*του Κώστα Σαρικά
Ο Στρατός Ξηράς εισέρχεται σε φάση αναζήτησης της επόμενης γενιάς φορητών αντιαρματικών, σε ένα πρόγραμμα που, σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert, αναμένεται να κινηθεί μέσω διαγωνισμού με συνολικό κόστος που αγγίζει τα 300 εκατ. ευρώ.
Το διακύβευμα δεν αφορά απλώς μια ακόμη προμήθεια οπλισμού, αλλά μια συνολική αναδιάταξη της αντιαρματικής ισχύος των χερσαίων δυνάμεων, σε μια περίοδο κατά την οποία τα «lessons learned» από τον πόλεμο της Ουκρανίας, η φθίνουσα υποστήριξη ρωσικών οπλικών συστημάτων και η ανάγκη για μεγαλύτερη διασπορά πυρός αλλάζουν εκ βάθρων τις προτεραιότητες του Στρατιωτικού Επιτελείου.
Το Γενικό Επιτελείο Στρατού εξετάζει ήδη σειρά υποψηφίων συστημάτων, με τις πληροφορίες να δείχνουν ότι στο μικροσκόπιο έχουν βρεθεί λύσεις διαφορετικής φιλοσοφίας και διαφορετικού επιχειρησιακού ρόλου. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν το γαλλικό Akeron MP της MBDA, τα Spike SR και LR2, το Carl Gustaf M4, το NLAW, το AT4 της Saab και φυσικά το πανίσχυρο FGM-148 Javelin.
Η Ουκρανία άλλαξε τα δεδομένα
Ο πόλεμος στην Ουκρανία επιβεβαίωσε κάτι που αρκετές χώρες είχαν αρχίσει ήδη να επαναξιολογούν. Τα φορητά αντιαρματικά δεν αποτελούν συμπληρωματικό όπλο, αλλά κεντρικό εργαλείο της σύγχρονης χερσαίας μάχης.
Όταν διατίθενται σε μεγάλους αριθμούς, είναι απλά στη χρήση, κατανέμονται σε ευρύ φάσμα Μονάδων και όταν υποστηρίζονται από σωστή εκπαίδευση, μπορούν να λειτουργήσουν ως αποφασιστικός πολλαπλασιαστής ισχύος απέναντι σε τεθωρακισμένες και μηχανοκίνητες δυνάμεις. Το NLAW είναι ίσως το χαρακτηριστικότερο παράδειγμα αυτής της νέας επιχειρησιακής πραγματικότητας, καθώς η Saab το προβάλλει ως ελαφρύ «fire-and-forget» αντιαρματικό όπλο, σχεδιασμένο ακριβώς για άμεση προσβολή αρμάτων σε αποστάσεις μάχης πεζικού.
Για τον Στρατό Ξηράς , η ουκρανική εμπειρία δεν επιβεβαιώνει μόνο τη χρησιμότητα των νέων φορητών αντιαρματικών αλλά και την ανάγκη για πολυεπίπεδη δομή πυρός. Δηλαδή, άλλα όπλα για τον απλό μαχητή της πρώτης γραμμής, άλλα για τα οργανικά τμήματα υποστήριξης και άλλα για εξειδικευμένα αντιαρματικά κλιμάκια ή για εποχούμενη χρήση. Αυτό ακριβώς εξηγεί γιατί στο τραπέζι βρίσκονται όχι ένας, αλλά διαφορετικοί τύποι συστημάτων με διαφορετικές δυνατότητες, χαρακτηριστικά, εμβέλεια κρούσης και κόστος.
Γιατί ανοίγει τώρα η συζήτηση
Η ανάγκη δεν είναι θεωρητική αλλά ουσιαστική, καθώς αφορά την επόμενη μέρα για τον Στρατό Ξηράς . Σήμερα το αντιαρματικό οπλοστάσιο του Στρατού Ξηράς περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τα ρωσικής κατασκευής KORNET-E και FAGOT, συστήματα τα οποία για χρόνια αποτέλεσαν βασικά οπλικά συστήματα των Λόχων Αντιαρματικών και Μονάδων Πεζικού.
