Η επόμενη μεγάλη «ναυμαχία» για το Πολεμικό Ναυτικό δεν θα δοθεί στην επιφάνεια, αλλά στον βυθό. Μετά τις φρεγάτες FDI, την αναμενόμενη απόκτηση των ιταλικών Bergamini και την παράλληλη προσπάθεια αναβάθμισης των υφιστάμενων Μονάδων του Στόλου, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται πλέον στο πρόγραμμα των νέων υποβρυχίων. Ένα πρόγραμμα που δεν αφορά απλώς την αντικατάσταση παλαιότερων σκαφών, αλλά τη διαμόρφωση της ελληνικής υποβρύχιας αποτροπής για τις επόμενες δεκαετίες.
Το Πολεμικό Ναυτικό γνωρίζει καλά ότι τα υποβρύχια αποτελούν διαχρονικά το πιο αθόρυβο, αλλά και το πιο καθοριστικό όπλο του στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο. Τα Type 214HN κλάσης «ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΗΣ» έδωσαν στην Ελλάδα ένα σαφές ποιοτικό πλεονέκτημα, καθώς συνδύασαν χαμηλό ακουστικό ίχνος, αναερόβια πρόωση AIP, σύγχρονα συστήματα μάχης και υψηλή επιχειρησιακή αξιοπιστία. Όμως ο χρόνος πιέζει. Τα παλαιότερα Type 209 βρίσκονται σε διαδικασία απόσυρσης, εκτός από το αναβαθμισμένο «ΩΚΕΑΝΟΣ», ενώ η Τουρκία ενισχύει σταδιακά το δικό της υποβρυχιακό δυναμικό.
Το πρόγραμμα των νέων υποβρυχίων έρχεται, επομένως, σε μια κρίσιμη στιγμή. Και το δίλημμα που βρίσκεται πλέον στο τραπέζι είναι εάν θα επιλέξει το Πολεμικό Ναυτικό ένα υποβρύχιο μεγαλύτερου εκτοπίσματος, με δυνατότητα μεταφοράς στρατηγικών όπλων και άρα με νέο επιχειρησιακό δόγμα ή θα κινηθεί στη λογική της ευελιξίας, της ομοιογένειας και της συνέχειας με τα γερμανικά 214, επιλέγοντας μια νεότερη έκδοση της ίδιας σχολής, όπως τα 212;
Το δίλημμα: στρατηγική κρούση ή ομοιογένεια
Στην πραγματικότητα, η απόφαση δεν είναι μόνο τεχνική αλλά επιχειρησιακή, βιομηχανική και γεωπολιτική. Αν η στρατιωτική ηγεσία και το Πολεμικό Ναυτικό καταλήξουν ότι η Ελλάδα χρειάζεται υποβρύχια με δυνατότητα στρατηγικού πλήγματος, τότε το πρόγραμμα αλλάζει κατηγορία. Δεν πρόκειται απλώς για νέα υποβρύχια κυνηγούς, ικανά να πλήττουν πλοία και υποβρύχια αλλά για πλατφόρμες αποτροπής που θα μπορούν να μεταφέρουν όπλα μεγάλης ακτίνας, να επιχειρούν σε εκτεταμένες θαλάσσιες περιοχές και να προσφέρουν δυνατότητα πλήγματος σε κρίσιμους στόχους από μεγάλη απόσταση.
Σε αυτό το σενάριο, οι λύσεις που έρχονται στο προσκήνιο είναι κυρίως δύο. Από τη μια γαλλική πρόταση με το Blacksword Barracuda της Naval Group και η κορεατική προσέγγιση, με υποβρύχια μεγάλης κατηγορίας όπως το KSS-III. Και οι δύο σχολές οδηγούν σε διαφορετική φιλοσοφία από εκείνη που έχει σήμερα το Πολεμικό Ναυτικό. Μεγαλύτερα σκάφη, μεγαλύτερο οπλικό φορτίο, δυνατότητα ενσωμάτωσης όπλων στρατηγικής κρούσης, αυξημένη αυτονομία και επιχειρήσεις πολύ πέρα από το κλειστό περιβάλλον του Αιγαίου.
Από την άλλη αν η απόφαση είναι να παραμείνει το Πολεμικό Ναυτικό στη λογική μικρότερων, εξαιρετικά αθόρυβων, ευέλικτων και ομοιογενών υποβρυχίων, τότε η γερμανική λύση των 212 μοιάζει σχεδόν μονόδρομος. Όχι γιατί δεν υπάρχουν άλλες επιλογές στην αγορά, αλλά γιατί η Ελλάδα έχει ήδη βαθιά εμπειρία στη γερμανική σχολή, διαθέτει υποδομές, τεχνική γνώση, εκπαιδευμένα πληρώματα και διαδικασίες υποστήριξης που έχουν χτιστεί πάνω στα 209 και κυρίως στα 214.
