Η επικαιροποίηση του Μακροπρόθεσμου Προγραμματισμού Αμυντικών Εξοπλισμών 2025-2036 με νέο ορίζοντα πλέον το 2038 μπαίνει πλέον στην ατζέντα του υπουργείου Εθνικής Άμυνας, καθώς το 12ετές εξοπλιστικό πλάνο των Ενόπλων Δυνάμεων συμπληρώνει στα τέλη του 2026 τα δύο πρώτα χρόνια εφαρμογής του. Ένα διάστημα αρκετό ώστε να αποτυπωθούν οι πρώτες ανάγκες αναπροσαρμογής, να αξιολογηθεί η πορεία υλοποίησης των βασικών προγραμμάτων, αλλά και να ενσωματωθούν τα νέα δημοσιονομικά δεδομένα που δημιουργούν προοπτική περαιτέρω χρηματοδότησης κρίσιμων εξοπλιστικών παρεμβάσεων.
Το ΜΠΑΕ 2025-2036 παρουσιάστηκε στη Βουλή τον Απρίλιο του 2025 ως ο βασικός οδικός χάρτης για τον μακροπρόθεσμο εκσυγχρονισμό των Ενόπλων Δυνάμεων. Ο υπουργός Εθνικής Άμυνας Νίκος Δένδιας είχε ενημερώσει την Ειδική Διαρκή Επιτροπή Εξοπλιστικών Προγραμμάτων και Συμβάσεων για τον Μακροπρόθεσμο Προγραμματισμό Αμυντικών Εξοπλισμών 2025-2036, με στόχο να υπάρχει ενιαίος σχεδιασμός, ιεράρχηση αναγκών και σταδιακή ένταξη προγραμμάτων με βάση τις πραγματικές επιχειρησιακές απαιτήσεις.
Σύμφωνα με πληροφορίες του OnAlert, το επόμενο διάστημα ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, σε συνεργασία με τους Αρχηγούς των Γενικών Επιτελείων, αναμένεται να προχωρήσει σε επικαιροποίηση του ΜΠΑΕ. Πρόκειται για διαδικασία ουσίας και όχι τυπική αναθεώρηση, καθώς θα ληφθούν υπόψη τόσο οι ανάγκες που έχουν διαμορφωθεί ανά Κλάδο όσο και τα νεότερα δημοσιονομικά περιθώρια που φαίνεται ότι επιτρέπουν την ενίσχυση του εξοπλιστικού προγράμματος.
Η εξέλιξη αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς το αρχικό 12ετές πλάνο δεν είναι ένα κλειστό και αμετάβλητο κείμενο, αλλά ένας ζωντανός οργανισμός αμυντικού σχεδιασμού. Η απειλή από την Τουρκία και τα νέα δεδομένα που προκύπτουν από τα εξοπλιστικά προγράμματα της γείτονος, η ταχύτητα με την οποία αλλάζει το πεδίο των επιχειρήσεων, τα συμπεράσματα από τους πολέμους στην Ουκρανία και στη Μέση Ανατολή, η ραγδαία εξέλιξη των drones, των stand-off όπλων, των δικτυοκεντρικών συστημάτων και των αντιαεροπορικών απειλών, επιβάλλουν συνεχή προσαρμογή.
Από τον σχεδιασμό στην προσαρμογή
Η επικαιροποίηση του ΜΠΑΕ έρχεται σε μια κομβική στιγμή. Από τη μία πλευρά, αρκετά μεγάλα προγράμματα έχουν ήδη δρομολογηθεί ή βρίσκονται σε φάση ωρίμανσης. Από την άλλη, υπάρχουν τομείς όπου τα Επιτελεία διαπιστώνουν ότι οι ανάγκες είναι ακόμη μεγαλύτερες από αυτές που είχαν αρχικά αποτυπωθεί.
Το βασικό ζητούμενο πλέον είναι η μετάβαση από την εποχή των αποσπασματικών προμηθειών σε μια λογική πλήρους επιχειρησιακού οικοσυστήματος. Δηλαδή όχι απλώς αγορά πλατφορμών, αλλά ταυτόχρονα εξασφάλιση όπλων, πυρομαχικών, ανταλλακτικών, υποστήριξης, εκπαίδευσης, διαλειτουργικότητας και συμμετοχής της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας.