Όμως, η πλήρης ρήξη της Δύσης με τη Μόσχα μετά την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία και η διακοπή κάθε κανονικής στρατιωτικής σχέσης με τη Ρωσία δημιουργούν σοβαρό ζήτημα μελλοντικής υποστήριξης, τεχνικής βοήθειας, ανταλλακτικών και πυρομαχικών. Όσο περνά ο χρόνος, η επιχειρησιακή χρησιμότητα κάθε ρωσικού οπλικού συστήματος που δεν μπορεί να υποστηριχθεί υποχωρεί σταδιακά, ανεξάρτητα από τις θεωρητικές επιδόσεις του.
Επομένως, το πρόγραμμα δεν αφορά μόνο την ενίσχυση αλλά και την ομαλή αντικατάσταση κρίσιμων υφιστάμενων δυνατοτήτων, ώστε η αποδέσμευση από το ρωσικό υλικό να γίνει χωρίς να δημιουργηθεί κενό στην πρώτη γραμμή. Και ακριβώς γι’ αυτό, το ΓΕΣ δεν αναζητά απλώς ένα νέο όπλο, αλλά έναν συνδυασμό λύσεων που θα καλύπτει διαφορετικά επίπεδα χρήσης και θα μπορεί να ενταχθεί σταδιακά σε όλο το φάσμα των χερσαίων Μονάδων.
Το κατευθυνόμενο Akeron MP
Από τα συστήματα που έχουν συγκεντρώσει το ενδιαφέρον, το Akeron MP βρίσκεται ξεχωριστά στο προσκήνιο, ακριβώς επειδή δεν ανήκει στην κατηγορία των απλών, ελαφρών μιας χρήσης όπλων.
Η MBDA το παρουσιάζει ως σύγχρονο κατευθυνόμενο αντιαρματικό βλήμα πολλαπλών πλατφορμών, με βάρος 15 κιλά μαζί με τον σωλήνα, μήκος 1,3 μέτρα και δυνατότητα χρήσης τόσο από πεζοπόρα τμήματα όσο και από οχήματα. Η τυπική του εμβέλεια αγγίζει τα 5 χιλιόμετρα όταν χρησιμοποιείται από όχημα, ενώ ενσωματώνει δυνατότητες «fire-and-forget» αλλά και «man-in-the-loop» μέσω αμφίδρομης ζεύξης δεδομένων.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο χειριστής δεν είναι υποχρεωμένος να εκτοξεύσει και απλώς να περιμένει το αποτέλεσμα. Διατηρεί τη δυνατότητα παρέμβασης κατά την πτήση, στοιχείο που αυξάνει θεαματικά την ευελιξία της εμπλοκής σε σύνθετα περιβάλλοντα μάχης.
Το Akeron έχει σχεδιαστεί για προσβολή «σκληρών» και «μαλακών» στόχων, ενώ η MBDA αναφέρει σύγχρονη διαμόρφωση αισθητήρων και πολλαπλούς τρόπους προσβολής. Σε όρους επιχειρησιακής λογικής, πρόκειται για σύστημα που θα μπορούσε να καλύψει τον ρόλο ενός ποιοτικά αναβαθμισμένου αντιαρματικού μέσης εμβέλειας για εξειδικευμένα τμήματα του Στρατού Ξηράς.
Το μεγάλο του πλεονέκτημα είναι ότι συνδυάζει φορητότητα με τεχνολογία ανώτερης κατηγορίας. Δεν είναι τόσο μαζικό και απλό όσο ένα ελαφρύ αναλώσιμο όπλο, αλλά προσφέρει σαφώς ανώτερες δυνατότητες εναντίον τεθωρακισμένων, οχυρωμένων θέσεων και στόχων που απαιτούν μεγαλύτερη ακρίβεια, ευελιξία προσβολής και ασφάλεια για τον χειριστή.
