Η έναρξη της εκπαίδευσης των πρώτων Τούρκων ιπταμένων στα Eurofighter Typhoon αποτελεί ένα ακόμη κομβικό σημείο στη διαρκή προσπάθεια της Άγκυρας να ανατρέψει τη σημαντική ποιοτική υπεροχή που έχει αποκτήσει τα τελευταία χρόνια η Ελληνική Πολεμική Αεροπορία. Μέσα σε μία δεκαετία, από το 2016 έως σήμερα, οι αεροπορικές δυνάμεις Ελλάδας και Τουρκίας ακολούθησαν δύο διαφορετικές διαδρομές.
Η Τουρκία ξεκίνησε αυτή την περίοδο με σαφή αριθμητική υπεροχή, με έναν μεγάλο και σχετικά ομοιογενή στόλο F-16 και με την προοπτική να εντάξει σε υπηρεσία τα F-35. Η Ελλάδα, αντίθετα, διέθετε έναν αξιόμαχο αλλά ανομοιογενή στόλο F-16, Mirage 2000-5 και F-4E Phantom, χωρίς να έχει ακόμη πραγματοποιήσει το τεχνολογικό άλμα που ακολούθησε τα επόμενα χρόνια.
Η εικόνα σήμερα είναι πολύ διαφορετική. Η Ελλάδα διαθέτει πλέον Rafale με Meteor, συνεχίζει με ταχύ ρυθμό την αναβάθμιση των F-16 σε Viper και έχει ήδη περάσει στην εποχή του F-35. Η Τουρκία, από την άλλη πλευρά, έχασε την πρόσβαση στο F-35, όμως επιχειρεί τώρα να καλύψει το κενό με Eurofighter, νέα F-16 Block 70, εκτεταμένες εγχώριες αναβαθμίσεις μέσω του προγράμματος ÖZGÜR και σε βάθος χρόνου, με το KAAN.
Από το 2016 στο 2026: Πώς ανατράπηκε η εικόνα
Πριν από περίπου δέκα χρόνια, η Τουρκία εμφανιζόταν να έχει σαφή πλεονεκτήματα. Διέθετε περισσότερα F-16, σημαντικές δυνατότητες αεροπορικής υποστήριξης και, κυρίως, συμμετείχε στο πρόγραμμα F-35. Η προοπτική ήταν ότι σταδιακά θα αντικαθιστούσε μέρος του στόλου της με αεροσκάφη 5ης γενιάς και θα αποκτούσε τεχνολογική υπεροχή που δύσκολα θα μπορούσε να καλύψει η Ελλάδα.
Η αγορά όμως των ρωσικών S-400 ανέτρεψε το συγκεκριμένο σχέδιο. Η Άγκυρα αποκλείστηκε από το F-35 και βρέθηκε αναγκασμένη να αναζητήσει άλλους δρόμους για την ανανέωση της αεροπορικής της ισχύος. Ταυτόχρονα, οι συνέπειες της απόπειρας πραξικοπήματος του 2016 επηρέασαν σημαντικά και το ανθρώπινο δυναμικό της Τουρκικής Πολεμικής Αεροπορίας, κυρίως σε επίπεδο έμπειρων χειριστών και εκπαιδευτών.
Στο ίδιο χρονικό διάστημα, η Αθήνα έκανε ακριβώς το αντίθετο. Αντί να επιχειρήσει να ακολουθήσει την Τουρκία σε μια καθαρά αριθμητική κούρσα, επένδυσε στην ποιοτική αναβάθμιση, στη δικτύωση, στα σύγχρονα όπλα και στην απόκτηση πλατφορμών που μπορούσαν να αλλάξουν τον τρόπο διεξαγωγής των αεροπορικών επιχειρήσεων.
Rafale: Το πρώτο μεγάλο ελληνικό άλμα
Η απόκτηση των 24 Rafale ήταν το πρώτο μεγάλο βήμα που άλλαξε άμεσα τον συσχετισμό. Το γαλλικό μαχητικό δεν πρόσθεσε απλώς έναν ακόμη τύπο αεροσκάφους στο ελληνικό οπλοστάσιο αλλά προσέφερε στην Πολεμική Αεροπορία δυνατότητες που δεν υπήρχαν μέχρι τότε σε αντίστοιχο επίπεδο.
Ο συνδυασμός του ραντάρ AESA RBE2, του συστήματος ηλεκτρονικού πολέμου SPECTRA και του Meteor έδωσε τη δυνατότητα εμπλοκής εχθρικών στόχων σε πολύ μεγάλες αποστάσεις και προσέφερε ένα σημαντικό πλεονέκτημα στις αερομαχίες πέραν του οπτικού ορίζοντα. Παράλληλα, η δυνατότητα αξιοποίησης των SCALP EG και των Exocet AM39 προσέφερε στην Πολεμική Αεροπορία ισχυρή ικανότητα στρατηγικής κρούσης και ναυτικής προσβολής.
