*του Κώστα Σαρικά
Η εικόνα ισχύος πάνω από το Αιγαίο μπαίνει σε νέο κύκλο. Και η αιτία δεν είναι ότι η Πολεμική Αεροπορία απώλεσε το πλεονέκτημα που απέκτησε με την αγορά των Rafale και την αναβάθμιση των F-16 σε διαμόρφωση Viper, αλλά ότι η Τουρκία προσθέτει στο οπλοστάσιό της το Eurofighter Typhoon, μια πλατφόρμα υψηλών επιδόσεων ως ενδιάμεση λύση.
Το χρονοδιάγραμμα αποκτά πλέον ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς οι πληροφορίες αναφέρουν ότι η TuAF παραλαμβάνει τα πρώτα μεταχειρισμένα αεροσκάφη από το Κατάρ έως τα τέλη Φεβρουαρίου 2026.
Για την Πολεμική Αεροπορία το ζητούμενο δεν είναι να μάθει την τελική τουρκική διαμόρφωση, ούτε να εγκλωβιστεί σε αγώνα εντυπώσεων. Είναι να σχεδιάσει με βάση το δυσμενέστερο σενάριο, σύμφωνα με το οποίο τα επόμενα χρόνια απέναντι δεν θα υπάρχει μόνο ένας αναβαθμισμένος στόλος F-16 και ένα μεγάλο οικοσύστημα UAV, αλλά πιθανότατα δύο Μοίρες Typhoon που έρχονται να αλλάξουν τους συσχετισμούς στον αέρα, ενώ στο βάθος θα παραμένει ζωντανό το πολιτικό σενάριο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35, σε ορίζοντα που συχνά τοποθετείται μετά το 2030.
Typhoon στην TUAF: Γιατί αλλάζει τους συσχετισμούς
Το Eurofighter Typhoon δεν είναι αεροσκάφος πέμπτης γενιάς. Ωστόσο, αποτελεί μία από τις ισχυρότερες ευρωπαϊκές πλατφόρμες αεροπορικής υπεροχής, με εξαιρετικές επιδόσεις επιτάχυνσης, υψηλό ρυθμό ανόδου, μεγάλο φορτίο και δυνατότητα μεταφοράς σύγχρονων όπλων. Όταν ο τύπος αποκτάται σε αριθμούς που επιτρέπουν συγκρότηση Μοιρών και όχι συμβολική ένταξη, τότε δημιουργεί νέο επίπεδο απειλής. Η αντίπαλη αεροπορία θα έχει δυνατότητα για περισσότερες εξόδους υψηλής απόδοσης, περισσότερες διαθέσιμες επιλογές αναχαίτισης και συνοδείας και μεγαλύτερη ικανότητα να διατηρεί τον αέρα σε περιβάλλον υψηλής έντασης.
Το επιχειρησιακό αποτύπωμα στο Αιγαίο έχει συγκεκριμένα όρια. Οι χρόνοι αντίδρασης είναι ελάχιστοι και οι αποστάσεις μικρές. Οι εμπλοκές μπορεί να κριθούν σε λίγα λεπτά. Σε τέτοιο περιβάλλον, η είσοδος μιας πλατφόρμας που μπορεί να φέρει σύγχρονο ραντάρ AESA και όπλα μεγάλης εμβέλειας, αυξάνει τον βαθμό δυσκολίας. Ειδικά αν συνοδευτεί από αναβάθμιση δικτύων, ηλεκτρονικού πολέμου και διασύνδεση με UAV και επίγεια μέσα.
Η τουρκική «συνταγή»: Μεταχειρισμένα άμεσα, καινούργια σε βάθος χρόνου
Η τουρκική κίνηση έχει δύο επίπεδα.
Αρχικά προβλέπεται η απόκτηση μεταχειρισμένων Eurofighter από Κατάρ και Ομάν. Οι αναφορές μιλούν για απόκτηση «άμεσης ανάγκης» με αεροσκάφη, ώστε να υπάρξει γρήγορη επιχειρησιακή ένταξη πριν φτάσουν τα καινούργια.
