*Του Κώστα Σαρικά
Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκονται οι διαβουλεύσεις για το πρόγραμμα εκσυγχρονισμού των τεθωρακισμένων μεταφοράς προσωπικού M113, με τον Στρατό Ξηράς να προσανατολίζεται, σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert.gr, στην απόφαση να προχωρήσει στο πρώτο, κρίσιμο βήμα αναβάθμισης που θα αφορά 250 οχήματα.
Πρόκειται για πρόγραμμα που αφορά την επιλογή της ηγεσίας να δώσει δεύτερη ζωή σε μια δοκιμασμένη πλατφόρμα, μετατρέποντάς τη σε σύγχρονη, μάχιμη λύση με ισχύ πυρός, προστασία και δικτυοκεντρική λειτουργία, ικανή να σταθεί στο σημερινό πεδίο μάχης.
Το πλαίσιο είναι συγκεκριμένο και αυστηρό: οροφή κόστους στα 2 εκατ. ευρώ ανά τεθωρακισμένο, εργασίες στην Ελλάδα, υποχρεωτική συμμετοχή εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας στο 25% και ένα πλήρες πακέτο επιχειρησιακών απαιτήσεων που δεν αφήνει περιθώρια για ημίμετρα.
Τα κριτήρια του Στρατιωτικού επιτελείου
Το πρόγραμμα δεν αντιμετωπίζεται ως απλή τεχνική αναβάθμιση, αλλά ως προσπάθεια αναγέννησης των μηχανοκίνητων Μονάδων σε Έβρο και νησιά, με οχήματα που θα μπορούν να ακολουθούν τα άρματα μάχης, να επιβιώνουν σε περιβάλλον UAVκαι αντιαρματικών, να προσφέρουν αληθινή υποστήριξη πυρών στο πεζικό και να εντάσσονται σε δικτυοκεντρική δομή διοίκησης και ελέγχου.
Στην «πρώτη γραμμή» των συζητήσεων βρίσκονται οι Ισραηλινοί, με δύο ισχυρά brands της διεθνούς αμυντικής βιομηχανίας να αναδεικνύονται ως φαβορί: η Elbit Systems και η Rafael. Το ενδιαφέρον δεν περιορίζεται σε θεωρητικές παρουσιάσεις.
Στελέχη του Στρατού Ξηράς έχουν ήδη δει προτεινόμενες διαμορφώσεις, έχουν αξιολογήσει τεχνικές λύσεις και έχουν αποτυπώσει σε λεπτομέρεια τα όρια βάρους, ισχύος, προστασίας και οπλισμού, ώστε το νέο M113 να μην είναι ένα βαρύ, αργό τεθωρακισμένο που θα εγκλωβιστεί στο χερσαίο δίκτυο και στις ιδιαιτερότητες των νησιών, αλλά μια ρεαλιστική πλατφόρμα με υψηλό λόγο κόστους – αποτελέσματος.
Η άμεση ανάγκη για εκσυγχρονισμένα ΤΟΜΑ
Τα M113 κουβαλούν δεκαετίες επιχειρησιακής ιστορίας στον ελληνικό Στρατό. Υπηρετούν έως και σήμερα ως η βασική «ραχοκοκαλιά» των μηχανοκίνητων σχηματισμών, μεταφέροντας προσωπικό, υποστηρίζοντας κινήσεις και καλύπτοντας ανάγκες σε Έβρο και νησιά. Όμως το πεδίο μάχης του 2026 δεν μοιάζει με εκείνο των δεκαετιών που τα M113 σχεδιάστηκαν να υπηρετούν.
Η απειλή από αντιαρματικά βλήματα, περιφερόμενα πυρομαχικά, επιθετικά drones, αισθητήρες και πυρά ακριβείας έχει αλλάξει τους κανόνες. Ένα όχημα που είναι μόνο μεταφορικό μέσο, χωρίς σύγχρονη θωράκιση, χωρίς ισχυρό οπλισμό και χωρίς επίγνωση τακτικής κατάστασης, μετατρέπεται σε στόχο. Γι’ αυτό και η απαίτηση πλέον δεν είναι ένα ΤΟΜΠ που μεταφέρει προσωπικό, αλλά μια υβριδική λύση ΤΟΜΑ για να καλύψει το κενό έως ότου ωριμάσουν οι συνθήκες για πλήρη ανανέωση στόλου με νέες πλατφόρμες.
