*του Κώστα Σαρικά
Στην τελική ευθεία περνά ο εκσυγχρονισμός των τεσσάρων φρεγατών τύπου MEKO 200HN κλάσης «ΥΔΡΑ», καθώς τα δύο από τα τρία βασικά σκέλη του προγράμματος βρίσκονται ήδη στη ΓΔΑΕΕ για τις τελικές διαδικασίες που οδηγούν στις υπογραφές.
Πρόκειται για τις συμβάσεις με την εταιρεία Thales κατασκευάστρια των ηλεκτρονικών συστημάτων και την ελληνική SSMART που έχει αναλάβει την τοποθέτηση τους. Σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert.gr, και η σύμβαση με τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά βρίσκεται στο τελικό στάδιο, καθώς απομένουν μόνο κάποια διαδικαστικά θέματα που αφορούν κυρίως το χρονοδιάγραμμα.
Μετά από 34 χρόνια υπηρεσίας, δεκάδες χιλιάδες ναυτικά μίλια και μια μακρά περίοδο στασιμότητας, το Πολεμικό Ναυτικό επιχειρεί να «κλειδώσει» ένα ρεαλιστικό, περιορισμένο αλλά επιχειρησιακά στοχευμένο πακέτο αναβάθμισης, ώστε οι φρεγάτες να παραμείνουν στην πρώτη γραμμή για τουλάχιστον ακόμη 15 χρόνια.
Το πλαίσιο είναι σαφές. Από τη μια πλευρά, η σταδιακή είσοδος των νέων φρεγατών FDI δημιουργεί ένα ποιοτικό άλμα. Από την άλλη, ο Στόλος δεν μπορεί να περιμένει την πλήρη ωρίμανση όλων των νέων προγραμμάτων για να καλύψει άμεσα κενά, ειδικά καθώς πλησιάζει η ώρα απόσυρσης των παλαιών φρεγατών τύπου S.
Σε αυτό το μεταβατικό περιβάλλον, οι MEKO λειτουργούν ως κρίσιμη γέφυρα ισχύος. Η αναβάθμιση, όμως, θα κριθεί όχι μόνο από τις τεχνικές επιλογές αλλά από το αν το πρόγραμμα θα περάσει καθαρά και γρήγορα το θεσμικό μονοπάτι: συμβάσεις, προσυμβατικοί έλεγχοι, Βουλή, ΚΥΣΕΑ, Ελεγκτικό Συνέδριο και έπειτα υλοποίηση με αυστηρά χρονοδιαγράμματα.
Το «περιορισμένο» πακέτο των 390 εκατ. ευρώ και γιατί επιλέχθηκε
Οι περιορισμοί στα διαθέσιμα κονδύλια και, κυρίως, το υψηλό ρίσκο ενός βαθιού εκσυγχρονισμού σε πλοία που πρέπει να παραμείνουν επιχειρησιακά, οδήγησαν τελικά σε ένα πρόγραμμα ύψους περίπου 390 εκατ. ευρώ, με μικρότερης κλίμακας αλλά καίριες παρεμβάσεις σε ηλεκτρονικά, αισθητήρες, διασύνδεση και επιμέρους οπλικά/υποσυστήματα. Η λογική είναι να αυξηθεί η μαχητική ικανότητα και η επιβιωσιμότητα χωρίς να «σπάσει» η διαθεσιμότητα του Στόλου, σε μια περίοδο που οι αποστολές εκτός συνόρων έχουν γίνει κανονικότητα και όχι εξαίρεση.
/ EUROKINISSI / ΓΕΕΘΑ
Εξάλλου, οι ΜΕΚΟ δεν είναι πλοία «δεύτερης ταχύτητας». Έχουν σηκώσει σημαντικό επιχειρησιακό βάρος τα τελευταία χρόνια, από Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο μέχρι αποστολές όπως η ευρωπαϊκή επιχείρηση ASPIDES στην Ερυθρά Θάλασσα, όπου οι MEKO έχουν συνεχή παρουσία. Παράλληλα, το Πολεμικό Ναυτικό υποστηρίζει αποστολές θαλάσσιας επιτήρησης και εφαρμογής αποφάσεων της ΕΕ στη Μεσόγειο, όπως η επιχείρηση IRINI, με στόχο την επιβολή του εμπάργκο όπλων στη Λιβύη.
