Πέντε χρόνια μετά τη μεγάλη «ναυμαχία» για την επιλογή των νέων φρεγατών, τα δεδομένα που έχουν πλέον διαμορφωθεί έρχονται να δικαιώσουν μια από τις σημαντικότερες αποφάσεις του Πολεμικού Ναυτικού των τελευταίων δεκαετιών. Μια επιλογή η οποία έγινε σε ένα περιβάλλον έντονων πιέσεων, διαφορετικών γεωπολιτικών προσεγγίσεων και σκληρού ανταγωνισμού για το πλοίο που θα αποτελούσε τον πυρήνα του ελληνικού Στόλου για τις επόμενες δεκαετίες.
Το Πολεμικό Ναυτικό, όμως, επέμεινε στις επιχειρησιακές του απαιτήσεις. Έκλεισε τα αυτιά στις πιέσεις και έθεσε ως βασικό κριτήριο όχι την προέλευση του πλοίου αλλά το τι πραγματικά χρειαζόταν ο Στόλος στο ιδιαίτερα απαιτητικό επιχειρησιακό περιβάλλον του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου.
Σήμερα η εικόνα είναι εντυπωσιακά διαφορετική μεταξύ των δύο σχεδιάσεων που βρέθηκαν τότε στο επίκεντρο της συζήτησης. Οι ελληνικές FDI HN παραδίδονται με γρήγορους ρυθμούς, η Ελλάδα προχώρησε στην τέταρτη φρεγάτα, ενώ πλέον η ίδια σχεδίαση έχει επιλεγεί από τρία ευρωπαϊκά Ναυτικά και συγκεκριμένα από Γαλλία, Ελλάδα και Σουηδία ενώ ήδη υπάρχει σοβαρό ενδιαφέρον και από άλλες χώρες. Αντίθετα, οι MMSC έχουν ως μοναδικό πελάτη τη Σαουδική Αραβία, με το πρόγραμμα να έχει συσσωρεύσει πολυετείς καθυστερήσεις και να απαιτεί πρόσθετες τεχνικές και σχεδιαστικές εργασίες. Οι εξελίξεις, συνεπώς, έχουν πλέον ιδιαίτερη σημασία για την αποτίμηση εκείνης της ελληνικής απόφασης.
Οι πιέσεις για τις MMSC και η επιμονή του Πολεμικού Ναυτικού
Την περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα αναζητούσε τις νέες φρεγάτες, η αμερικανική MMSC βρέθηκε πολύ ψηλά στην πολιτική και εξοπλιστική ατζέντα. Η αμερικανική πρόταση συνδεόταν αναπόφευκτα και με τη στρατηγική σχέση Αθήνας – Ουάσιγκτον, ενώ στο τραπέζι είχε βρεθεί ακόμη και η πιθανότητα απόκτησης LCS ως ενδιάμεσης λύσης.
Όμως για το Πολεμικό Ναυτικό το ζήτημα ήταν πρωτίστως επιχειρησιακό. Οι MMSC αποτελούσαν εξέλιξη της σχεδίασης Freedom LCS και στην ελληνική τους διαμόρφωση είχαν προταθεί με σημαντικό εξοπλισμό. Τον Δεκέμβριο του 2021 η αμερικανική DSCA ενέκρινε δυνητική πώληση τεσσάρων MMSC/HF2, με μέγιστη εκτιμώμενη αξία 6,9 δισ. δολαρίων. Η διαμόρφωση περιελάμβανε μεταξύ άλλων Mk41 VLS, CAMM και CAMM-ER, NSM, ASROC, τορπίλες Mk54, TRS-4D, CAPTAS-2 και μια σειρά ακόμη αισθητήρων και συστημάτων.
Ωστόσο υπήρχαν σημαντικά σημεία στα οποία η FDI υπερτερούσε, την ώρα που καταγράφονταν έντονες εξωγενείς πιέσεις για την επιλογή της αμερικανικής λύσης. Το Πολεμικό Ναυτικό είχε την απαίτηση ότι η επόμενη φρεγάτα δεν θα έπρεπε απλώς να αντικαταστήσει τα παλαιότερα πλοία αλλά να αλλάξει επίπεδο στον Στόλο.