Στο Επιτελείο έχουν αποτυπωθεί με σαφήνεια οι επιχειρησιακοί ρόλοι που πρέπει να καλύπτει το «νέο» M113 καθώς ζητούμενο είναι:
- να κινείται μαζί με τεθωρακισμενους σχηματισμούς,
- να προσφέρει προστασία στο προσωπικό σε περιβάλλον drones,
- να έχει ισχύ πυρός που να επιβάλλεται σε εμπλοκή επαφής,
- να διαθέτει οργανική αντιαρματική δυνατότητα stand-off και
- να «βλέπει» και να «μοιράζεται» δεδομένα όπως απαιτεί ένα σύγχρονο δίκτυο διοίκησης και ελέγχου.
Τα προαπαιτούμενα: Ελληνικό εργοστάσιο με εγχώρια συμμετοχή
Το πρώτο ζητούμενο του προγράμματος είναι βιομηχανικό. Οι εργασίες θα γίνουν στην Ελλάδα, σε ελληνική γραμμή παραγωγής, με συμμετοχή της εγχώριας βιομηχανίας τουλάχιστον 25%. Η απαίτηση αυτή λειτουργεί ως όρος που καθορίζει ποιος μπορεί πραγματικά να προχωρήσει στο επόμενο στάδιο.
Το δεύτερο ζητούμενο είναι οικονομικό. Η οροφή κόστους τοποθετείται έως 2 εκατ. ευρώ ανά όχημα. Η φιλοσοφία του προγράμματος αφορά αναβάθμιση με ουσιαστικές δυνατότητες, όχι μια ακριβή λύση που θα προσεγγίζει το κόστος νέων IFV και θα καταρρίψει το αφήγημα της οικονομίας κλίμακας.
Το τρίτο ζητούμενο είναι επιχειρησιακό και τεχνικό, με απαιτήσεις που συγκροτούν το πακέτο του εκσυγχρονισμού:
- Θωράκιση επιπέδου 4 που να ανταποκρίνεται σε σύγχρονες απειλές, με προσαρμοστικότητα και ισορροπία βάρους. Στην απαίτηση περιλαμβάνεται στόχευση για προστασία υψηλής κατηγορίας, που σε επιχειρησιακή γλώσσα μεταφράζεται σε ουσιαστική αύξηση επιβιωσιμότητας, όχι απλώς διαμόρφωση που προσθέτει βάρος.
- Κύριο οπλικό σύστημα με πυροβόλο 30 χιλιοστών και σύγχρονο σύστημα ελέγχου πυρός.
- Ενσωμάτωση κατευθυνόμενων αντιαρματικών βλημάτων Spike ως οργανικό όπλο πρώτης γραμμής.
- Ενίσχυση οργανικής εγγύς άμυνας με λύση «τριπλού αντιαεροπορικού πολυβόλου», ώστε τα οχήματα να έχουν αυξημένη ικανότητα αντιμετώπισης στόχων χαμηλής πτήσης, μικρών UAV και απειλών εγγύς ζώνης.
- Αντι-drone «θόλος» soft kill, με αισθητήρες, προειδοποίηση και παρεμβολές/αντίμετρα, ώστε το όχημα και η ομάδα πεζικού να μην επιχειρούν «γυμνά» απέναντι σε UAV που εντοπίζουν, στοχοποιούν και καθοδηγούν πυρά.
Με άλλα λόγια, το Επιτελείο ζητά ένα M113 που δεν θα είναι μόνο πιο ισχυρό και ανθεκτικό αλλά και πιο «έξυπνο», ικανό να λειτουργεί ως κόμβος στο πεδίο μάχης, να επιβιώνει και να χτυπά.