Η συνέχεια περιλαμβάνει την απόκτηση 20 καινούργιων μαχητικών τελευταίας γενιάς από από το Ηνωμένο Βασίλειο. Το Λονδίνο ανακοίνωσε συμφωνία ύψους 8 δισ. λιρών για 20 Typhoon, με σαφή αναφορά σε ενίσχυση της συνεργασίας και στήριξη της γραμμής παραγωγής.
Παράλληλα, οι πληροφορίες αναφέρουν ότι πέρα από την εκτίμηση των 8 δισ. λιρών που προβλήθηκε πολιτικά από τη βρετανική πλευρά, το τουρκικό υπουργείο άμυνας έχει αναφέρει διαφορετικό ποσό, όπου περιλαμβάνονται και όπλα όπως Meteor και Brimstone ως μέρος του συνολικού «πακέτου». Το συμπέρασμα είναι ότι η Τουρκία επιδιώκει να κλείσει το κενό μέχρι να ωριμάσει το KAAN, κρατώντας παράλληλα ανοικτές πόρτες προς τις ΗΠΑ για την απόκτηση των F-35.
Δύο Μοίρες Typhoon: Τι σημαίνει σε αποστολές
Αν η TUAF πράγματι κινηθεί προς συγκρότηση δύο Μοιρών, τότε μιλάμε για δύναμη που δεν θα χρησιμοποιείται περιστασιακά. Θα έχει ρόλο καθημερινής αεράμυνας, αναχαίτισης και σημαντικών αποστολών είτε αναχαίτισης είτε κρούσης σε κατάσταση έντασης. Στην πράξη, το Typhoon μπορεί:
- Να αναλάβει αποστολές εναέριας υπεροχής και συνοδείας σε πακέτα κρούσης.
- Να λειτουργήσει ως φορέας όπλων μεγάλης εμβέλειας, αν δοθεί πλήρης πρόσβαση σε δυτικά πυρομαχικά ή πιστοποιηθούν όπλα εγχώριας κατασκευής.
- Να πιέσει την ελληνική πλευρά σε ρυθμούς εξόδων, κυρίως αν συνδυαστεί με μαζικότητα από F-16 και με UAV που θα επιχειρούν για επιτήρηση, κορεσμό και στοχοποίηση.
Η λεπτομέρεια που θα κρίνει πολλά είναι η τελική διαμόρφωση αισθητήρων και, κυρίως, ο οπλισμός. Η Ελλάδα έχει ήδη επιχειρησιακή εμπειρία με Meteor μέσω Rafale. Αν η Τουρκία θα αποκτήσει Meteor – οι γείτονες το θεωρούν δεδομένο – με ποιον ρυθμό και σε τι αριθμούς, είναι καθοριστικός παράγοντας που περνά πάντως αναγκαστικά από πολιτικά φίλτρα ευρωπαϊκών κυβερνήσεων.
Το ελληνικό σημείο εκκίνησης: Rafale, Viper με εκσυγχρονισμό και των block 50
Η Πολεμική Αεροπορία μπαίνει στη νέα περίοδο με δύο ισχυρά δεδομένα, αλλά και με μια σειρά από ζητούμενα.
– Έχει ήδη ολοκληρώσει την παραλαβή των 24 Rafale, με το τελευταίο να έχει παραδοθεί τον Ιανουάριο 2025. Αυτό μεταφράζεται επιχειρησιακά σε ώριμη Μοίρα, ώριμο δόγμα, και κυρίως όπλα που αλλάζουν το παιχνίδι στην εμβέλεια και στον τρόπο εμπλοκής.
– Το πρόγραμμα Viper προχωρά με μετρήσιμα ορόσημα. Ήδη η ΕΑΒ παρέδωσε το 48ο αναβαθμισμένο F-16V και προχωρά με γοργούς ρυθμούς στην υλοποίηση του προγράμματος.
– Η Πολεμική Αεροπορία έχει θέσει ως κύρια προτεραιότητα την αναβάθμιση και των 38 μαχητικών F-16 block 50 σε διαμόρφωση Viper ως συνέχεια του προγράμματος με στόχο πριν από το 2030 να διαθέτει 121 «οχιές» σε κοινή διαμόρφωση.