Αυτό σημαίνει ότι η επικαιροποίηση δεν θα περιοριστεί στα οπλικά συστήματα που απαιτούνται, αλλά θα απαντήσει κυρίως στο επιχειρησιακό αποτέλεσμα που επιθυμούν να πετύχουν οι Ένοπλες Δυνάμεις. Και εκεί ακριβώς εντοπίζεται η μεγάλη διαφορά σε σχέση με παλαιότερες περιόδους.
Οι Ένοπλες Δυνάμεις δεν χρειάζονται απλώς νέα μέσα αλλά συστήματα που θα εντάσσονται σε ένα ενιαίο πλέγμα αισθητήρων, διοίκησης και ελέγχου, πυρών ακριβείας, αντιαεροπορικής προστασίας και ταχείας αντίδρασης. Το ΜΠΑΕ, στην επικαιροποιημένη μορφή του, θα έχει ως στόχο να λειτουργήσει ως ο «χάρτης» για αυτή τη μετάβαση. Οι νέες τεχνολογίες και τα μη επανδρωμένα συστήματα βρίσκονται πλέον στο επίκεντρο του ενδιαφέροντος.
UAV / UCAV: Από την επιτήρηση στην κρούση
Ξεχωριστή θέση στην επικαιροποίηση του ΜΠΑΕ αναμένεται να έχουν τα μη επανδρωμένα εναέρια συστήματα UAV/UCAV. Οι Ένοπλες Δυνάμεις έχουν πλέον σαφή εικόνα ότι το σύγχρονο πεδίο επιχειρήσεων απαιτεί μαζική χρήση drones σε όλα τα επίπεδα: επιτήρηση, συλλογή πληροφοριών, στοχοποίηση, διόρθωση πυρών, θαλάσσια επιτήρηση και προσβολή στόχων. Για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι η δημιουργία ενός πολυεπίπεδου πλέγματος μη επανδρωμένων μέσων, από μικρά drones για τις μονάδες πρώτης γραμμής έως τακτικά UAV, MALE συστήματα και οπλισμένα UCAV. Η απουσία ικανού αριθμού οπλισμένων μη επανδρωμένων αεροχημάτων αποτελεί κενό που πρέπει να καλυφθεί, ειδικά σε ένα περιβάλλον όπου η Τουρκία έχει επενδύσει συστηματικά σε αντίστοιχες δυνατότητες.
Η επικαιροποίηση του ΜΠΑΕ δεν θα πρέπει να αφορά μόνο την απόκτηση πλατφορμών, αλλά και τα όπλα, τους σταθμούς ελέγχου, την ανθεκτικότητα σε παρεμβολές, τη διασύνδεση με τα ελληνικά δίκτυα διοίκησης και ελέγχου και τη συμμετοχή της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας. Ιδιαίτερη έμφαση θα δοθεί στην κατασκευή μη επανδρωμένων από την ελληνική αμυντική βιομηχανία και ενώ ήδη τα στρατιωτικά εργοστάσια αναπτύσσουν γραμμές παραγωγής για drones κατηγορίας 1 και 2.
USV: Νέα εργαλεία ναυτικής αποτροπής
Αντίστοιχα, αυξημένο ρόλο αναμένεται να αποκτήσουν και τα μη επανδρωμένα σκάφη επιφανείας, τα USV, τα οποία μπορούν να αποτελέσουν κρίσιμο πολλαπλασιαστή ισχύος για το Πολεμικό Ναυτικό και τη Διοίκηση Ειδικού Πολέμου.
Το Αιγαίο, με το πυκνό νησιωτικό περιβάλλον, τις μικρές αποστάσεις και τα πολλά περάσματα, προσφέρεται για αξιοποίηση USV σε αποστολές επιτήρησης, αναγνώρισης, προστασίας κρίσιμων εγκαταστάσεων, ναρκοπολέμου, ανθυποβρυχιακής υποστήριξης αλλά και δυνητικά κρούσης. Σε συνδυασμό με UAV, παράκτια ραντάρ, μονάδες επιφανείας, υποβρύχια και πυραυλικά συστήματα, τα USV μπορούν να ενισχύσουν την επίγνωση κατάστασης και να μειώσουν την έκθεση πληρωμάτων σε αποστολές υψηλού ρίσκου.
Στρατός Ξηράς: Το μεγάλο βάρος στον μαχητή, στην κίνηση και στην επιβίωση
Ο Στρατός Ξηράς βρίσκεται στο επίκεντρο της νέας αξιολόγησης, καθώς για πολλά χρόνια είχε μείνει πίσω σε κρίσιμους τομείς εκσυγχρονισμού. Οι ανάγκες είναι μεγάλες και εκτείνονται από τα Τεθωρακισμένα Οχήματα Μάχης έως τον εξοπλισμό του μαχητή, τα αντιαρματικά συστήματα και τον εκσυγχρονισμό των αρμάτων μάχης.