Το πανίσχυρο «battle-proven» Javelin
Μία ακόμη πολύ ισχυρή υποψηφιότητα στην κατηγορία των σύγχρονων φορητών αντιαρματικών είναι το αμερικανικό FGM-148 Javelin, ένα από τα πιο γνωστά και δοκιμασμένα επιχειρησιακά συστήματα παγκοσμίως, το οποίο κατασκευάζεται από τη Javelin Joint Venture των Lockheed Martin και Raytheon. Πρόκειται για αντιαρματικό βλήμα τεχνολογίας «fire-and-forget», το οποίο δίνει στον χειριστή τη δυνατότητα να εκτοξεύσει και να αλλάξει αμέσως θέση, αυξάνοντας σημαντικά την επιβιωσιμότητα του πληρώματος στο πεδίο μάχης.
Οι κατασκευαστές αναφέρουν ότι το σύστημα μπορεί να προσβάλει βαριά θωρακισμένους στόχους με προφίλ «top attack», πλήττοντας δηλαδή το άνω και πιο ευάλωτο τμήμα ενός άρματος μάχης, ενώ διαθέτει και δυνατότητα «direct attack» για άλλους στόχους, όπως οχυρώσεις και κτίρια.
Το Javelin έχει καθιερωθεί ως όπλο υψηλής αξιοπιστίας και ακρίβειας, με εμβέλεια που στις νεότερες εκδόσεις φτάνει έως περίπου 4 χιλιόμετρα, κάτι που το τοποθετεί ανάμεσα στα φορητά αντιαρματικά αυξημένων δυνατοτήτων και όχι στην κατηγορία των πολύ ελαφρών όπλων μιας χρήσης.
Για το ΓΕΣ, μια πιθανή λύση Javelin θα είχε ιδιαίτερη αξία επειδή συνδυάζει τη δυτική προέλευση, την αποδεδειγμένη πολεμική αποτελεσματικότητα, την ευρεία χρήση από στρατούς του ΝΑΤΟ και την ικανότητα να αποτελέσει τον διάδοχο παλαιότερων αντιαρματικών συστημάτων σε εξειδικευμένα τμήματα πρώτης γραμμής.
Το πολυεργαλείο του Πεζικού Carl Gustaf M4
Σε εντελώς διαφορετική φιλοσοφία κινείται το Carl Gustaf M4 της Saab, ένα όπλο που εδώ και χρόνια θεωρείται από τις πιο ευέλικτες λύσεις για το πεζικό. Η Saab περιγράφει το M4 ως την ελαφρύτερη και πλέον εργονομική σύγχρονη έκδοση του Carl Gustaf, με βάρος μικρότερο των 7 κιλών και πλήρη συμβατότητα με την οικογένεια πυρομαχικών των 84 χιλιοστών. Το συγκεκριμένο στοιχείο είναι κομβικό, διότι δίνει στο όπλο πολύπλευρο χαρακτήρα, επιτρέποντας τη χρήση διαφορετικών πυρομαχικών ανάλογα με την αποστολή.
Το Carl Gustaf δεν είναι απλώς αντιαρματικό αλλά φορητό σύστημα υποστήριξης μάχης που μπορεί να χρησιμοποιηθεί εναντίον αρμάτων, εναντίον οχυρώσεων, εναντίον σημειακών στόχων, αλλά και για αποστολές γενικότερης υποστήριξης πεζικού. Αυτό έχει τεράστια σημασία για έναν στρατό όπως ο ελληνικός, ο οποίος πρέπει να καλύψει ανάγκες σε νησιά, σε ορεινό έδαφος, σε αστικό περιβάλλον και σε κλασικό αμυντικό αγώνα στον Έβρο.
Το Carl Gustaf M4 προσφέρει υψηλή ευελιξία, σχετικά μικρό βάρος και πολύ μεγάλη ωριμότητα ως σύστημα. Και αυτό το καθιστά ιδιαίτερα ελκυστικό για ευρεία διάθεση σε μάχιμες μονάδες, αλλά και για ειδικά τμήματα που χρειάζονται ένα αξιόπιστο, δοκιμασμένο και πολλαπλών ρόλων όπλο.