Οι «μνηστήρες» και η ελληνική πλευρά: Το βάρος της υλοποίησης
Στο σκέλος της ελληνικής υλοποίησης, όπως ήδη έχει αναφέρει το OnAlert.gr, η ΜΕΤΚΑ εμφανίζεται ως φαβορί για να αποτελέσει τον εγχώριο πυλώνα του προγράμματος, καθώς διαθέτει υποδομές, δυνατότητα γραμμής παραγωγής και προσέγγιση ολοκλήρωσης σύνθετων έργων. Η ύπαρξη ελληνικού integratorπου μπορεί να τρέξει στο πρόγραμμα, να προχωρήσει σε μετασκευές, να αναλάβει βιομηχανικό έργο και να διασφαλίσει υποστήριξη, αποτελεί κλειδί. Χωρίς αυτό, ο στόχος της εγχώριας συμμετοχής και της μεταφοράς τεχνογνωσίας μένει κενό γράμμα.
Παράλληλα, στον διεθνή ανταγωνισμό, οι Ισραηλινοί διαθέτουν σημαντικό πλεονέκτημα καθώς παρουσιάζουν ώριμες λύσεις, εμπειρία σε σύγχρονα πεδία επιχειρήσεων, «πακέτα» που δεν ξεκινούν από μηδενική βάση, και ισχυρή διαλειτουργικότητα με συστήματα που ήδη εντάσσονται στον ελληνικό σχεδιασμό σε άλλους κλάδους.
Elbit Systems: Το M113 ως δικτυοκεντρικό ΤΟΜΑ με ισορροπία βάρους
Η Elbit προσεγγίζει το πρόγραμμα με λογική «μετασχηματισμού», υποστηρίζοντας ότι δεν προσφέρει ένα απλό τεθωρακισμένο, αλλά μια νέα αρχιτεκτονική πάνω στο υπάρχον σασί. Στον πυρήνα της πρότασης βρίσκεται η ισορροπία ανάμεσα σε προστασία και κινητικότητα, με διαμορφώσεις που κινούνται σε φάσμα βάρους, όπου ξεκινάει από τους 16 τόνους, με δυνατότητα να φτάσει έως περίπου 20 τόνους ανάλογα με τη θωράκιση και τα υποσυστήματα.
Εδώ βρίσκεται μια κρίσιμη παράμετρος καθώς κάθε επιπλέον τόνος μεταφράζεται σε διαφορετικές απαιτήσεις για κινητήρα, αναρτήσεις, αξιοπιστία, αλλά και για επιχειρησιακή χρήση σε νησιωτικό περιβάλλον, γέφυρες, οδικό δίκτυο και υποδομές. Η πρόταση της Elbit ενσωματώνει νέο κινητήρα της τάξης των 350–380 ίππων, ακριβώς για να μην κάμπτεται το όχημα από την αύξηση βάρους και να διατηρεί αποδεκτή ευκινησία.
Στο σκέλος του οπλισμού, προτείνεται πύργος με κύριο πυροβόλο 30 χιλ., ομοαξονικό πολυβόλο 7,62 χιλ. και πρόβλεψη για ενσωμάτωση αντιαρματικού εκτοξευτή. Το σημείο που προσελκύει το ενδιαφέρον του ΓΕΣ είναι η πλήρης ενσωμάτωση Spike, ώστε το M113 να μην περιορίζεται σε ρόλο υποστήριξης με πυρά πυροβόλου, αλλά να αποκτά οργανική δυνατότητα προσβολής θωρακισμένων, οχυρωμένων θέσεων και στόχων υψηλής αξίας σε αποστάσεις που «σπάνε» την επαφή.
Εκεί όμως που η Elbit επιχειρεί να αποκτήσει καθαρό προβάδισμα είναι στο ψηφιακό πακέτο. Προβλέπεται σύγχρονο σύστημα ελέγχου πυρός με θερμικές κάμερες για αρχηγό και σκοπευτή, αυτόματοι μηχανισμοί παρακολούθησης στόχων, ηλεκτρικά drives και σταθεροποίηση, καθώς και πλήρες Σύστημα Διαχείρισης Μάχης. Η λογική είναι ξεκάθαρη: το όχημα δεν πρέπει απλώς να «βάλλει», αλλά να βλέπει, να διαμοιράζει δεδομένα και να μειώνει τον χρόνο από τον εντοπισμό έως την προσβολή.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η παράμετρος «AI» που παρουσιάζεται ως επιτάχυνση της διαδικασίας στοχοποίησης και επιλογής απειλών, ώστε η kill chain να μικραίνει σε ένα περιβάλλον όπου τα δευτερόλεπτα καθορίζουν επιβίωση.