Προτεραιότητα εξακολουθούν να αποτελούν τα ΤΟΜΑ. Η ανάγκη για σύγχρονα Τεθωρακισμένα Οχήματα Μάχης είναι διαχρονική, καθώς οι Μονάδες πρώτης γραμμής χρειάζονται οχήματα με καλύτερη προστασία, ισχυρότερο οπλισμό, σύγχρονα ηλεκτρονικά, δυνατότητα νυχτερινής μάχης και διασύνδεση με τα υπόλοιπα συστήματα του πεδίου. Η εμπειρία της Ουκρανίας απέδειξε ότι το πεδίο μάχης είναι πλέον εξαιρετικά φονικό και διαφανές. Τα άρματα και τα οχήματα που κινούνται χωρίς προστασία, χωρίς αισθητήρες και χωρίς δικτυοκεντρική υποστήριξη κινδυνεύουν άμεσα από drones, αντιαρματικά, πυροβολικό ακριβείας και περιφερόμενα πυρομαχικά.
Παράλληλα, ο εξοπλισμός του μαχητή αναδεικνύεται σε κρίσιμο πρόγραμμα. Δεν πρόκειται απλώς για νέα κράνη, αλεξίσφαιρα ή μέσα επικοινωνίας. Πρόκειται για τη συνολική αναβάθμιση της επιβιωσιμότητας, της αντίληψης κατάστασης και της μαχητικής ικανότητας του στρατιώτη. Σύγχρονα σκοπευτικά, θερμικές διόπτρες, συστήματα επικοινωνιών, ατομική προστασία, μέσα νυχτερινής όρασης και δυνατότητα σύνδεσης με το επίπεδο ομάδας, διμοιρίας και λόχου αποτελούν πλέον βασικά στοιχεία και όχι πολυτέλεια.
Ιδιαίτερο βάρος αναμένεται να δοθεί στα αντιαρματικά συστήματα και γενικότερα σε οπλικά συστήματα πληγμάτων ακριβείας σε μεγάλες αποστάσεις, όπως ήδη φάνηκε με τα προγράμματα των PULS και των Spike NLOS. Η διατήρηση ισχυρής αντιαρματικής αποτροπής σε Έβρο και νησιά παραμένει καθοριστική. Η ύπαρξη μεγάλου αριθμού σύγχρονων αντιαρματικών όπλων, με δυνατότητα προσβολής ημέρα και νύχτα, σε μεγάλες αποστάσεις και με αυξημένη ακρίβεια, αποτελεί πολλαπλασιαστή ισχύος για μικρές και ευέλικτες μονάδες.
Στο τραπέζι βρίσκεται και ο εκσυγχρονισμός των αρμάτων μάχης. Τα Leopard 2 και τα υπόλοιπα μέσα του Όπλου των Τεθωρακισμένων εξακολουθούν να αποτελούν τη «σιδερένια γροθιά» του Στρατού Ξηράς. Όμως η αναβάθμισή τους σε αισθητήρες, επικοινωνίες, σύστημα ελέγχου πυρός, θωράκιση και ενεργητική προστασία είναι απαραίτητη, εφόσον ο Στρατός Ξηράς θέλει να διατηρήσει ισχυρή αποτρεπτική ικανότητα σε βάθος χρόνου.
Πολεμική Αεροπορία: Όπλα, αυτοπροστασία και πλήρης αξιοποίηση των πλατφορμών
Για την Πολεμική Αεροπορία, η επικαιροποίηση του ΜΠΑΕ δεν αφορά μόνο την απόκτηση νέων μαχητικών ή τον εκσυγχρονισμό υφιστάμενων. Το βασικό ζητούμενο είναι η πλήρης επιχειρησιακή αξιοποίηση των πλατφορμών που διαθέτει και θα διαθέτει η HAF τα επόμενα χρόνια.
Η Πολεμική Αεροπορία μπαίνει στην εποχή των Rafale, των F-16 Viper και των F-35. Όμως η πραγματική ισχύς των μαχητικών δεν μετριέται μόνο από το ραντάρ ή τα ηλεκτρονικά τους, αλλά κυρίως από τα όπλα που μπορούν να φέρουν. Κατά συνέπεια τα αεροπορικά όπλα αποτελούν μία από τις βασικές προτεραιότητες της επικαιροποίησης.