Αυτή ακριβώς η πραγματικότητα εξηγεί γιατί το χρονοδιάγραμμα δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μια απλή τεχνική άσκηση. Θα εξαρτηθεί από επιχειρησιακές ανάγκες, διαθέσιμα πληρώματα, παράθυρα συντήρησης και, κυρίως, από το πότε θα καταφθάσουν τα κρίσιμα υλικά και συστήματα.
Οι τρεις βασικές συμβάσεις που «ξεκλειδώνουν» το πρόγραμμα
Ο κορμός του εκσυγχρονισμού στηρίζεται σε τρία μεγάλα συμβατικά σκέλη που πρέπει να «κουμπώσουν» μεταξύ τους με απόλυτο συγχρονισμό. Στην πράξη, αντιμετωπίζονται ως ενιαίο πακέτο, γιατί καθυστέρηση σε ένα σκέλος μπορεί να παρασύρει τα υπόλοιπα και να μετατρέψει ένα πρόγραμμα με σαφή στόχο σε ένα ακόμη σχέδιο που σέρνεται.
- Thales Nederland: Αισθητήρες, ηλεκτρονικά και η νέα αρχιτεκτονική
Το πρώτο σκέλος αφορά την προμήθεια νέων αισθητήρων και ηλεκτρονικών, καθώς και τη διασύνδεσή τους με το σύστημα μάχης TACTICOS, σε πακέτο που αποτιμάται περίπου στα 200 εκατ. ευρώ για το πρώτο στάδιο. Εδώ κρίνεται η μετάβαση των MEKO σε πιο σύγχρονη ψηφιακή αρχιτεκτονική, ώστε να μπορούν να «μιλούν» καλύτερα στο δίκτυο του Στόλου, να ανταλλάσσουν τακτική εικόνα και να συνεργάζονται ουσιαστικά με νέες μονάδες και μέσα.
Σε επίπεδο αισθητήρων προβλέπεται η αντικατάσταση των παλαιότερων ραντάρ από το νεότερο 4D περιστρεφόμενο ραντάρ NS110 με ενσωματωμένες δυνατότητες IFF, στο πλαίσιο του συνολικού πακέτου αναβάθμισης.
- SSMART: Το κρίσιμο «χειρουργείο» της ολοκλήρωσης
Το δεύτερο σκέλος είναι αυτό που μετατρέπει τα νέα υποσυστήματα σε πραγματική επιχειρησιακή ικανότητα: εγκατάσταση, ολοκλήρωση, καλωδιώσεις, δοκιμές, πιστοποιήσεις, αλλά και διαχείριση ρίσκου ώστε να μη χαθεί ο χρόνος. Είναι το κομμάτι που συνήθως παρουσιάζει καθυστερήσεις στα μεγάλα προγράμματα, όχι επειδή λείπει το υλικό, αλλά επειδή η ενσωμάτωση σε υφιστάμενες πλατφόρμες είναι τεχνικά απαιτητική και γεμάτη παγίδες.
Με απλά λόγια, η επιτυχία δεν θα μετρηθεί μόνο σε παραλαβές των υλικών στα ηλεκτρονικά. Θα μετρηθεί στο αν οι φρεγάτες θα βγουν από τις εργασίες με συστήματα που λειτουργούν αρμονικά, με πλήρη διασύνδεση και αξιοπιστία, χωρίς «γκρίζες ζώνες» που θα φορτώσουν τον Στόλο με βλάβες και παρατεταμένη τεχνική εξάρτηση.