– Επιπλέον, «σημαδεύει» μια σειρά από όπλα είτε stand off είτε αναχαίτισης και μάλιστα σε σημαντικούς αριθμούς, ώστε να ενισχύσει τη «φαρέτρα» της και να δώσει επιπλέον δυνατότητες στις σύγχρονες πλατφόρμες.
Η αρχιτεκτονική ισχύος της επόμενης μέρας
Η ορθή ελληνική απάντηση είναι ένα σύστημα ισχύος, στο οποίο τα μαχητικά είναι μόνο η κορυφή.
- Διατήρηση και εμβάθυνση του πλεονεκτήματος BVR
Στο Αιγαίο, το ποιος βλέπει πρώτος και ποιος μπορεί να εμπλέξει πρώτος σε αποστάσεις πέραν του οπτικού πεδίου, συχνά κρίνει τον ρυθμό και όχι μόνο το αποτέλεσμα. Η ύπαρξη Meteor στα ελληνικά Rafale είναι ήδη κρίσιμο πλεονέκτημα. Το ζητούμενο είναι επάρκεια αποθεμάτων, σωστή διαχείριση εκπαιδευτικών βολών και επιχειρησιακών δεσμεύσεων, και τακτικές που αξιοποιούν την εικόνα από πολλαπλές πηγές.
- Stand-off ικανότητες
Όσο ο αντίπαλος βελτιώνει αισθητήρες, τόσο μεγαλύτερη αξία έχει η κρούση από ασφαλείς αποστάσεις και η δυνατότητα να επιβάλεις εσύ τον χρόνο και τον τόπο της εμπλοκής. Αυτό σημαίνει επένδυση σε stand-off, σε όπλα ακριβείας, σε διαδικασίες SEAD/DEAD, και σε ηλεκτρονικό πόλεμο που μειώνει την αποτελεσματικότητα των εχθρικών αισθητήρων.
- Ηλεκτρονικός πόλεμος
Η αναμέτρηση Rafale–Typhoon, αν φτάσει σε συνθήκες υψηλής έντασης, δεν θα είναι μόνο «ραντάρ εναντίον ραντάρ». Θα είναι βιβλιοθήκες απειλών, παρεμβολές, αυτοπροστασία, decoys, τακτικές σιωπής, παθητικοί αισθητήρες, και το ποιος θα αναγκάσει τον άλλον να «ανοίξει» και να αποκαλυφθεί. Σε αυτό το πλαίσιο, η Ελλάδα οφείλει να αντιμετωπίζει τις αναβαθμίσεις EW ως στρατηγικό θέμα, όχι ως τεχνική λεπτομέρεια.
- Δίκτυο και C2
Η αξία των Rafale και των Viper πολλαπλασιάζεται όταν επιχειρούν ως ομάδα μέσα σε κοινή τακτική εικόνα. Link-16, διασύνδεση με επίγεια ραντάρ, συνεργασία με ναυτικά μέσα και αντιαεροπορικά συστήματα, και ασφαλείς επικοινωνίες. Η Τουρκία θα επιχειρήσει να ανεβάσει την ποιότητα του δικού της δικτύου. Η ελληνική απάντηση είναι να το κάνει δυσανάλογα δύσκολο να «σπάσει» το δικό μας.
- Εικόνα και ανεφοδιασμός: AEW&C, ISR, UAV
Η εναέρια υπεροχή δεν κερδίζεται μόνο με μαχητικά. Τα ιπτάμενα ραντάρ και η συνολική επιτήρηση είναι κρίσιμα σε περιβάλλον κορεσμού.
Τα UAV, είτε για αναγνώριση είτε για στοχοποίηση είτε για παραπλάνηση, δεν είναι πολυτέλεια Είναι κομμάτι της εξίσωσης, ειδικά απέναντι σε Τουρκία που επένδυσε συστηματικά σε αυτόν τον χώρο.