Η ανάγκη για νέα όπλα αέρος-αέρος, αέρος-εδάφους, stand-off πυρομαχικά, όπλα ακριβείας και πυραύλους μακρού πλήγματος είναι πλέον προφανής. Η Πολεμική Αεροπορία πρέπει να μπορεί να επιχειρεί σε περιβάλλον υψηλής απειλής, να πλήττει κρίσιμους στόχους από απόσταση ασφαλείας και να διατηρεί αεροπορική υπεροχή με όπλα αντίστοιχα των δυνατοτήτων των μαχητικών της.
Ξεχωριστή θέση στο νέο πακέτο προτεραιοτήτων έχουν τα συστήματα αυτοπροστασίας των F-16. Η αναβάθμιση των μαχητικών σε επίπεδο Viper ή Block 50 Viper δεν αρκεί από μόνη της, εάν τα αεροσκάφη δεν διαθέτουν σύγχρονα συστήματα προειδοποίησης, ηλεκτρονικού πολέμου, παρεμβολών και αυτοπροστασίας. Σε ένα πεδίο όπου τα αντιαεροπορικά συστήματα μεγάλης και μέσης εμβέλειας γίνονται ολοένα και πιο ικανά, η αυτοπροστασία δεν είναι συμπληρωματικό στοιχείο αλλά προϋπόθεση επιβίωσης.
Ο εκσυγχρονισμός των F-16 Block 50 αποτελεί ήδη κρίσιμο κρίκο στη συνολική δομή ισχύος της Πολεμικής Αεροπορίας. Με την αναβάθμιση των 38 μαχητικών, η HAF αποκτά μεγαλύτερη ομοιοτυπία, αυξάνει τον αριθμό των αεροσκαφών υψηλών δυνατοτήτων και ενισχύει την επιχειρησιακή της διαθεσιμότητα. Η προοπτική στόλου με Rafale, F-16 Viper, F-16 Block 50 αναβαθμισμένα και F-35 δημιουργεί ένα ισχυρό πλέγμα αεροπορικής αποτροπής έως το 2030 και μετά.
Στην επικαιροποίηση του ΜΠΑΕ αναμένεται να εεξεταστεί και ο εκσυγχρονισμός των ιπτάμενων ραντάρ EMB-145H Erieye της Πολεμικής Αεροπορίας, τα οποία αποτελούν κρίσιμο πολλαπλασιαστή ισχύος για την έγκαιρη προειδοποίηση, την επιτήρηση και τον έλεγχο του εναέριου χώρου. Η αναβάθμισή τους κρίνεται απαραίτητη, ώστε να παραμείνουν επιχειρησιακά αξιόπιστα στην εποχή των stealth απειλών, των drones, των πυραύλων cruise και των σύνθετων αεροπορικών επιχειρήσεων. Με βελτιωμένους αισθητήρες, σύγχρονα συστήματα αποστολής, ασφαλείς ζεύξεις δεδομένων και δυνατότητα καλύτερης διασύνδεσης με Rafale, F-16 Viper, F-35, επίγεια ραντάρ και τον αντιαεροπορικό «Θόλο», τα ιπτάμενα ραντάρ μπορούν να συνεχίσουν να αποτελούν τον «εναέριο κόμβο» διοίκησης και ελέγχου της Πολεμικής Αεροπορίας.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσονται και τα ελικόπτερα SAR. Η έρευνα και διάσωση στο Αιγαίο, σε ένα περιβάλλον με μεγάλες αποστάσεις, δύσκολες καιρικές συνθήκες και διαρκή επιχειρησιακή πίεση, απαιτεί σύγχρονα ελικόπτερα με μεγάλη αυτονομία, προηγμένους αισθητήρες, δυνατότητα νυχτερινών επιχειρήσεων και υψηλή διαθεσιμότητα. Πρόκειται για αποστολή με καθαρά επιχειρησιακή, αλλά και εθνική διάσταση.
Πολεμικό Ναυτικό: Υποβρύχια, Super Vita και κυριαρχία κάτω από την επιφάνεια
Για το Πολεμικό Ναυτικό, η επικαιροποίηση του ΜΠΑΕ αναμένεται να δώσει ιδιαίτερο βάρος στον υποβρύχιο πόλεμο. Η Ανατολική Μεσόγειος και το Αιγαίο αποτελούν περιβάλλον όπου τα υποβρύχια έχουν τεράστια επιχειρησιακή αξία. Η αθόρυβη παρουσία, η δυνατότητα συλλογής πληροφοριών, η αποτροπή και η δυνατότητα προσβολής στόχων επιφανείας καθιστούν τα υποβρύχια στρατηγικό εργαλείο.