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτά η απαίτηση για προστασία έναντι περιφερόμενων πυρομαχικών. Η εμπειρία των τελευταίων συγκρούσεων έχει καταστήσει σαφές ότι ακόμη και θωρακισμένα οχήματα μπορούν να υποστούν καταστροφικά πλήγματα από φθηνά UAV. Στην πρόταση περιλαμβάνεται λύση «anti-loitering» με ειδικό πλέγμα/προστασία, καθώς το Επιτελείο αντιμετωπίζει πλέον αυτή την απειλή ως καθημερινότητα και όχι ως εξαίρεση.
Rafael: SAMSON, Spike και έμφαση σε αποδεδειγμένες λύσεις
Η Rafael προβάλλει μια διαφορετική ισορροπία, δίνοντας βάρος στην αξιοποίηση ώριμων υποσυστημάτων με διεθνή χρήση και στην πρόταση πύργου SAMSON με πυροβόλο 30 χιλ., σε διαμόρφωση τηλεχειριζόμενη ή μη επανδρωμένη. Η φιλοσοφία είναι να αποκτήσει το M113 ισχύ πυρός που πλησιάζει προφίλ ΤΟΜΑ, χωρίς να «χαθεί» η αξιοπιστία, με έμφαση σε δοκιμασμένες επιλογές.
Κρίσιμος πυλώνας και εδώ είναι οι Spike. Για το ΓΕΣ, η ενσωμάτωση Spike δεν αποτελεί «προσθήκη», αλλά πυρήνα του προγράμματος. Στο σημερινό πεδίο, ένα μηχανοκίνητο τμήμα που δεν διαθέτει οργανική αντιαρματική ισχύ stand-off, λειτουργεί με μειονέκτημα απέναντι σε αντίπαλους τεθωρακισμένους σχηματισμούς, αλλά και απέναντι σε οχυρωμένες θέσεις, σημεία συγκέντρωσης και στόχους που πρέπει να πληγούν με ακρίβεια.
Η λογική ομοιοτυπίας επίσης μετρά. Όσο το οικοσύστημα Spike απλώνεται σε περισσότερες πλατφόρμες, μειώνεται το λογιστικό αποτύπωμα, διευκολύνεται η εκπαίδευση και ενισχύεται η επιχειρησιακή ευελιξία. Το Επιτελείο βλέπει ένα πλέγμα όπου πληροφορίες από UAV και αισθητήρες «τρέφουν» τις πλατφόρμες πυρός. Το M-113, αν αποκτήσει τέτοια δυνατότητα, παύει να είναι απλός φορέας προσωπικού και μετατρέπεται σε ουσιαστικό πολλαπλασιαστή ισχύος.
Στο σκέλος της ελληνικής διάστασης, η Rafael εμφανίζεται επίσης να συνδέει το πρόγραμμα με γραμμή εργασιών στην Ελλάδα και βιομηχανική συμμετοχή, στοιχείο καθοριστικό για να περάσει το «κατώφλι» των προαπαιτούμενων. Η πραγματική διαφορά θα κριθεί στο ποιος μπορεί να δώσει μεγαλύτερο βιομηχανικό έργο εντός της χώρας, με σαφές πλάνο υποστήριξης και αποθέματος τεχνογνωσίας που θα μείνει στην Ελλάδα.
«Κόκκινη γραμμή» οι αντι-drone δυνατότητες με soft kill «θόλο»
Η πιο χαρακτηριστική μετατόπιση στις απαιτήσεις αφορά την προστασία από UAV. Το Επιτελείο δεν αρκείται σε αυξημένη θωράκιση. Ζητά ολοκληρωμένο πακέτο soft kill αντι-drone, που να δίνει έγκαιρη προειδοποίηση, να εντοπίζει απειλές, να διαταράσσει ζεύξεις και να δημιουργεί «ομπρέλα» προστασίας γύρω από το όχημα και την ομάδα πεζικού.
