*Του Κώστα Σαρικά
Η εικόνα της αεράμυνας στη Μέση Ανατολή και την Ανατολική Μεσόγειο με το βλέμμα στις επιθέσεις που εξαπολύει το Ιράν, δεν περιγράφεται πλέον ως μια ομπρέλα πάνω από τα κράτη του Περσικού Κόλπου και το Ισραήλ, αλλά ως μια αλληλουχία στρωμάτων και ζωνών, σε βάθος έως και χιλιάδων χιλιομέτρων, από τις ιρανικές βάσεις εκτόξευσης σε κάθε γωνιά της χώρας μέχρι τα κρίσιμα σημεία της συμμαχικής παρουσίας στις γύρω χώρες, το Ισραήλ, την Κύπρο – όπου υπάρχουν οι βρετανικές βάσεις σε Ακρωτήριο και Δεκέλεια – αλλά και στο FIR Αθηνών έως την αμερικανική βάση στη Σούδα.
Ένα δικτυοκεντρικό σύστημα που αποτελείται από αισθητήρες που ανιχνεύουν και εντοπίζουν τις απειλές, κόμβους Διοίκησης και Ελέγχου που μπορούν να συνθέσουν άμεσα πλήρη εικόνα σε πραγματικό χρόνο και μια σειρά από οπλικά συστήματα στο έδαφος, τη θάλασσα και τον αέρα που καλούνται να αναχαιτίσουν και να καταστρέψουν βαλλιστικούς πυραύλους και πυραύλους cruise, αλλά και μη επανδρωμένα περιφερόμενα πυρομαχικά.
Η αεράμυνα των συμμαχικών δυνάμεων, όπως αναφέρουν οι πληροφορίες του OnAlert.gr, έχει χωριστεί σε ζώνες με τις τέσσερις πρώτες να αφορούν την περιοχή από το Ιράν και τις χώρες του Περσικού Κόλπου έως την Ιορδανία και το Ισραήλ.
Ακολουθούν ακόμη τέσσερις ζώνες που περιλαμβάνουν τη θαλάσσια περιοχή έως την Κύπρο και φτάνουν έως την Κρήτη και την κομβική βάση της Σούδας. Όσο αυξάνεται η απόσταση από το Ιράν τόσο πολλαπλασιάζεται με γεωμετρική πρόοδο η πιθανότητα κατάρριψης ενώ αμφίβολο είναι εάν οι Ιρανικοί πύραυλοι και τα drones μπορούν να καλύψουν αποστάσεις σύμφωνα με τα τεχνικά χαρακτηριστικά που δίνουν οι κατασκευαστές τους.
Οι αποστάσεις που ορίζουν το πεδίο
Οι αποστάσεις σε ευθεία γραμμή είναι ενδεικτικές με σημείο αναφοράς περιοχές στα δυτικά και νότια της επικράτειας του Ιράν που έχει έκταση 1.648.195 km2 και στόχους στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο:
- Δυτικό Ιράν/Κερμανσάχ – Τελ Αβίβ: 1.170 χιλιόμετρα.
- Τεχεράνη – Τελ Αβίβ: 1.580 χιλιόμετρα.
- Δυτικό Ιράν -Ακρωτήρι Κύπρου : 1.290 χιλιόμετρα.
- Δυτικό Ιράν – Σούδα: 2.090 χιλιόμετρα
- Τεχεράνη – Σούδα: 2.455 χιλιόμετρα
- Νότιο Ιράν /Μπαντάρ Αμπάς – Σούδα: 3.170 χιλιόμετρα.
Η εμβέλεια των βαλλιστικών πυραύλων και drones του Ιράν
Στο βαλλιστικό σκέλος, δημόσιες βάσεις δεδομένων και αναλύσεις αποδίδουν στο Ιράν ένα φάσμα SRBM (Short–Range Ballistic Missile) και MRBM (Medium–Range Ballistic Missile με ορισμένα από τα συστήματα να κινούνται στην κατηγορία των 1.300–2.000 χιλιομέτρων και κάποιες εκδόσεις τους να φτάνουν οριακά έως τα 2.500 χιλιόμετρα.