Τα νέα υποβρύχια αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα μελλοντικά προγράμματα του Πολεμικού Ναυτικού. Η απόκτησή τους δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως απλή αντικατάσταση παλαιότερων μονάδων. Είναι επιλογή στρατηγικού χαρακτήρα, η οποία θα καθορίσει την ισορροπία ισχύος κάτω από την επιφάνεια για τις επόμενες δεκαετίες.
Ο εκσυγχρονισμός των υφιστάμενων υποβρυχίων βρίσκεται στις βασικές προτεραιότητες. Τα ελληνικά υποβρύχια έχουν αποδείξει την αξία τους, όμως η διατήρηση της υπεροχής απαιτεί αναβάθμιση αισθητήρων, συστημάτων μάχης, επικοινωνιών, όπλων και υποστήριξης. Ο στόχος είναι να παραμείνουν αξιόμαχα και επιχειρησιακά χρήσιμα για πολλά ακόμη χρόνια, έως ότου προχωρήσει η επόμενη γενιά υποβρυχίων.
Σημαντική θέση έχει και ο εκσυγχρονισμός των πυραυλακάτων Super Vita. Οι μονάδες αυτές αποτελούν ένα από τα πιο ισχυρά όπλα του Στόλου στο Αιγαίο, καθώς συνδυάζουν ταχύτητα, μικρό ίχνος, μεγάλη ισχύ πυρός και δυνατότητα δράσης σε κλειστό και σύνθετο θαλάσσιο περιβάλλον. Η αναβάθμισή τους σε ηλεκτρονικά, συστήματα μάχης, αισθητήρες, επικοινωνίες και υποστήριξη θα διατηρήσει την επιχειρησιακή τους αξία σε πολύ υψηλό επίπεδο.
FOS: Η αθόρυβη αλλά απολύτως κρίσιμη προτεραιότητα
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία της επικαιροποίησης αφορά τις Follow On Support συμβάσεις για όλα τα οπλικά συστήματα. Πρόκειται για τομέα που δεν έχει την προβολή μιας νέας φρεγάτας, ενός μαχητικού ή ενός πυραυλικού συστήματος, αλλά είναι καθοριστικός για την πραγματική ισχύ των Ενόπλων Δυνάμεων.
Χωρίς FOS, ακόμη και τα πιο προηγμένα συστήματα χάνουν σταδιακά τη διαθεσιμότητά τους. Ανταλλακτικά, τεχνική υποστήριξη, συντηρήσεις, πιστοποιήσεις, αναβαθμίσεις λογισμικού και υποστήριξη όπλων αποτελούν τον σκληρό πυρήνα της επιχειρησιακής ετοιμότητας.
Η επικαιροποίηση του ΜΠΑΕ αναμένεται να δώσει ιδιαίτερο βάρος σε αυτή τη διάσταση. Και αυτό γιατί το ζητούμενο δεν είναι μόνο να αποκτηθούν νέα συστήματα, αλλά να μπορούν να επιχειρούν καθημερινά, με υψηλές διαθεσιμότητες και χωρίς εξαρτήσεις της τελευταίας στιγμής.
Ελληνική αμυντική βιομηχανία και νέα φιλοσοφία
Κεντρικό ρόλο στην επικαιροποίηση αναμένεται να έχει και η συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας. Η εμπλοκή εγχώριων εταιρειών δεν αποτελεί πλέον απλώς πολιτική επιδίωξη, αλλά επιχειρησιακή ανάγκη. Η αυτάρκεια σε συντήρηση, υποστήριξη, παραγωγή υποσυστημάτων, λογισμικό, ηλεκτρονικά, drones, επικοινωνίες και πυρομαχικά είναι κρίσιμη σε περιόδους κρίσης.
Η εμπειρία των τελευταίων ετών έχει δείξει ότι οι χώρες που διαθέτουν ισχυρή αμυντική βιομηχανική βάση μπορούν να αντέξουν περισσότερο, να προσαρμοστούν ταχύτερα και να υποστηρίξουν καλύτερα τις Ένοπλες Δυνάμεις τους. Για την Ελλάδα, η σύνδεση του ΜΠΑΕ με την εγχώρια παραγωγή αποτελεί ευκαιρία όχι μόνο αμυντική, αλλά και τεχνολογική και οικονομική.