Το ελαφρύ tank killer NLΑW
Το NLAW έχει αποκτήσει σχεδόν εμβληματική φήμη μετά τη χρήση του στην Ουκρανία, όμως το ενδιαφέρον του ΓΕΣ δεν εξηγείται μόνο από την πολεμική του προβολή. Η Saab αναφέρει ότι το όπλο ζυγίζει λίγο κάτω από 13 κιλά, έχει μήκος λίγο πάνω από ένα μέτρο και διαθέτει βεληνεκές από 20 έως 800 μέτρα, με ανώτατη εμβέλεια έως 1.000 μέτρα ανάλογα με τις συνθήκες εμπλοκής. Η κεφαλή του προορίζεται για καταστροφή αρμάτων μάχης, με δυνατότητα διάτρησης άνω των 500 χιλιοστών θωράκισης.
Η ουσία, όμως, βρίσκεται στο γεγονός ότι το NLAW είναι όπλο που δίνει σε έναν μόνο μαχητή τη δυνατότητα να απειλήσει σοβαρά ένα άρμα μάχης χωρίς να απαιτεί βαρύτερο τρίποδα, σύνθετο σύστημα καθοδήγησης ή εξειδίκευση αντίστοιχη ενός πιο ισχυρού αντιαρματικού βλήματος. Είναι όπλο άμεσης χρήσης, υψηλής ευκινησίας και μεγάλης αξίας για ενέδρες, για αμυντικές τοποθεσίες, για αγώνα σε κατοικημένους τόπους αλλά και για νησιωτικό περιβάλλον, όπου η γρήγορη ανάπτυξη και η ευχέρεια μεταφοράς είναι κρίσιμοι παράγοντες.
Αν η ανάγκη αφορά ένα όπλο για μαζική αντιαρματική ισχύοςστα τμήματα πρώτης γραμμής, το NLAW αποτελεί μια από τις πλέον προφανείς υποψηφιότητες.
Η λύση του μαζικού κορεσμού AT4
Η οικογένεια AT4 της Saab ανήκει στην κατηγορία των ελαφρών, φορητών και πλήρως αναλώσιμων όπλων, τα οποία έχουν σχεδιαστεί για να είναι εξαιρετικά φιλικά στη χρήση. Η ίδια η εταιρεία περιγράφει την οικογένεια AT4 ως μια από τις πιο επιτυχημένες λύσεις αντιθωρακιστικού οπλισμού παγκοσμίως, με αποτελεσματικά βεληνεκή από 200 έως 1.000 μέτρα, ανάλογα με την έκδοση και το προφίλ αποστολής.
Το AT4 δεν έρχεται να αντικαταστήσει βαρύτερα ή κατευθυνόμενα όπλα αλλά να αυξήσει τον όγκο πυρός στη χαμηλότερη βαθμίδα. Να προσφέρει δηλαδή σε πολύ μεγάλο αριθμό μαχητών μια απλή, γρήγορη και φονική λύση για πολύ κοντινές και κοντινές αποστάσεις. Αυτή η λογική έχει ιδιαίτερη αξία για τον Στρατό Ξηράς, ειδικά σε σενάρια αντιαποβατικής άμυνας, τοπικής άμυνας νησιών, ταχείας αντίδρασης και ενίσχυσης μονάδων Πεζικού που πρέπει να έχουν άμεση αντιτεθωρακιστική δυνατότητα χωρίς σύνθετη υποδομή.
Σε ένα πρόγραμμα της τάξης των 300 εκατ. ευρώ, μια τέτοια λύση θα μπορούσε να επιτρέψει πολύ μεγάλους αριθμούς, στοιχείο που μετρά ίσως περισσότερο από οτιδήποτε άλλο όταν ζητούμενο είναι ο κορεσμός της πρώτης γραμμής με σύγχρονο οπλισμό.
Τα ισραηλινά Spike
Μια ακόμη πρόταση που συγκεντρώνει σημαντικό ενδιαφέρον είναι η οικογένεια ισραηλινών Spike, η οποία δίνει στο ΓΕΣ τη δυνατότητα να εξετάσει όχι ένα μόνο όπλο αλλά μια κλιμακωτή λύση με κοινή φιλοσοφία.