Η γαλλική πρόταση Barracuda
Η Naval Group έχει ήδη κινηθεί δυναμικά προς την ελληνική πλευρά, προβάλλοντας το Blacksword Barracuda ως λύση νέας γενιάς για το Πολεμικό Ναυτικό. Πρόκειται για συμβατικά κινούμενη σχεδίαση της οικογένειας Barracuda, με εκτόπισμα περίπου 3.300 τόνων, μήκος 82 μέτρα, έξι τορπιλοσωλήνες και δυνατότητα μεταφοράς μεγάλου οπλικού φορτίου.
Το κρίσιμο στοιχείο της γαλλικής πρότασης είναι ότι δεν παρουσιάζεται ως ένα απλό υποβρύχιο αντικατάστασης. Παρουσιάζεται ως πλατφόρμα στρατηγικού ρόλου. Η Naval Group δίνει έμφαση στη μεγάλη αυτονομία, στη δυνατότητα επιχειρήσεων σε ανοιχτές θάλασσες, στο χαμηλό ακουστικό ίχνος και κυρίως στη χρήση μπαταριών ιόντων λιθίου αντί της κλασικής αναερόβιας πρόωσης AIP.
Οι Γάλλοι υποστηρίζουν ότι οι μπαταρίες λιθίου δίνουν στο υποβρύχιο μεγαλύτερη ενεργειακή πυκνότητα, ταχύτερη φόρτιση, υψηλότερες ταχύτητες σε κατάδυση και μεγαλύτερη τακτική ευελιξία. Με απλά λόγια, το υποβρύχιο δεν περιορίζεται μόνο στο να παραμένει αθόρυβα σε μια περιοχή με χαμηλή ταχύτητα, αλλά μπορεί να αλλάζει θέση, να καλύπτει μεγάλες αποστάσεις, να κινείται ταχύτερα και να επανέρχεται σε πλήρη επιχειρησιακή διαθεσιμότητα πιο γρήγορα.
Για το Πολεμικό Ναυτικό, αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία. Το Αιγαίο παραμένει ο φυσικός χώρος δράσης των ελληνικών υποβρυχίων, αλλά πλέον η επιχειρησιακή εικόνα εκτείνεται πολύ πιο ανατολικά. Η Ανατολική Μεσόγειος, η Κύπρος, οι θαλάσσιες γραμμές επικοινωνίας, οι ενεργειακές υποδομές και οι περιοχές στρατηγικού ενδιαφέροντος απαιτούν πλατφόρμες με μεγαλύτερη αυτονομία και αντοχή.
Το Barracuda, επομένως, προβάλλεται ως λύση για το επόμενο δόγμα. Όχι μόνο για την αφάνεια στο Αιγαίο, αλλά και για τη δυνατότητα παρουσίας, επιτήρησης και κρούσης σε μεγαλύτερη ακτίνα.
Στρατηγικά όπλα από τον βυθό
Το σημαντικότερο στοιχείο στη γαλλική πρόταση είναι η προοπτική στρατηγικού πλήγματος. Η Γαλλία διαθέτει εμπειρία και όπλα υποβρυχιακής εκτόξευσης, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τον MdCN/Scalp Naval, ο οποίος έχει σχεδιαστεί για προσβολές στόχων ξηράς σε μεγάλες αποστάσεις. Η δυνατότητα ενσωμάτωσης αντίστοιχης φιλοσοφίας στο ελληνικό πρόγραμμα θα άλλαζε ριζικά τον ρόλο των ελληνικών υποβρυχίων.
Ένα υποβρύχιο που μπορεί να εξαπολύσει όπλα στρατηγικής κρούσης δεν λειτουργεί μόνο ως μέσο άρνησης περιοχής ή ναυτικής αποτροπής. Λειτουργεί ως κρυφή πλατφόρμα ισχύος, ικανή να απειλεί κρίσιμες υποδομές, κέντρα διοίκησης, βάσεις, συστήματα αεράμυνας ή άλλους υψηλής αξίας στόχους, χωρίς να αποκαλύπτει εύκολα τη θέση του.