Η απαίτηση αυτή αποτυπώνει το μάθημα των τελευταίων πολέμων. Στο ελληνικό περιβάλλον επιχειρήσεων, ειδικά σε νησιά, η έκθεση των δυνάμεων είναι αυξημένη. Αν τα M113 αναβαθμιστούν χωρίς αντι-drone, το πρόγραμμα θα θεωρηθεί ημιτελές.
Σε αυτό το πλαίσιο συνδέεται και η απαίτηση για ενισχυμένη εγγύς άμυνα με λύσεις πολλαπλών πολυβόλων, ώστε να υπάρχει άμεση δυνατότητα εμπλοκής μικρών στόχων, εκεί όπου το πυροβόλο 30 χιλ. και τα βλήματα καλύπτουν άλλο φάσμα.
Το πραγματικό δίλημμα: Νέο ΤΟΜΑ ή αναγέννηση του υπάρχοντος στόλου
Στην ουσία, το πρόγραμμα M113 είναι η απάντηση στο ερώτημα πώς καλύπτεται γρήγορα ένα επιχειρησιακό κενό χωρίς να δεσμευτούν υπέρογκα κονδύλια σε αγορά νέων ΤΟΜΑ που απαιτούν χρόνο, διαδικασίες, υποδομές και μακρά εισαγωγή σε υπηρεσία.
Η επιλογή αναβάθμισης 250 οχημάτων, με προοπτική να ακολουθήσουν περισσότερα σε επόμενη φάση, δείχνει ότι η ηγεσία επιδιώκει «γέφυρα» ισχύος. Με κόστος έως 2 εκατ. ευρώ ανά όχημα, δημιουργείται μια δύναμη μηχανοκίνητων μέσων που μπορεί να αναβαθμίσει αισθητά την εικόνα σε Θράκη και Αιγαίο, να συνοδεύσει άρματα, να προστατεύσει προσωπικό και να λειτουργήσει σε δίκτυο.
Ταυτόχρονα, η εγχώρια συμμετοχή τουλάχιστον 25% δεν είναι μόνο οικονομικός όρος. Είναι στρατηγική επιλογή καθώς περιλαμβάνει θέσεις εργασίας, τεχνική βάση, δυνατότητα συντήρησης και αναβάθμισης εντός Ελλάδας και προοπτική να αποκτήσει η χώρα δυνατότητα στην ολοκλήρωση σύνθετων τεθωρακισμένων λύσεων.
Διακυβερνητική συμφωνία με Ισραήλ: Το πολιτικό σκέλος της υλοποίησης
Στο παρασκήνιο, ισχυρό σενάριο παραμένει η επιλογή συμφωνίας σε επίπεδο κράτους με κράτος με το Ισραήλ, στο πλαίσιο της ενισχυμένης αμυντικής συνεργασίας. Μια τέτοια επιλογή προσφέρει πολιτική ομπρέλα, περιορίζει ρίσκα καθυστερήσεων και επιτρέπει συνολική διαπραγμάτευση πακέτου, από τιμές και υποστήριξη έως εκπαίδευση και διαθεσιμότητες.
Σε κάθε περίπτωση, το «κλειδί» θα είναι η ισορροπία. Το Επιτελείο θέλει ένα M113 που να μην μετατραπεί σε υπέρβαρο τεθωρακισμένο, αλλά να κρατήσει κινητικότητα. Θέλει ισχύ πυρός που να αλλάζει πραγματικά τους κανόνες για μηχανοκίνητες Μονάδες. Θέλει αντι-droneομπρέλα που να απαντά στο κυρίαρχο πρόβλημα της εποχής. Και θέλει βιομηχανικό αποτύπωμα στην Ελλάδα, όχι απλώς συναρμολόγηση.
Αν το πρόγραμμα προχωρήσει όπως σχεδιάζεται, ο Στρατός Ξηράς στοχεύει σε σύντομο χρονικό ορίζοντα να διαθέτει 250 αναβαθμισμένα M113, με πυροβόλο 30 χιλ., οργανικά Spike, ενισχυμένη προστασία, δικτυοκεντρική λειτουργία και αντι-drone δυνατότητες soft kill. Η εικόνα των μηχανοκίνητων Μονάδων μπορεί να αλλάξει ουσιαστικά, με πλατφόρμες που θα έχουν αυξημένη επιβιωσιμότητα και φονικότητα.