Το σημαντικότερο ήταν ότι το Rafale δημιούργησε ένα ξεκάθαρο τεχνολογικό πλεονέκτημα έναντι της μεγάλης πλειονότητας των τουρκικών F-16. Για πρώτη φορά έπειτα από αρκετά χρόνια, η Αθήνα διέθετε μαχητικό το οποίο μπορούσε να υπερισχύσει όχι λόγω αριθμών αλλά λόγω αισθητήρων, ηλεκτρονικού πολέμου και όπλων.
F-16 Viper: Η νέα ραχοκοκαλιά της Πολεμικής Αεροπορίας
Ακόμη πιο σημαντικό για τη συνολική εικόνα είναι το πρόγραμμα αναβάθμισης των F-16 Block 52+ και Block52+ Advanced στη διαμόρφωση Viper. Τα συγκεκριμένα αεροσκάφη αποτελούν το βασικό κορμό της αεροπορικής ισχύος της χώρας και δεν λειτουργούν απλώς ως συμπλήρωμα των Rafale.
Το ραντάρ AESA APG-83, ο νέος υπολογιστής αποστολής, οι σύγχρονες επικοινωνίες και η αναβαθμισμένη χρήση του Link 16 μετατρέπουν τα Viper σε πλήρως δικτυοκεντρικές πλατφόρμες. Η εικόνα που έχει πλέον ο χειριστής για το πεδίο μάχης είναι πολύ πληρέστερη, ενώ η συνεργασία με άλλα αεροσκάφη και επίγεια ή θαλάσσια συστήματα γίνεται πολύ πιο αποτελεσματική.
Με την αναμενόμενη αναβάθμιση των F-16 Block 50, η Πολεμική Αεροπορία θα μπορεί στο τέλος της δεκαετίας να διαθέτει περίπου 120 F-16 σε προηγμένο και σε μεγάλο βαθμό ομογενοποιημένο επίπεδο. Αυτό θα είναι κρίσιμο όχι μόνο επιχειρησιακά αλλά και σε επίπεδο υποστήριξης, εκπαίδευσης και διαθεσιμότητας.
F-35: Το άλμα στην πέμπτη γενιά
Το επόμενο μεγάλο βήμα είναι το F-35A. Η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει στην απόκτηση των πρώτων 20 μαχητικών με δυνατότητα για επιπλέον 20, δημιουργώντας τις προϋποθέσεις για έναν μελλοντικό στόλο 40 αεροσκαφών πέμπτης γενιάς.
Η σημασία του F-35 όμως δεν εξαντλείται στο χαμηλό ίχνος του. Πρόκειται για ένα αεροσκάφος που λειτουργεί ταυτόχρονα ως μαχητικό, αισθητήρας και κόμβος πληροφοριών. Μπορεί να διεισδύσει σε περιβάλλον υψηλής απειλής, να συλλέξει δεδομένα και να τα μεταδώσει σε άλλα αεροσκάφη χωρίς να αποκαλυφθεί εύκολα.
Αυτό σημαίνει ότι ένα ελληνικό F-35 μπορεί να λειτουργεί ως προπομπός για τα Rafale και τα Viper, δίνοντας στοιχεία στόχων σε άλλα μαχητικά που μπορεί να πραγματοποιήσουν την προσβολή. Η διαφορά αυτή είναι θεμελιώδης και αποτελεί έναν από τους βασικούς λόγους για τους οποίους η ένταξη του F-35 θα αλλάξει τον χαρακτήρα της ελληνικής αεροπορικής ισχύος.
Eurofighter: Η τουρκική απάντηση
Η Άγκυρα επιχειρεί πλέον να καλύψει το κενό που άφησε η αποβολή από το πρόγραμμα των F-35 με την απόκτηση Eurofighter Typhoon. Η έναρξη της εκπαίδευσης των πρώτων Τούρκων ιπταμένων δείχνει ότι το πρόγραμμα περνά πλέον από το επίπεδο των συμφωνιών στην πραγματική δημιουργία επιχειρησιακής ικανότητας.
Το Eurofighter αποτελεί ένα ιδιαίτερα ικανό μαχητικό αεροπορικής υπεροχής και μπορεί να περιορίσει σημαντικά το σημερινό ελληνικό πλεονέκτημα. Η δυνατότητα χρήσης Meteor είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, καθώς αφαιρεί από την Ελλάδα ένα από τα σημαντικότερα πλεονεκτήματα που είχε αποκτήσει με τα Rafale.