Αυτό όμως δεν είναι απλή απόφαση. Αν το Πολεμικό Ναυτικό επιλέξει υποβρύχια με στρατηγικά όπλα, τότε θα απαιτηθεί νέο δόγμα χρήσης. Θα πρέπει να καθοριστεί πώς εντάσσεται αυτή η δυνατότητα στην εθνική αποτροπή, ποιος θα έχει την επιχειρησιακή ευθύνη, πώς θα διασυνδέεται με το εθνικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου, πώς θα γίνεται η στοχοποίηση και πώς θα διασφαλίζεται η απόλυτη αξιοπιστία σε περίοδο κρίσης.
Παράλληλα, απαιτούνται νέες υποδομές στον Ναύσταθμο. Μεγαλύτερα υποβρύχια σημαίνουν διαφορετικές απαιτήσεις σε προβλήτες, δεξαμενισμούς, υποστήριξη, αποθήκευση και διαχείριση όπλων, συστήματα ασφαλείας, εκπαίδευση τεχνικών και διαχείριση κύκλου ζωής. Το κόστος, επομένως, δεν περιορίζεται στην αγορά των σκαφών. Περιλαμβάνει ένα ολόκληρο οικοσύστημα υποστήριξης.
Η κορεατική επιλογή
Η Νότια Κορέα έχει εξελιχθεί σε έναν από τους πιο επιθετικούς και ταχέως ανερχόμενους παίκτες της παγκόσμιας αμυντικής βιομηχανίας. Στα υποβρύχια, η οικογένεια KSS-III αποτελεί την πιο χαρακτηριστική απόδειξη των κορεατικών φιλοδοξιών. Πρόκειται για υποβρύχια μεγάλης κατηγορίας, με AIP, σύγχρονα συστήματα μάχης, μεγάλη αυτονομία και δυνατότητα ενσωμάτωσης κάθετων εκτοξευτών για βλήματα.
Το κορεατικό μοντέλο έχει διαφορετική λογική από το γαλλικό. Η Σεούλ μπορεί να προσφέρει επιθετικό κόστος, γρήγορη παραγωγική ικανότητα, χρηματοδοτικές διευκολύνσεις και ισχυρή βιομηχανική συμμετοχή. Δεν είναι τυχαίο ότι οι Κορεάτες έχουν ήδη κινηθεί στην Ελλάδα μέσω μνημονίου συνεργασίας με τα Ναυπηγεία Ελευσίνας. Το μήνυμα είναι σαφές: δεν θέλουν απλώς να πουλήσουν υποβρύχια, αλλά να μπουν στο ελληνικό ναυπηγικό οικοσύστημα.
Για την Αθήνα, η κορεατική πρόταση έχει ενδιαφέρον γιατί συνδυάζει μεγάλα σκάφη με δυνατότητες στρατηγικής κρούσης και ισχυρό βιομηχανικό πακέτο. Όμως υπάρχουν και κρίσιμα ερωτήματα. Πώς θα διασφαλιστεί η πλήρης διαλειτουργικότητα με νατοϊκά συστήματα; Ποια όπλα θα μπορούν να πιστοποιηθούν; Ποιο θα είναι το τελικό πακέτο αισθητήρων, επικοινωνιών και συστήματος μάχης; Και κυρίως, μπορεί μια τόσο διαφορετική σχολή υποβρυχίων να ενταχθεί ομαλά στο Πολεμικό Ναυτικό χωρίς υπερβολικό επιχειρησιακό και τεχνικό ρίσκο;
Η κορεατική επιλογή μπορεί να αποτελέσει πραγματικό game changer, ειδικά αν συνδυαστεί με ουσιαστική ναυπήγηση στην Ελλάδα. Όμως θα πρέπει να απαντήσει σε όλες τις απαιτήσεις του Πολεμικού Ναυτικού σε επίπεδο επιχειρησιακής συμβατότητας, υποστήριξης και πιστοποιήσεων.
Η γερμανική λύση των 212
Στον αντίποδα βρίσκεται η γερμανική σχολή. Για το Πολεμικό Ναυτικό, τα γερμανικά υποβρύχια δεν είναι άγνωστο περιβάλλον. Τα 209 και τα 214 έχουν διαμορφώσει την ελληνική υποβρύχια κουλτούρα για δεκαετίες. Τα πληρώματα, οι τεχνικοί, οι διαδικασίες συντήρησης, οι υποδομές και η επιχειρησιακή φιλοσοφία έχουν χτιστεί πάνω σε αυτή τη βάση.