Sea Fire και ASTER 30: Η αεράμυνα περιοχής που ζητούσε ο Στόλος
Καθοριστικό πλεονέκτημα της FDI ήταν από την αρχή η δυνατότητα αεράμυνας περιοχής. Το Πολεμικό Ναυτικό επιθυμούσε ένα πλοίο που δεν θα περιοριζόταν στην αυτοπροστασία αλλά θα μπορούσε να δημιουργήσει αντιαεροπορική «ομπρέλα» πάνω από μια ναυτική δύναμη και να ελέγχει μεγάλο πεδίο εναέριου χώρου. Ο συνδυασμός του Sea Fire με τους ASTER 30 απαντούσε ακριβώς σε αυτή την απαίτηση.
Το Sea Fire διαθέτει τέσσερις σταθερές κεραίες AESA, προσφέροντας συνεχή κάλυψη 360 μοιρών και δυνατότητα διαχείρισης ενός εξαιρετικά σύνθετου περιβάλλοντος απειλών. Μαχητικά, UAV, ελικόπτερα και κατευθυνόμενα όπλα μπορούν να εμφανιστούν ταυτόχρονα από διαφορετικές κατευθύνσεις. Και αυτό ακριβώς είναι το περιβάλλον για το οποίο σχεδιάστηκε η FDI. Οι ελληνικές φρεγάτες διαθέτουν 32 κελιά Sylver A50 για ASTER 30, δίνοντας για πρώτη φορά στο Πολεμικό Ναυτικό πραγματική δυνατότητα αεράμυνας περιοχής.
CAPTAS-4: Το δεύτερο μεγάλο πλεονέκτημα
Το ίδιο ίσχυε και στον ανθυποβρυχιακό πόλεμο. Για το Πολεμικό Ναυτικό, το οποίο επιχειρεί σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο και παρακολουθεί την ενίσχυση του τουρκικού υποβρυχιακού στόλου, οι δυνατότητες ASW αποτελούσαν από την πρώτη στιγμή κρίσιμο κριτήριο. Η MMSC είχε προταθεί με CAPTAS-2, ενώ η FDI διαθέτει το ισχυρότερο CAPTAS-4 Compact. Η διαφορά στην ικανότητα αποκάλυψης υποβρυχιακών στόχων αποτέλεσε σημαντικό πλεονέκτημα για τη γαλλική σχεδίαση. Σε συνδυασμό με το sonar γάστρας, τα ελικόπτερα MH-60R και τις τορπίλες MU90, οι FDI μετατρέπονται σε εξαιρετικά ισχυρές πλατφόρμες ανθυποβρυχιακού πολέμου.
Αεράμυνα περιοχής και ASW ήταν δύο από τις βασικές απαιτήσεις πάνω στις οποίες το Πολεμικό Ναυτικό επέμεινε. Και έχει ιδιαίτερη σημασία ότι ακριβώς τις ίδιες δύο δυνατότητες – αεράμυνα και ανθυποβρυχιακό πόλεμο – αναφέρει σήμερα η Σουηδία η οποία πλέον επέλεξε το ίδιο πλοίο ως κεντρικές απαιτήσεις για τις δικές της FDI.
Οι MMSC και ένα πρόγραμμα που εξακολουθεί να αντιμετωπίζει προβλήματα
Η εξέλιξη του σαουδαραβικού προγράμματος είναι ίσως το στοιχείο που δίνει σήμερα τη μεγαλύτερη βαρύτητα στην ελληνική επιλογή. Η Σαουδική Αραβία παρήγγειλε τέσσερις MMSC. Όμως το πρόγραμμα βρίσκεται αρκετά πίσω από τον αρχικό σχεδιασμό. Νέα σύμβαση προβλέπει πρόσθετες εργασίες σχεδίασης και engineering και στα τέσσερα πλοία. Οι εργασίες σχετίζονται μεταξύ άλλων με αποκλίσεις που εντοπίστηκαν και με προηγουμένως εγκεκριμένες τεχνικές μεταβολές που δεν είχαν ολοκληρωθεί.