Η είσοδος Eurofighter στην Τουρκική Πολεμική Αεροπορία δεν σημαίνει πάντως ότι η Άγκυρα αποκτά αυτομάτως υπεροχή. Μεταφράζεται όμως στη διαπίστωση ότι η διαφορά περιορίζεται και ότι οι αερομαχίες BVR γίνονται ακόμη πιο σύνθετες, καθώς και οι δύο πλευρές θα έχουν τη δυνατότητα χρήσης όπλων πολύ μεγάλης εμβέλειας.
Τα 40 νέα τουρκικά F-16 Block 70
Ο δεύτερος βασικός άξονας της τουρκικής ενίσχυσης είναι τα 40 νέα F-16 Block 70. Πρόκειται για αεροσκάφη προηγμένης διαμόρφωσης, με ραντάρ AESA APG-83 και σύγχρονα ηλεκτρονικά, τα οποία σε επίπεδο αισθητήρων και διασύνδεσης βρίσκονται στην ίδια τεχνολογική φιλοσοφία με τα ελληνικά Viper.
Η αρχική συμφωνία προέβλεπε και την αναβάθμιση 79 υφιστάμενων F-16, όμως η Τουρκία επέλεξε τελικά να κινηθεί διαφορετικά και να βασιστεί περισσότερο στις δυνατότητες της εγχώριας βιομηχανίας. Η επιλογή αυτή μειώνει την εξάρτηση της Άγκυρας από ξένους προμηθευτές και της επιτρέπει να ενσωματώνει σταδιακά δικά της ηλεκτρονικά και όπλα. Το πρόγραμμα πάντως ως τώρα δεν φαίνεται να προχωρά και ήδη υπάρχουν πληροφορίες που κάνουν λόγο ακόμα και για ματαίωση του.
ÖZGÜR: Η εγχώρια τουρκική λύση
Το πρόγραμμα ÖZGÜR έχει ως στόχο να αναβαθμίσει σημαντικό αριθμό τουρκικών F-16 με εγχώρια ηλεκτρονικά, νέο υπολογιστή αποστολής, σύγχρονες επικοινωνίες και σταδιακά το AESA ραντάρ MURAD της ASELSAN.
Αυτή είναι μια από τις μεγαλύτερες διαφορές μεταξύ της ελληνικής και της τουρκικής στρατηγικής. Η Ελλάδα στηρίζεται κυρίως σε κορυφαία δυτικά συστήματα, τα οποία προσφέρουν υψηλό επίπεδο τεχνολογίας και πλήρη διαλειτουργικότητα με το ΝΑΤΟ. Η Τουρκία επιχειρεί να αποκτήσει αντίστοιχες δυνατότητες αλλά παράλληλα να ελέγχει όλο και μεγαλύτερο μέρος της τεχνολογίας.
Η επιτυχία αυτής της στρατηγικής θα φανεί σε βάθος χρόνου. Ωστόσο, το γεγονός ότι η Άγκυρα μπορεί να αναπτύσσει δικά της ραντάρ, ηλεκτρονικά και όπλα αποτελεί σημαντικό πλεονέκτημα σε επίπεδο στρατηγικής αυτονομίας.
KAAN: Το μεγάλο τουρκικό στοίχημα
Ο μακροπρόθεσμος σχεδιασμός της Τουρκίας στηρίζεται στο KAAN. Το εγχώριο μαχητικό πέμπτης γενιάς βρίσκεται ακόμη σε στάδιο ανάπτυξης και απέχει αρκετά από την πλήρη επιχειρησιακή ωρίμανση.
Η πραγματική πρόκληση δεν είναι να πραγματοποιήσει ένα πρωτότυπο επιτυχημένες πτήσεις, αλλά να εξελιχθεί σε αξιόπιστο μαχητικό πρώτης γραμμής με ώριμους αισθητήρες, προηγμένα ηλεκτρονικά, χαμηλό ίχνος και κινητήρα που θα καλύπτει τις απαιτήσεις του προγράμματος.
Για αυτόν τον λόγο, μέχρι το τέλος της δεκαετίας τα Eurofighter και τα F-16 Block 70 εφόσον τελικά αποκτηθούν θα έχουν μεγαλύτερη άμεση σημασία για τον ελληνοτουρκικό συσχετισμό από το KAAN. Το τουρκικό μαχητικό θα αρχίσει να αποκτά πραγματικό βάρος κυρίως στην επόμενη δεκαετία, εφόσον το πρόγραμμα κινηθεί σύμφωνα με τον σχεδιασμό της Άγκυρας.