Αν η επιλογή είναι ένα μικρότερο και πιο ευέλικτο υποβρύχιο, τότε τα 212, και ειδικά η νεότερη γενιά 212CD, εμφανίζονται ως η πιο λογική συνέχεια. Η TKMS προβάλλει το 212CD ως υποβρύχιο νέας γενιάς με πολύ χαμηλή ανιχνευσιμότητα, AIP με κυψέλες καυσίμου, σύγχρονη σχεδίαση χαμηλού ίχνους και συμμετοχή σε κοινό γερμανο-νορβηγικό πρόγραμμα.
Το βασικό πλεονέκτημα είναι η ομοιογένεια. Η μετάβαση από τα 214 σε μια νέα γερμανική σχεδίαση θα ήταν πολύ πιο ομαλή σε σχέση με την είσοδο σε μια εντελώς νέα σχολή. Θα υπήρχαν συνέργειες στην εκπαίδευση, στην υποστήριξη, στη διαχείριση ανταλλακτικών, στις διαδικασίες ασφαλείας και στη συντήρηση. Για ένα Ναυτικό που θέλει να περιορίσει το ρίσκο και να διατηρήσει υψηλή διαθεσιμότητα, αυτή η παράμετρος είναι εξαιρετικά σημαντική.
Το μειονέκτημα είναι ότι η γερμανική πρόταση θα πρέπει να απαντήσει στο ερώτημα των στρατηγικών όπλων. Αν η απαίτηση της Αθήνας είναι δυνατότητα πλήγματος βαθιά στην ενδοχώρα του αντιπάλου, τότε η γερμανική πλευρά θα πρέπει να παρουσιάσει πειστική, ώριμη και δεσμευτική λύση. Διαφορετικά, η επιλογή των 212 θα σημαίνει ότι το Πολεμικό Ναυτικό δίνει προτεραιότητα στην ευελιξία, στην ομοιογένεια και στη συνέχεια, αντί για ένα άλμα προς νέα στρατηγική ικανότητα.
Τα ναυπηγεία στο επίκεντρο
Όποια λύση και αν επιλεγεί, το πρόγραμμα των νέων υποβρυχίων δεν μπορεί να προχωρήσει χωρίς ουσιαστική εμπλοκή των ελληνικών ναυπηγείων. Αυτή είναι πλέον βασική απαίτηση της Αθήνας σε όλα τα μεγάλα εξοπλιστικά. Το ζητούμενο δεν είναι απλώς να υπάρξουν υπεργολαβίες ή περιορισμένη συμμετοχή ελληνικών εταιρειών. Το ζητούμενο είναι πραγματική ναυπηγική εμπλοκή, μεταφορά τεχνογνωσίας, δημιουργία γραμμής παραγωγής, δυνατότητα συντήρησης και υποστήριξης σε βάθος δεκαετιών.
Οι Γάλλοι έχουν ήδη υπογράψει συνεργασία με τα Ναυπηγεία Σκαραμαγκά, αξιοποιώντας και το momentum από το πρόγραμμα των FDI. Η Naval Group έχει χτίσει ευρύτερο δίκτυο συνεργασιών με ελληνικές εταιρείες και εμφανίζεται έτοιμη να το επεκτείνει στο πρόγραμμα των υποβρυχίων.
Οι Γερμανοί, από την άλλη πλευρά, έχουν το ιστορικό προηγούμενο των 214. Γνωρίζουν τον Σκαραμαγκά, γνωρίζουν τις ελληνικές ιδιαιτερότητες και μπορούν θεωρητικά να συνεργαστούν ξανά με τα ίδια ναυπηγεία, εφόσον υπάρξει πολιτική και βιομηχανική συμφωνία. Το παρελθόν έχει αφήσει τραύματα, αλλά έχει αφήσει και τεχνογνωσία.
Οι Κορεάτες έχουν κινηθεί προς την Ελευσίνα, υπογράφοντας μνημόνιο συνεργασίας και δείχνοντας ότι θέλουν να τοποθετηθούν εγκαίρως στο ελληνικό πρόγραμμα. Η Ελευσίνα, εφόσον αποκτήσει τις απαιτούμενες δυνατότητες και πιστοποιήσεις, θα μπορούσε να αποτελέσει σημαντικό πυλώνα ενός κορεατικού πακέτου.
Το πραγματικό ερώτημα, όμως, είναι αν η ελληνική ναυπηγική βιομηχανία μπορεί να αποκτήσει συνέχεια. Διότι τέσσερα υποβρύχια δεν αρκούν από μόνα τους για να δημιουργήσουν βιώσιμη βιομηχανική βάση, αν δεν συνοδεύονται από πρόγραμμα υποστήριξης, αναβαθμίσεων, συμμετοχή σε εξαγωγικές αλυσίδες και πιθανές επιπλέον ναυπηγήσεις στο μέλλον.