- Ναυπηγεία Σκαραμαγκά: Το εργοτάξιο της πλατφόρμας και οι ναυπηγικές εργασίες
Το τρίτο σκέλος αφορά τις εργασίες στην πλατφόρμα: δεξαμενισμούς, δομικές παρεμβάσεις, αποξηλώσεις παλαιών υποδομών, νέες βάσεις, παρεμβάσεις σε ιστούς, δίκτυα ισχύος και δεδομένων, καθώς και εργασίες που αφορούν μηχανολογικά και βοηθητικά συστήματα.
Εδώ βρίσκεται και μία από τις πιο κρίσιμες παραμέτρους: για να ολοκληρωθεί το πρόγραμμα έως το 2030, πρέπει να λειτουργήσει η γραμμή εργασιών φρεγάτα-φρεγάτα, χωρίς μεγάλα κενά, με σωστό προγραμματισμό υλικών, συνεργείων και διαθεσιμότητας πλοίων.
Από τη συμφωνία στις υπογραφές: Το θεσμικό μονοπάτι που δεν χωράει καθυστερήσεις
Τη δεδομένη χρονική στιγμή, το ζητούμενο είναι να κλείσουν οι συμβάσεις με τρόπο που να αντέχουν στον χρόνο, στους ελέγχους και στις πρακτικές δυσκολίες υλοποίησης.
Το μονοπάτι είναι συγκεκριμένο: ολοκλήρωση διαδικασιών στη ΓΔΑΕΕ, ενιαία παρουσίαση/ενημέρωση στην αρμόδια επιτροπή εξοπλιστικών της Βουλής, στη συνέχεια έγκριση από το ΚΥΣΕΑ και, τέλος, προσυμβατικός έλεγχος από το Ελεγκτικό Συνέδριο πριν την πλήρη ενεργοποίηση των συμβάσεων.
Οι εκτιμήσεις του Ναυτικού Επιτελείου τοποθετούν την ολοκλήρωση των βασικών γραφειοκρατικών διαδικασιών έως το καλοκαίρι, ανοίγοντας τον δρόμο για τις πρώτες παρεμβάσεις. Ωστόσο, η πραγματική έναρξη εργασιών στο πρώτο πλοίο συνδέεται με τον χρόνο άφιξης υλικών, τις επιχειρησιακές ανάγκες και τη δυνατότητα να «περισσέψει» φρεγάτα για να μπει στον κύκλο αναβάθμισης χωρίς να δημιουργηθεί επιχειρησιακό κενό.
Η επιλογή της πρώτης φρεγάτας
Ένα στοιχείο που συχνά υποτιμάται είναι ότι το πρώτο πλοίο που θα μπει στο πρόγραμμα δεν επιλέγεται μόνο με βάση την ηλικία ή την «σειρά» της κλάσης, αλλά με βάση τη διαθεσιμότητα την περίοδο που θα παραδοθούν τα πρώτα κρίσιμα συστήματα. Το πλοίο που θα μπορεί να ταιριάξει καλύτερα στο παράθυρο παραδόσεων και να υποστηρίξει ρεαλιστικό χρονοδιάγραμμα εργασιών, θα έχει προβάδισμα.
Και αυτό, με τη σειρά του, συνδέεται με τις αποστολές που σηκώνει σήμερα ο Στόλος. Όταν μια φρεγάτα μπορεί να κληθεί να αναλάβει αποστολές μακριά από την έδρα της, όπως στην Ερυθρά Θάλασσα στο πλαίσιο της ASPIDES, οι διαθέσιμες «τρύπες» στο πρόγραμμα συντήρησης μικραίνουν δραματικά.
ΓΡΑΦΕΙΟ ΤΥΠΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΥ ΝΑΥΤΙΚΟΥ / EUROKINISSI
Τα «μικρά» υποπρογράμματα που δίνουν μεγάλο επιχειρησιακό αποτέλεσμα
Παράλληλα με τις τρεις κύριες συμβάσεις, τρέχουν ή ωριμάζουν επιμέρους παρεμβάσεις που έχουν μικρότερο κόστος, αλλά μπορούν να κάνουν τη διαφορά στον χρόνο αντίδρασης, στη διαλειτουργικότητα και στην επιβιωσιμότητα.