Το πρόγραμμα είχε ήδη καθυστερήσει για χρόνια εξαιτίας ενός συνδυασμού παραγόντων, μεταξύ των οποίων η πανδημία, προβλήματα διαθεσιμότητας προσωπικού, αλλαγές που ζήτησε η Σαουδική Αραβία και προβλήματα ωρίμανσης της σχεδίασης που βασίζεται στην οικογένεια Freedom LCS. Οι νέες εργασίες εκτείνονται έως το 2031, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι όλα τα πλοία θα παραδοθούν τότε. Η πρώτη MMSC, HMS Saud, καθελκύστηκε τον Δεκέμβριο του 2025 αλλά ακόμη το πλοίο δεν είναι επιχειρησιακό. Η Σαουδική Αραβία είχε κινηθεί για τις MMSC χρόνια πριν από την Ελλάδα, όμως το ελληνικό πρόγραμμα FDI έχει ήδη περάσει στη φάση παραδόσεων και επιχειρησιακής ένταξης.
Οι FDI περνούν η μία μετά την άλλη στον ελληνικό Στόλο
Στην άλλη πλευρά, το ελληνικό πρόγραμμα έχει κινηθεί με εντυπωσιακή ταχύτητα για ένα τόσο σύνθετο ναυπηγικό πρόγραμμα. Η φρεγάτα «ΚΙΜΩΝ» βρίσκεται ήδη στα χέρια του Πολεμικού Ναυτικού, ενώ η αντίστροφη μέτρηση για τη δεύτερη FDI HN, τον «ΝΕΑΡΧΟ», βρίσκεται στην τελική ευθεία. Όπως έχει ήδη αναφέρει το OnAlert, το μεγάλο τελικό sea trial του «ΝΕΑΡΧΟΣ» ολοκληρώθηκε χωρίς να παρουσιαστεί πρόβλημα που να επηρεάζει τον προγραμματισμό και στις 30 Οκτωβρίου αναμένεται η παράδοση του πλοίου και η ύψωση της ελληνικής σημαίας στο Λοριάν.
Θα ακολουθήσει ο «ΦΟΡΜΙΩΝ», ενώ πλέον το πρόγραμμα έχει επεκταθεί και στην τέταρτη FDI HN. Η απόφαση για τέταρτο πλοίο έχει ιδιαίτερη σημασία. Το Πολεμικό Ναυτικό δεν επενδύει πλέον σε μια σχεδίαση που γνωρίζει μόνο μέσα από τεχνικούς φακέλους και παρουσιάσεις. Έχει πλέον πραγματική εικόνα του πλοίου, των συστημάτων του, των δοκιμών και της πορείας ναυπήγησης. Και αποφάσισε να συνεχίσει επενδύοντας στο ίδιο πλοίο.
Οι MMSC έμειναν με έναν πελάτη
Υπάρχει πλέον και μια ακόμη παράμετρος η οποία το 2021 δεν ήταν δυνατό να προβλεφθεί που δεν είναι άλλη από τη διεθνή πορεία των δύο σχεδιάσεων. Μέχρι σήμερα καμία άλλη χώρα πέρα από τη Σαουδική Αραβία δεν έχει παραγγείλει MMSC.
Η εικόνα για τις FDI είναι εντελώς διαφορετική. Η Γαλλία αποτελεί τον αρχικό χρήστη. Η Ελλάδα έγινε ο πρώτος εξαγωγικός πελάτης και πλέον προχωρά με τέσσερις μονάδες. Και από τις 31 Αυγούστου 2026 υπάρχει επίσημα και τρίτη χώρα που είναι η Σουηδία. Η σουηδική FMV υπέγραψε με τη Naval Group σύμβαση για τέσσερις νέες φρεγάτες FDI, οι οποίες θα αποτελέσουν την κλάση Luleå. Η πρώτη, HMS Luleå, προγραμματίζεται να παραδοθεί το 2030, η HMS Norrköping το 2032, η HMS Trelleborg το 2033 και η HMS Halmstad το 2034.