Το Spike SR αποτελεί την καθαρά φορητή έκδοση ώμου, με τη Rafael να το παρουσιάζει ως ελαφρύ, «shoulder-launched», «fire-and-forget» σύστημα μικρής ακτίνας, με εμβέλεια από 50 έως 2.000 μέτρα, βάρος περίπου 10 κιλά μαζί με το βλήμα σε κάνιστρο και δυνατότητα άμεσης εμπλοκής κινούμενων και στατικών στόχων ημέρα και νύχτα, στοιχείο που το καθιστά ιδιαίτερα ελκυστικό για τμήματα πεζικού πρώτης γραμμής, για νησιωτικό περιβάλλον και για αποστολές όπου μετρά πάνω απ’ όλα η ταχύτητα αντίδρασης και η ευκολία μεταφοράς.
Την ίδια στιγμή, το Spike LR2 κινείται μία κατηγορία πιο πάνω, αφού πρόκειται για πολύ ισχυρότερο κατευθυνόμενο αντιαρματικό βλήμα που μπορεί να διατεθεί τόσο ως «dismounted man-portable system» όσο και σε διαμόρφωση για οχήματα, με τη Rafael να δίνει εμβέλεια 5,5 χιλιομέτρων, βάρος βλήματος περίπου 13 κιλά και δυνατότητα εμπλοκής με τεχνολογία «man-in-the-loop», επαναστοχοποίησης και προσβολής στόχων πέρα από την άμεση οπτική επαφή.
Με απλά λόγια, η λύση Spike προσφέρει στο τραπέζι του διαγωνισμού δύο διαφορετικά εργαλεία της ίδιας οικογένειας, ένα ελαφρύ και άμεσο για μαζική διάχυση στα μάχιμα τμήματα και ένα βαρύτερο αλλά ανώτερων δυνατοτήτων για εξειδικευμένες αντιαρματικές αποστολές, γεγονός που αυξάνει σημαντικά την αξία της ως συνολική πρόταση για τον Στρατό Ξηράς.
Τα κριτήρια του διαγωνισμού
Η τελική επιλογή θα κριθεί κυρίως από το ποιο σύστημα ανταποκρίνεται καλύτερα στις ελληνικές επιχειρησιακές απαιτήσεις. Άλλες ανάγκες υπάρχουν στον Έβρο, όπου ο αγώνας κατά τεθωρακισμένων και μηχανοκίνητων σχηματισμών απαιτεί βάθος, πυκνότητα πυρός και κλιμακούμενη άμυνα. Άλλες ανάγκες υπάρχουν στα νησιά, όπου μετράει περισσότερο το μικρό βάρος, η ευκολία μεταφοράς, η ταχύτητα αντίδρασης και η δυνατότητα πολλών μικρών τμημάτων να διαθέτουν ισχυρή οργανική ισχύ πυρός. Άλλες είναι οι απαιτήσεις των Ειδικών Δυνάμεων και άλλες των Λόχων Αντιαρματικών.
Ασφαλώς θα μετρήσει αποφασιστικά τόσο το συνολικό κόστος όσο και το κόστος κύκλου ζωής, το πακέτο εκπαίδευσης, η διαθεσιμότητα πυρομαχικών, οι χρόνοι παράδοσης, η συντήρηση, η τεχνική υποστήριξη και όπως σε όλα τα προγράμματα πλέον η συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας.
Ο Στρατός Ξηράς θέλει να περάσει στην επόμενη εποχή των φορητών αντιαρματικών. Να περιορίσει σταδιακά την εξάρτηση από ρωσικής κατασκευής συστήματα, να ενισχύσει μαζικά τα τμήματα πρώτης γραμμής με σύγχρονα όπλα, να αναβαθμίσει τις δυνατότητες των Λόχων Αντιαρματικών και να δημιουργήσει ένα πολυεπίπεδο πλέγμα αντιαρματικής ισχύος που θα καλύπτει λίγα μέτρα έως δεκάδες χιλιόμετρα.
Αν ο διαγωνισμός προχωρήσει με ταχύτητα και με καθαρή επιχειρησιακή λογική, τότε το πρόγραμμα μπορεί να εξελιχθεί σε μια από τις σημαντικότερες χερσαίες ενισχύσεις της επόμενης περιόδου. Στόχος είναι να δώσει στον Στρατό Ξηράς σύγχρονη, αξιόπιστη και μαζικά διαθέσιμη αντιαρματική ισχύ στην πρώτη γραμμή πυρός.