- Επικοινωνίες: Διαγωνισμός με σαφές χρονοδιάγραμμα
Εδώ υπάρχει ήδη επίσημο διαγωνιστικό αποτύπωμα. Η προκήρυξη για το πρόγραμμα «Αναβάθμιση Δυνατοτήτων των Φ/Γ τ. MEKO του ΠΝ – Συστήματα Επικοινωνιών» προβλέπει ανώτατο προϋπολογισμό 9.980.000 ευρώ, με διαδικασία διαπραγμάτευσης με δημοσίευση και κριτήριο ανάθεσης τη χαμηλότερη τιμή.
Σε επιχειρησιακούς όρους, οι επικοινωνίες δεν είναι «βοηθητικό» πρόγραμμα. Είναι το θεμέλιο για ασφαλείς ζεύξεις, ανταλλαγή δεδομένων και πραγματική δικτυοκεντρική λειτουργία, ειδικά όταν ο Στόλος καλείται να επιχειρεί με πολλές πλατφόρμες ταυτόχρονα.
- Ανθυποβρυχιακός πόλεμος: Το sonar ως πολλαπλασιαστής ισχύος
Σε ένα Αιγαίο που παραμένει δύσκολο ακουστικό περιβάλλον, το sonar δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Καθορίζει το αν η φρεγάτα μπορεί να «διαβάσει» έγκαιρα την υποβρύχια απειλή και να συνεργαστεί αποτελεσματικά με εναέρια μέσα, ελικόπτερα και το υπόλοιπο δίκτυο αισθητήρων. Το πώς ακριβώς θα κλειδώσει η λύση και το συμβατικό της αποτύπωμα είναι ένα από τα σημεία που θα κριθούν στην επόμενη φάση ωρίμανσης.
- Οπλικά συστήματα: Mk45, Sovraponte και το νέο δόγμα εγγύς άμυνας
Η αναβάθμιση των κύριων πυροβόλων Mk45 στοχεύει στον εκσυγχρονισμό ελέγχου και διαχείρισης, ώστε να βελτιωθεί η αξιοπιστία, ο χρόνος αντίδρασης και η διασύνδεση με τα νέα ψηφιακά συστήματα.
Παράλληλα, η επιλογή του Sovraponte 76/62 έχει ιδιαίτερο βάρος, γιατί δεν αφορά μόνο ένα ακόμη πυροβόλο. Αφορά αλλαγή φιλοσοφίας στην εγγύς άμυνα, με ένα πολυλειτουργικό σύστημα που μπορεί να λειτουργήσει τόσο ως τελευταία γραμμή έναντι σύγχρονων απειλών, όσο και ως εργαλείο επιφανείας. Η διεθνής κάλυψη έχει ήδη αναδείξει ότι το Sovraponte προορίζεται να αντικαταστήσει το οπίσθιο Phalanx στις αναβαθμισμένες MEKO, στη λογική ενίσχυσης της εγγύς άμυνας και της ευελιξίας εμπλοκής.
- Ηλεκτρονικός πόλεμος: O «Κένταυρος» στο συνολικό πακέτο επιβιωσιμότητας
Στις επόμενες φάσεις του προγράμματος αναμένεται να ενταχθούν παρεμβάσεις σε ηλεκτρονικό πόλεμο και ηλεκτρονικές παρεμβολές, με στόχο την αύξηση επιβιωσιμότητας απέναντι σε σύγχρονες απειλές. Η κατεύθυνση ενίσχυσης του ηλεκτρονικού αποτυπώματος των μονάδων επιφανείας συνδέεται άμεσα με τα διδάγματα επιθέσεων κορεσμού, drones και στοχοποίησης σε πραγματικό χρόνο.
Ο εκσυγχρονισμός των ΜΕΚΟ μέσα στη μεγάλη εικόνα: FDI, Bergamini και η έξοδος των S
Το πρόγραμμα των MEKO δεν τρέχει στο κενό. «Κουμπώνει» σε μια συνολική προσπάθεια ανανέωσης στόλου επιφανείας, όπου η χώρα προχωρά σταδιακά με νέες παραλαβές και παράλληλα αναζητεί λύσεις για να κλείσει το κενό μέχρι να ολοκληρωθεί η μετάβαση.