Η επιλογή της Σουηδίας έχει ιδιαίτερη βαρύτητα. Πρόκειται για χώρα με μεγάλη ναυτική και αμυντική βιομηχανική παράδοση, η οποία καλείται να επιχειρεί στο εξαιρετικά απαιτητικό περιβάλλον της Βαλτικής και είχε θέσει αυστηρές απαιτήσεις τόσο στην αεράμυνα όσο και στον ανθυποβρυχιακό πόλεμο.
Οι σουηδικές FDI θα διαθέτουν ASTER 30 και CAMM-ER και θα ενσωματώνουν σειρά εγχώριων συστημάτων, μεταξύ των οποίων RBS15, Torpedo 47, Giraffe 1X και πυροβόλα 57 και 40 χιλιοστών. Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι κατά τη διαδικασία επιλογής η σουηδική FMV είχε επισημάνει πως η FDI είναι έτοιμη σχεδίαση, βρίσκεται ήδη σε σειριακή παραγωγή και συνεπώς προσφέρει σχετικά υψηλή ασφάλεια ως προς τους χρόνους παράδοσης.
Από μια δύσκολη ελληνική απόφαση σε επιλογή τριών ευρωπαϊκών Ναυτικών
Η εμπορική επιτυχία ενός πολεμικού πλοίου δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη επιχειρησιακής υπεροχής. Ούτε οι καθυστερήσεις ενός ανταγωνιστικού προγράμματος μπορούν από μόνες τους να δικαιώσουν μια διαφορετική επιλογή. Όμως τα στοιχεία αθροίζονται.
Το 2021 το Πολεμικό Ναυτικό επέμεινε στο Sea Fire, στους ASTER 30, στις ισχυρές δυνατότητες ASW και σε μια σχεδίαση που θεωρούσε ότι ανταποκρίνεται καλύτερα στις ελληνικές επιχειρησιακές απαιτήσεις. Πέντε χρόνια αργότερα, η Ελλάδα παραλαμβάνει τις φρεγάτες της και έχει ήδη αποφασίσει να αυξήσει τον αριθμό τους σε τέσσερις. Η Γαλλία έχει επενδύσει στην ίδια οικογένεια. Και πλέον η Σουηδία, έπειτα από δική της διαδικασία αξιολόγησης και με διαφορετικές επιχειρησιακές απαιτήσεις, υπέγραψε για ακόμη τέσσερις.
Η δικαίωση μιας επιλογής με καθαρά επιχειρησιακά κριτήρια
Το Πολεμικό Ναυτικό αντιστάθηκε στις πιέσεις και δεν προσάρμοσε τις απαιτήσεις του σε ένα πλοίο. Επέμεινε να επιλεγεί το πλοίο που ανταποκρινόταν περισσότερο στις απαιτήσεις του. Ζητούμενα ήταν η αεράμυνα περιοχής, το κορυφαίο ραντάρ, το ισχυρό ανθυποβρυχιακό αποτύπωμα, η μεγάλη ισχύ πυρός, η σύγχρονη ψηφιακή αρχιτεκτονική και τα σημαντικά περιθώρια εξέλιξης.
Η τελική αξιολόγηση ενός πολεμικού πλοίου γίνεται φυσικά στη θάλασσα και σε πραγματικές επιχειρησιακές συνθήκες. Όμως τα δεδομένα που υπάρχουν σήμερα είναι πολύ διαφορετικά από εκείνα του 2021. Η FDI δεν είναι πλέον ένα πλοίο στα σχέδια. Ναυπηγείται σε σειρά, παραδίδεται, εντάσσεται σε υπηρεσία και έχει επιλεγεί πλέον από τρία ευρωπαϊκά Ναυτικά, με συνολικά τέσσερις επιπλέον σουηδικές μονάδες να μπαίνουν στο πρόγραμμα. Οι εξελίξεις αποτελούν ίσως την ισχυρότερη μέχρι σήμερα επιβεβαίωση ότι η επιλογή της FDI ήταν μια απόφαση που κοιτούσε όχι στο χθες, αλλά στον Στόλο των επόμενων δεκαετιών.
