πυροβόλο με διαφορετικό επιχειρησιακό εύρος. Η τελική απόδοση απέναντι σε κάθε κατηγορία στόχου συνδέεται με τη διαμόρφωση που θα παραδοθεί, τα πυρομαχικά και την ολοκλήρωση με τους αισθητήρες και το σύστημα μάχης.
Η συνύπαρξη πυροβόλων, πυραυλικών όπλων και συστημάτων αυτοπροστασίας επιτρέπει την επιλογή του κατάλληλου μέσου ανά απειλή. Για το πλήρωμα, προτεραιότητα παραμένει η έγκαιρη αναγνώριση του στόχου και η διατήρηση επαρκών επιλογών όταν οι επιθέσεις διαδέχονται η μία την άλλη.
Προειδοποίηση laser και ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ
Η αναβάθμιση της αυτοπροστασίας περιλαμβάνει και την προβλεπόμενη τοποθέτηση συστήματος προειδοποίησης ακτινοβόλησης laser. Τέτοιοι αισθητήρες παρέχουν ειδοποίηση για εκπομπές που μπορεί να συνδέονται με μέτρηση αποστάσεων ή κατάδειξη στόχου.
Η προειδοποίηση προσθέτει πληροφορία για μια δυνητική απειλή και επιτρέπει στο πλήρωμα να την αξιολογήσει μαζί με τις υπόλοιπες ενδείξεις. Δεν αποτελεί από μόνη της σύστημα αναχαίτισης, αλλά στοιχείο της συνολικής προστασίας.
Στον σχεδιασμό ενίσχυσης των MEKO περιλαμβάνεται επίσης η προοπτική ενσωμάτωσης του ελληνικού συστήματος αντιμετώπισης drones «ΚΕΝΤΑΥΡΟΣ». Η ακριβής διαμόρφωση και ο χρόνος εγκατάστασης συνδέονται με την εξέλιξη των αντίστοιχων εργασιών και υποπρογραμμάτων.
Η ανάγκη είναι σαφής. Η προστασία ενός πλοίου απέναντι σε μη επανδρωμένα μέσα απαιτεί συνδυασμό εντοπισμού, αναγνώρισης, ηλεκτρονικών αντιμέτρων και όπλων, ανάλογα με το είδος της απειλής.
Τα V-BAT επεκτείνουν την επιτήρηση
Νέο στοιχείο για τις εκσυγχρονισμένες MEKO αποτελεί ο εξοπλισμός τους με V-BAT της αμερικανικής Shield AI. Τα μη επανδρωμένα αεροσκάφη κάθετης απογείωσης και προσγείωσης θα προσθέσουν δυνατότητα εναέριας επιτήρησης στις αποστολές των φρεγατών.
Η σχεδίασή τους επιτρέπει επιχειρήσεις από καταστρώματα πλοίων χωρίς συμβατικό διάδρομο. Η κατασκευάστρια αναφέρει αυτονομία άνω των 12 ωρών, χαρακτηριστικό που επιτρέπει παρατεταμένη παρουσία σε αποστολές αναγνώρισης και συλλογής πληροφοριών.
Για μια MEKO, η πρακτική αξία βρίσκεται στη δυνατότητα αποστολής ενός εναέριου αισθητήρα προς περιοχή ενδιαφέροντος. Έτσι μπορεί να υποστηριχθεί η αναγνώριση μιας επαφής και η παρακολούθηση θαλάσσιας δραστηριότητας, με την απόδοση να εξαρτάται από το φορτίο αισθητήρων και τη διαθέσιμη επικοινωνία.
Η επιχειρησιακή ένταξη απαιτεί διαδικασίες ασφαλούς απογείωσης και ανάκτησης, χειριστές, τεχνική υποστήριξη και αξιοποίηση των συλλεγόμενων πληροφοριών. Πρόκειται για πρόσθετη δυνατότητα που συμπληρώνει τα υπόλοιπα μέσα επιτήρησης της φρεγάτας.
Πρώτη παράδοση με στόχο το 2028
Το χρονοδιάγραμμα που έχει παρουσιαστεί θέτει ως στόχο την απόδοση της πρώτης αναβαθμισμένης φρεγάτας στα τέλη του 2028 και την ολοκλήρωση του προγράμματος γύρω στο 2030. Πρόκειται για απαιτητικούς στόχους, που εξαρτώνται από τις παραδόσεις εξοπλισμού, την πρόοδο των εργασιών και τα αποτελέσματα των δοκιμών.
Η παλαιότερη εκτίμηση του OnAlert για άφιξη των κύριων συστημάτων περίπου ενάμιση χρόνο μετά τον Ιούνιο του 2026 παραπέμπει προς τα τέλη του 2027. Η προπαρασκευή της «ΣΠΕΤΣΑΙ» αποκτά επομένως ιδιαίτερη σημασία για την αξιοποίηση του διαθέσιμου χρόνου.
Μετά την εγκατάσταση θα ακολουθήσουν έλεγχοι, δοκιμές εν όρμω και εν πλω, εκπαίδευση και πιστοποίηση της λειτουργίας του ανανεωμένου συνόλου. Η επιχειρησιακή επιστροφή προϋποθέτει επιτυχή ολοκλήρωση αυτών των σταδίων.
Η «ΣΠΕΤΣΑΙ» αναλαμβάνει πρώτη αυτή τη διαδρομή. Η πρόοδός της θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό τον ρυθμό με τον οποίο οι τέσσερις MEKO θα επιστρέψουν αναβαθμισμένες στη δύναμη του Στόλου, ενισχύοντας τις διαθέσιμες μονάδες δίπλα στις νέες FDI.