Στο σκέλος των drones τύπου Shahed-136, οι εκτιμήσεις για το βεληνεκές διαφέρουν ανάλογα με την έκδοση, το προφίλ πτήσης και το φορτίο. Υπάρχουν τεχνικές αναλύσεις που τοποθετούν την επιχειρησιακή τους ακτίνα περίπου στα 1.350–1.500 χιλιόμετρα, ενώ άλλες αναφορές ανεβάζουν την τιμή έως και 2.500 χιλιόμετρα. Ωστόσο όπως φαίνεται έως τώρα το Ιράν τα χρησιμοποιεί κυρίως για χτυπήματα στις χώρες του Περσικού Κόλπου ενώ για πλήγματα σε πιο μεγάλες αποστάσεις όπως το Ισραήλ χρησιμοποιεί κυρίως βαλλιστικούς πυραύλους.
Μια γρήγορη ανάγνωση δείχνει ότι κυρίως το Ισραήλ – όπως έχει δείξει η εικόνα τα τελευταία 24ωρα αλλά και από τον πόλεμο των 12 ημερών το καλοκαίρι- βρίσκεται σταθερά μέσα στο τόξο εμβέλειας των MRBM ειδικά από δυτικές και κεντρικές περιοχές του Ιράν.
Αλλά και η Κύπρος μπορεί να αποτελέσει στόχο καθώς η απόσταση φαίνεται ότι θεωρητικά καλύπτεται από τις προδιαγραφές των βαλλιστικών πυραύλων του Ιράν. Αντίθετα η Σούδα αν όχι εκτός βρίσκεται στα όρια της θεωρητικής εμβέλειας ακόμα και των πιο ισχυρών πυραύλων που έχει έως τώρα χρησιμοποιήσει το Ιράν.
Από το Ιράν έως το Ισραήλ: Οι 4 πρώτες κύριες ζώνες άμυνας
Η πρώτη τετράδα ζωνών άμυνας ξεκινά πριν καν προσεγγίσει η απειλή πάνω από τις χώρες του Περσικού Κόλπου και το Ισραήλ. Αρχικά, είναι η έγκαιρη προειδοποίηση και η δημιουργία ενιαίας εικόνας από τη στιγμή της εκτόξευσης βαλλιστικού πυραύλου ή την απογείωση/ενεργοποίηση μη επανδρωμένων αεροσκαφών.
Σε αυτό το στάδιο κρίσιμη παράμετρος είναι ο άμεσος εντοπισμός ώστε στη συνέχεια η εικόνα να διανεμηθεί αμέσως σε όλα τα επίπεδα διοίκησης και στα μέσα αναχαίτισης. Εδώ κύριο ρόλο έχπουν οι αισθητήρες μεγάλης εμβέλειας, αλλά και τα ιπτάμενα ραντάρ (AWACS/AEW&C) και τα UAV επιτήρησης/αναγνώρισης που διαθέτουν ΗΠΑ και Ισραήλ στην περιοχή τα οποία δίνουν συνεχή εικόνα σε ύψη και γωνίες που δυσκολεύουν τα επίγεια ραντάρ ιδίως απέναντι σε χαμηλά ίχνη και χαμηλές πτήσεις.
Παράλληλα, στο πιο επιθετικό σκέλος της άμυνας, υπάρχει η μόνιμη προσπάθεια να μειωθεί ο όγκος της απειλής πριν φτάσει στα στρώματα αναχαίτισης, είτε με κυνήγι φορέων πριν την εκτόξευση (pre-launch) είτε με άμεση αντίδραση αμέσως μετά την εκτόξευση – “left of launch”- όπου αυτό είναι επιχειρησιακά εφικτό και η προσπάθεια για την πιο πρώιμη δυνατή εμπλοκή. Η ουσία είναι ότι όσο πιο γρήγορα εντοπιστεί η απειλή, τόσο περισσότερες επιλογές δημιουργούνται και τόσο μειώνεται το ρίσκο άμυνας σε λίγα δευτερόλεπτα πάνω από κρίσιμες περιοχές.
Ακολουθεί η μάχη του κορεσμού και της οικονομίας πυρός στη 2η ζώνη άμυνας, κεί όπου μεγάλοι αριθμοί UAV/loitering και συνδυαστικές επιθέσεις επιχειρούν να εξαντλήσουν αποθέματα και να πιέσουν τα κέντρα διοίκησης σε συνεχείς αποφάσεις, ανοίγοντας το δρόμο για πιο επικίνδυνες απειλές όπως οι βαλλιστικοί πύραυλοι.
Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να καταρριφθεί ο στόχος, αλλά αυτό να γίνει με σωστή ιεράρχηση, σωστή επιλογή μέσων, πολλαπλά κανάλια εμπλοκής και αποφυγή σπατάλης ακριβών πυρομαχικών αναχαίτισης σε χαμηλής αξίας στόχους.
Εδώ αποκτά ιδιαίτερο νόημα το γεγονός ότι, ειδικά στα UAV, οι αποστάσεις Ιράν–Ισραήλ μεταφράζονται σε αρκετές ώρες πτήσης και κατά συνέπεια όποιος διατηρεί συνεχή παρακολούθηση κερδίζει διαδοχικές ευκαιρίες αναχαίτισης. Αντίθετα με τους βαλλιστικούς πυραύλους κάθε λεπτό είναι πολύτιμο.
Η αντοχή του συστήματος κρίνεται στις επόμενες δύο ζώνες άμυνας όπου πλέον στόχος είναι να καταρριφθεί ότι έχει επιβιώσει. Σε αυτό το πλέγμα εντάσσεται και ο ‘’θόλος’’ αεράμυνας του Ισραήλ ως κρίσιμο εργαλείο αντιμετώπισης μαζικών απειλών. Πρόκειται για το σημείο που η άμυνα πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργεί ως συνολικά και μαζικά όχι ως σειρά από μεμονωμένα συστήματα.
Οι βαλλιστικοί πύραυλοι πλέον αναπτύσσουν μεγάλες ταχύτητες και τα χρονικά παράθυρα αντιμετώπισης μειώνονται. Στόχος είναι να αντιμετωπιστεί ο μεγάλος όγκος των απειλών ώστε μην μεταφερθεί το βάρος στην τερματική άμυνα πάνω από κρίσιμες περιοχές.
Άλλωστε η συντριπτική πλειονότητα των πυραύλων που εκτοξεύονται από το Ιράν έως τώρα στόχο έχουν το Ισραήλ. Το αεροπορικό σκέλος που αποτελείται από ισραηλινά και αμερικανικά μαχητικά λειτουργεί συμπληρωματικά ως ενεργή άμυνα Και εδώ το Iron Dome αποτελεί την τελευταία γραμμή άμυνας πριν οι πύραυλοι φτάσουν στο έδαφος.
Ο θαλάσσιος «θόλος’» στην Ανατολική Μεσόγειο
Στην Ανατολική Μεσόγειο και στη θαλάσσια περιοχή ανάμεσα σε Ισραήλ και Κύπρο έχει αναπτυχθεί η αμερικανική αρμάδα η οποία αποτελείται από το αεροπλανοφόρο Gerald Ford και μεγάλο αριθμό κυρίως αντιτορπιλικών Arleigh Burke τα οποία λειτουργούν ως κινητός κόμβος αεράμυνας/αντιβαλλιστικής άμυνας, αλλά και ως πολλαπλασιαστής αισθητήρων και γεωμετρίας εμπλοκής. Τα Arleigh Burke εξοπλίζονται με:
- SM-2 κύριος πύραυλος area air defense (αντιαεροπορική άμυνα περιοχής).
- SM-6 : προηγμένος πύραυλος αεράμυνας περιοχής/ευρύτερων αποστολών.
- SM-3: αντιβαλλιστικός αναχαίτισης (Aegis BMD – midcourse).
Το ραντάρ Aegis είναι ο «πολλαπλασιαστής ισχύος» των Arleigh Burke, γιατί δεν λειτουργεί απλώς ως αισθητήρας αλλά ως η καρδιά ενός ολοκληρωμένου συστήματος μάχης που εντοπίζει, ταξινομεί και εγκλωβίζει ταυτόχρονα δεκάδες–εκατοντάδες στόχους σε 360 μοίρες, από χαμηλά ιπτάμενα drones και πυραύλους cruise έως βαλλιστικούς στόχους σε πολύ μεγάλα ύψη.