Στο ίδιο κάδρο βρίσκεται και η διαδικασία για τις 2+2 μεταχειρισμένες ιταλικές FREMM κλάσης Bergamini. Σε πολιτικό επίπεδο έχει ήδη καταγραφεί το μνημόνιο συνεργασίας/δήλωση προθέσεων για την απόκτηση 2+2 φρεγατών, παρουσία του Νίκος Δένδιας και του Γκουίντο Γκροσέτο.
Ο κοινός παρονομαστής είναι ένας: οι αποσύρσεις δεν περιμένουν, ενώ οι νέες μονάδες έρχονται με ρυθμό που δεν επιτρέπει κενά. Για αυτό και οι MEKO πρέπει να μείνουν αξιόμαχες, όχι θεωρητικά, αλλά μετρήσιμα, για να σηκώσουν το βάρος της μεταβατικής δεκαετίας.
Τα ρίσκα που θα κρίνουν το αποτέλεσμα
Υπάρχουν τέσσερις παράγοντες που μπορούν να ανατρέψουν το χρονοδιάγραμμα ακόμη κι αν όλα δείχνουν ώριμα:
– Συγχρονισμός παραδόσεων και εργασιών. Αν τα συστήματα έρθουν χωρίς να υπάρχει διαθέσιμο πλοίο ή αν μπει πλοίο σε εργασίες χωρίς να έχουν έρθει κρίσιμα υλικά, ο χρόνος χάνεται και το κόστος ανεβαίνει.
– Ρίσκο ολοκλήρωσης. Η ενσωμάτωση νέων αισθητήρων, λογισμικών και υποσυστημάτων σε παλαιότερη πλατφόρμα είναι τεχνικά απαιτητική. Εκεί κρίνονται δοκιμές, πρωτόκολλα, πιστοποιήσεις και τελικά η αξιοπιστία στην επιχειρησιακή χρήση.
– Διαθεσιμότητες στόλου. Με επιχειρήσεις όπως η ASPIDES και αποστολές ευρωπαϊκής θαλάσσιας επιτήρησης να απορροφούν μέσα, οι διαθέσιμες «ανάσες» για μεγάλα εργοστασιακά διαστήματα είναι περιορισμένες.
– Θεσμική ταχύτητα. Το πέρασμα από επιτροπές, εγκρίσεις και ελέγχους είναι αναγκαίο, αλλά δεν συγχωρεί λάθη στα νομικά κείμενα. Κάθε αστοχία ή παράλειψη μπορεί να επιστρέψει το πρόγραμμα πίσω.
Το διακύβευμα και ο στόχος: Πρώτη παράδοση έως το 2028, ολοκλήρωση έως το 2030
Ο στόχος που περιγράφεται είναι φιλόδοξος αλλά όχι ανέφικτος: να αποδοθεί η πρώτη αναβαθμισμένη φρεγάτα έως τα τέλη του 2028 και να ολοκληρωθούν και οι τέσσερις έως το 2030, υπό την προϋπόθεση ότι οι διαδικασίες θα κλείσουν έγκαιρα και η αλυσίδα συμβάσεων θα κινηθεί χωρίς κενά.
Στο τέλος, ο εκσυγχρονισμός των MEKO δεν είναι ένα πρόγραμμα «συντήρησης» παλαιών πλοίων. Είναι η προσπάθεια να κρατηθεί ο κρίσιμος αριθμός μονάδων επιφανείας σε υψηλή επιχειρησιακή αξία, μέχρι να σταθεροποιηθεί ο νέος στόλος με FDI και πιθανές ενδιάμεσες λύσεις. Και οι υπογραφές που ετοιμάζονται στη ΓΔΑΕΕ είναι το σημείο όπου η συζήτηση τελειώνει και αρχίζει η υλοποίηση.