Νέο δόγμα ή ασφαλής συνέχεια;
Το Πολεμικό Ναυτικό καλείται να απαντήσει σε ένα ερώτημα που θα καθορίσει τη φυσιογνωμία του για τα επόμενα 30 με 40 χρόνια. Θέλει ένα υποβρύχιο που θα παραμείνει κυρίως ο αθόρυβος κυνηγός του Αιγαίου, με μέγιστη ομοιογένεια και χαμηλό ρίσκο ένταξης; Ή επιθυμεί μια πλατφόρμα στρατηγικής αποτροπής, ικανή να επιχειρεί σε μεγαλύτερες αποστάσεις και να μεταφέρει όπλα που θα αλλάξουν την ισορροπία ισχύος;
Η πρώτη επιλογή οδηγεί στη γερμανική λύση. Τα 212 προσφέρουν συνέχεια, ασφάλεια, γνωστή φιλοσοφία, μικρότερο επιχειρησιακό σοκ και υψηλή συμβατότητα με το σημερινό υποβρυχιακό οικοσύστημα του Πολεμικού Ναυτικού.
Η δεύτερη επιλογή οδηγεί σε Barracuda ή κορεατική σχεδίαση. Εκεί το διακύβευμα είναι μεγαλύτερο, αλλά και το πιθανό επιχειρησιακό κέρδος πολύ πιο φιλόδοξο. Στρατηγικά όπλα, μεγαλύτερη αυτονομία, μεγαλύτερο οπλικό φορτίο και νέα αποτρεπτική διάσταση από τον βυθό.
Το βέβαιο είναι ότι η απόφαση δεν μπορεί να ληφθεί μόνο με βάση την τιμή μονάδας. Θα πρέπει να συνυπολογιστούν το συνολικό κόστος κύκλου ζωής, οι υποδομές, τα όπλα, η εκπαίδευση, η διαθεσιμότητα, η βιομηχανική συμμετοχή, οι γεωπολιτικές ισορροπίες και η δυνατότητα του προγράμματος να προσφέρει πραγματική υπεροχή. Και κυρίως με το γενικότερο αμυντικό δόγμα της χώρας.
Η επόμενη μεγάλη απόφαση
Το πρόγραμμα των νέων υποβρυχίων είναι ίσως η πιο κρίσιμη ναυτική απόφαση μετά τις FDI. Όχι μόνο γιατί αφορά πανάκριβα και σύνθετα μέσα, αλλά γιατί θα καθορίσει αν η Ελλάδα θα παραμείνει στην κορυφή του υποβρυχιακού πολέμου στην περιοχή ή αν θα δει το πλεονέκτημά της να μειώνεται σταδιακά.
Το Πολεμικό Ναυτικό έχει σήμερα τη δυνατότητα να επιλέξει ανάμεσα σε δύο δρόμους. Ο ένας είναι ο δρόμος της ασφαλούς συνέχειας, της γερμανικής ομοιογένειας και της επιχειρησιακής ευελιξίας. Ο άλλος είναι ο δρόμος της στρατηγικής αναβάθμισης, με μεγαλύτερα υποβρύχια και δυνατότητα όπλων που θα δίνουν στην Ελλάδα αποτρεπτικό βάθος από τον βυθό.
Και στις δύο περιπτώσεις, η εμπλοκή των ελληνικών ναυπηγείων θα είναι καθοριστική. Διότι το νέο υποβρύχιο δεν πρέπει να είναι απλώς ένα ακόμα εξοπλιστικό πρόγραμμα. Πρέπει να αποτελέσει εθνικό πρόγραμμα τεχνολογικής, ναυπηγικής και επιχειρησιακής αναβάθμισης.
Η μάχη των προτάσεων έχει ήδη ξεκινήσει. Οι Γάλλοι πατούν πάνω στη στρατηγική σχέση με την Αθήνα, στο πρόγραμμα των FDI και στη δυνατότητα στρατηγικής κρούσης. Οι Γερμανοί προβάλλουν την ομοιογένεια, τη γνώριμη σχολή και τη συνέχεια των 214. Οι Κορεάτες επιχειρούν να μπουν δυναμικά με βιομηχανικό πακέτο, κόστος και μεγάλα υποβρύχια στρατηγικού ρόλου. Η τελική επιλογή θα δείξει αν το Πολεμικό Ναυτικό ετοιμάζεται απλώς να αντικαταστήσει υποβρύχια ή να αλλάξει εποχή στον βυθό.