Στα παλαιότερα Arleigh Burke το ρόλο αυτό καλύπτει το AN/SPY-1 με σταθερές κεραίες phased array, ενώ στα νεότερα Flight III περνά στο SPY-6, με σημαντικά βελτιωμένη ευαισθησία και ικανότητα διαχείρισης κορεσμού. Το κρίσιμο επιχειρησιακά είναι ότι το Aegis συνδυάζει το ραντάρ με το δίκτυο (Link/CEC), δημιουργεί κοινή εικόνα αεράμυνας και δίνει δυνατότητα εμπλοκής με πυραύλους της οικογένειας SM (SM-2/SM-6 για αεροπορικές απειλές, SM-3 για αντιβαλλιστική άμυνα), μετατρέποντας το πλοίο σε κινητό κόμβο αεράμυνας/αντιβαλλιστικής κάλυψης για ολόκληρη θαλάσσια περιοχή.
Ταυτόχρονα τα μαχητικά του αεροπλανοφόρου F/Α-18 διαθέτουν επίσης δυνατότητας αεράμυνας έναντι βαλλιστικών και άλλων απειλών. Σε αυτό το πλαίσιο, τα Arleigh Burke δεν αποτελούν πλοία με πυραύλους κρούσης αλλά και με δυνατότητα αεράμυνας και μαζί με τα F/Α-18 δημιουργούν έναν εξαιρετικά συμπαγή αντιαεροπορικό «θόλο» που συνθέτει μια ακόμα διπλή ζώνη άμυνας, την 5η και 6η ζώνη που θα συναντήσει ένας βαλλιστικός πύραυλος ο οποίος θα εκτοξευτεί από το Ιράν. Και μόνο ότι αποτελούν την ‘’ασπίδα’’ του συμβόλου ναυτικής και όχι μόνο κυριαρχίας των ΗΠΑ αρκεί. Η ισχύς πυρός και τα ηλεκτρονικά μέσα που διαθέτουν
Η τελευταία διπλή ζώνη στο FIR Aθηνών
Αν τελικά περάσει θεωρητικά ένας βαλλιστικός πύραυλος του Ιράν από την «ασπίδα» που έχουν υψώσει τα αμερικανικά Arleigh Burke στην Ανατολική Μεσόγειο θα έχουν να αντιμετωπίσουν μια διπλή ζώνη άμυνας-την 7η και 8η – εντός του FIR Αθηνών.
Αποτελείται αρχικά από μια πανίσχυρη επίγεια αεράμυνα με κύριο οπλικό σύστημα τους Patriot οι οποίοι έχουν ενισχυθεί και με αμερικανικά συστήματα και έχουν ως επίκεντρο τη Βάση της Σούδας. Είναι το πλέγμα άμυνας περιοχής από το έδαφος που περιλαμβάνει αισθητήρες, κέντρα ελέγχου και συστήματα που μπορούν να προστατεύσουν κρίσιμες υποδομές και να δημιουργήσουν «ζώνες άρνησης» απέναντι σε απειλές που επιβιώνουν από τα προηγούμενα στρώματα.
Ταυτόχρονα, υπάρχει και η δυνατότητα αντιμετώπισης από τα μαχητικά της Πολεμικής Αεροπορίας καθώς στη Σούδα έχουν έδρα δύο Μοίρες F-16 Viper τα οποία βρίσκονται σε αυξημένη επιφυλακή για κάθε ενδεχόμενο. Τα F-16 Viper μπορούν να λειτουργήσουν ως δύναμη ταχείας αντίδρασης που μπορεί να κλείσει διαδρόμους, να αναλάβει αναχαίτιση και να μεταφέρει ισχύ εκεί που το επίγειο στρώμα πιέζεται από κορεσμό ή περιορίζεται από γεωμετρικούς παράγοντες.
Το πλεονέκτημα των μαχητικών σε αυτό το πλαίσιο είναι η ευκινησία και η δυνατότητα ανακατανομής σε πραγματικό χρόνο, σε συνδυασμό με δικτυοκεντρική αξιοποίηση της κοινής εικόνας από έδαφος και θάλασσα, ώστε να μειώνεται ο χρόνος απόφασης και να αυξάνονται οι πιθανότητες έγκαιρης αναχαίτισης. Έτσι, το FIR Αθηνών αποτελεί ένα ακόμη οργανωμένο πεδίο άμυνας με δύο συμπληρωματικά στρώματα, το σταθερό στο έδαφος που λειτουργεί ως άμυνα περιοχής και τις εναέριες πλατφόρμες με τα ανάλογα όπλα που αποτελούν την τελική γραμμή δυναμικής άμυνας.