Το πλεονέκτημα της Τουρκίας στους αριθμούς και στην υποστήριξη
Η ελληνική ποιοτική υπεροχή δεν σημαίνει ότι η Τουρκία έχει χάσει τα πλεονεκτήματά της. Η Τουρκική Πολεμική Αεροπορία εξακολουθεί να διαθέτει μεγαλύτερο αριθμό μαχητικών και πολύ ισχυρή υποδομή υποστήριξης. Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα KC-135R εναέριου ανεφοδιασμού, τα οποία επιτρέπουν στα τουρκικά μαχητικά να επιχειρούν σε μεγάλες αποστάσεις και να παραμένουν περισσότερο χρόνο στον αέρα. Η Ελλάδα δεν διαθέτει αντίστοιχη δυνατότητα και αυτό αποτελεί ένα πραγματικό επιχειρησιακό μειονέκτημα.
Παράλληλα, τα τουρκικά E-7T Peace Eagle προσφέρουν στην Άγκυρα ισχυρές δυνατότητες έγκαιρης προειδοποίησης και ελέγχου. Η Ελλάδα διαθέτει τα EMB-145H Erieye, τα οποία αποτελούν εξαιρετικά σημαντικό πολλαπλασιαστή ισχύος αν και εκκρεμεί ο εκσυγχρονισμός τους, όμως η Τουρκία εξακολουθεί να διαθέτει μεγαλύτερο συνολικό όγκο μέσων υποστήριξης.
Πού βρίσκεται σήμερα ο πραγματικός συσχετισμός
Σήμερα η Ελλάδα έχει σαφές ποιοτικό πλεονέκτημα στην κορυφή της πυραμίδας. Τα Rafale και τα Viper αποτελούν σαφώς πιο προηγμένες πλατφόρμες από τη μεγάλη πλειονότητα των τουρκικών F-16, ενώ το F-35 βρίσκεται ήδη στον ελληνικό σχεδιασμό. Η Τουρκία όμως επιχειρεί να κλείσει γρήγορα αυτό το κενό. Τα Eurofighter θα ενισχύσουν σημαντικά τις δυνατότητες αεροπορικής υπεροχής, τα Block 70 – αν τελικά το πρόγραμμα προχωρήσει – θα αυξήσουν τον αριθμό σύγχρονων F-16 και το ÖZGÜR θα επιτρέψει την αναβάθμιση μέρους του υφιστάμενου στόλου.
Η ισορροπία επομένως δεν είναι στατική. Η Ελλάδα έχει αυτή τη στιγμή το πλεονέκτημα στην ποιότητα των μαχητικών πρώτης γραμμής, ενώ η Τουρκία διατηρεί το πλεονέκτημα στους αριθμούς, στα αεροσκάφη υποστήριξης και στην εγχώρια βιομηχανική βάση.
Η επόμενη μεγάλη μάχη θα είναι δικτυοκεντρική
Το σημαντικότερο συμπέρασμα είναι ότι η μελλοντική αναμέτρηση δεν θα κριθεί μόνο από τον αριθμό των μαχητικών αλλά από τις δικτυοκεντρικές δυνατότητες. Τα ραντάρ AESA, τα συστήματα ηλεκτρονικού πολέμου, τα AEW&C, τα δίκτυα δεδομένων και οι πύραυλοι μεγάλου βεληνεκούς αποκτούν πλέον καθοριστική σημασία. Σε αυτό το περιβάλλον, η συνεργασία μεταξύ F-35, Rafale, Viper και Erieye μπορεί να δημιουργήσει για την Ελλάδα ένα ιδιαίτερα ισχυρό δίκτυο αισθητήρων και όπλων.
Αντίστοιχα, η Τουρκία επιχειρεί να συνδυάσει Eurofighter, αναβαθμισμένα F-16 Block, E-7T και εγχώρια όπλα σε ένα ολοένα πιο δικτυοκεντρικό περιβάλλον.
Από το 2016 στο 2030: Η μεγάλη ανατροπή
Η επόμενη πενταετία θα είναι καθοριστική. Εάν η Ελλάδα ολοκληρώσει τα Viper, προχωρήσει στην αναβάθμιση των Block 50 και εντάξει ομαλά τα πρώτα F-35, θα μπορεί να διατηρήσει σημαντικό ποιοτικό πλεονέκτημα. Εάν όμως η Τουρκία προχωρήσει γρήγορα στην επιχειρησιακή ένταξη Eurofighter, Block 70 και αναβαθμισμένων ÖZGÜR, η διαφορά θα αρχίσει να περιορίζεται.
Ο συσχετισμός αεροπορικής ισχύος Ελλάδας και Τουρκίας δεν θα κριθεί επομένως μόνο από το πόσα μαχητικά θα διαθέτει κάθε πλευρά αλλά από το ποια αεροπορία θα μπορέσει να συνδυάσει καλύτερα αισθητήρες, όπλα, δικτύωση, ανθρώπινο δυναμικό και επιχειρησιακή εμπειρία.