Ο εναέριος ανεφοδιασμός, ως επιλογή, καθορίζει ακτίνα δράσης και διάρκεια παραμονής. Αν ο αντίπαλος αυξάνει τις δυνατότητές του, η απάντηση δεν μπορεί να περιοριστεί μόνο στη γεωγραφία των βάσεων.
Το F-35 που θα ανοίξει και πάλι τη διαφορά
Το πιο δύσκολο κομμάτι της εξίσωσης στον αέρα δεν είναι το Typhoon. Είναι η πιθανότητα επιστροφής της Τουρκίας στο F-35 σε βάθος χρόνου. Δεν υπάρχει βεβαιότητα, γιατί το ζήτημα είναι πρωτίστως πολιτικό και συνδέεται με τη σχέση Άγκυρας – Ουάσιγκτον και με ανοιχτές πληγές, όπως οι S-400. Όμως, το γεγονός ότι η Τουρκία δηλώνει σταθερά ότι επιδιώκει επανένταξη, σημαίνει ότι το ελληνικό Επιτελείο ορθά το αντιμετωπίζει ως πιθανότητα που επηρεάζει τον σχεδιασμό ήδη από τώρα.
Σε αυτό το σενάριο, η ελληνική επιλογή F-35 αποκτά διπλή αξία. Όχι ως μια ακόμα πλατφόρμα, αλλά ως κόμβος συλλογής και διανομής πληροφορίας. Το F-35 είναι αλλαγή κανόνων επειδή συνδυάζει χαμηλή παρατηρησιμότητα, σύντηξη αισθητήρων και ικανότητα να λειτουργεί ως πλατφόρμα που «ανοίγει τον δρόμο» για τους υπόλοιπους. Αυτό ακριβώς είναι που καθιστά κρίσιμο το να έχει η Ελλάδα μια συνεκτική αρχιτεκτονική, όπου Rafale, Viper και μελλοντικά F-35 λειτουργούν ως ενιαίο σύστημα.
Πού κρίνεται η επόμενη δεκαετία
Αν η πρώτη παράδοση τουρκικού Eurofighter από το Κατάρ γίνει πράγματι έως το τέλος Φεβρουαρίου 2026, τότε θα ξεκινήσει ένα διάστημα, στο οποίο η Τουρκία θα «χτίζει» σταδιακά ικανότητες που αφορούν εκπαίδευση πληρωμάτων, τακτικές, πιστοποίηση όπλων, υποστήριξη και διαθεσιμότητες. Το ελληνικό πλεονέκτημα είναι ότι διαθέτει ήδη ώριμα Rafale και ένα πρόγραμμα Viper που έχει περάσει το μέσο του δρόμου. Κατά συνέπεια έχει χρόνο αρκεί να τον αξιοποιήσει σωστά σε τρία μέτωπα:
- Διαθεσιμότητες και υποστήριξη, ώστε το ποσοστό «έτοιμων για αποστολή» να παραμένει υψηλό σε βάθος χρόνου.
- Αποθέματα και ποιοτική ανανέωση οπλισμού, ώστε να μην υπάρξουν κενά σε μια περίοδο έντασης.
- Δικτύωση, ηλεκτρονικός πόλεμος και πολλαπλασιαστές ισχύος, γιατί εκεί θα κριθεί το πρώτο κρίσιμο λεπτό μιας ενδεχόμενης κρίσης.
Το μήνυμα που προκύπτει είναι ξεκάθαρο. Τα Typhoon θα μειώσουν, σταδιακά, το πλεονέκτημα της Πολεμικής Αεροπορίας, όμως δεν το εκμηδενίζουν άμεσα. Η απάντηση είναι η πιστή εφαρμογή του σχεδιασμού χωρίς χρονοτριβή. Και ο στόχος να «χτιστεί» μια δύναμη που δεν θα αξιολογείται μόνο σε αριθμό μαχητικών, αλλά σε διαθεσιμότητες, εικόνα, εύρος και ποσότητες όπλων και δυνατότητα να επιβάλλει τους όρους της εμπλοκής. Αυτός είναι ο πραγματικός ορισμός της αποτροπής πάνω από το Αιγαίο στη δεκαετία που ξεκίνησε.
