*του Κώστα Σαρικά
Η έγκριση από τη Βουλή της απόκτησης 36 συστημάτων εκτοξευτών PULS ήταν μόνο η αρχή. Το αμέσως επόμενο – και ασύγκριτα μεγαλύτερο βήμα – είναι ο αντιαεροπορικός και αντιπυραυλικός «θόλος» made in Israel, ένα πρόγραμμα της τάξης των 3 δισ. ευρώ, που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο η Ελλάδα προστατεύει τον εναέριο χώρο, τις κρίσιμες υποδομές και τις δυνάμεις της.
Και δεν είναι μόνο θέμα εξοπλισμών. Είναι θέμα ρυθμού, αποφασιστικότητας και «χρονισμού» σε μια περίοδο που η στρατιωτική ηγεσία προβλέπεται να κριθεί χωρίς πάντως να αναμένονται εκπλήξεις καθώς η πολιτική ηγεσία δείχνει απόλυτα ικανοποιημένη από το έργο των Αρχηγών.
Σύμφωνα με πληροφορίες, το πρώτο μεγάλο εξοπλιστικό πρόγραμμα που αναμένεται να έρθει στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής τις επόμενες εβδομάδες – αμέσως μετά τις κρίσεις που τοποθετούνται το προσεχές Σάββατο, θα είναι ο «θόλος». Το πρόγραμμα, άλλωστε, βρίσκεται στην κορυφή των εξοπλιστικών προτεραιοτήτων με τις απαραίτητες διαπραγματεύσεις να έχουν ήδη ολοκληρωθεί. Έτσι το επόμενο κεφάλαιο της «Ασπίδας του Αχιλλέα» περνάει από τα επιτελικά γραφεία στη σφαίρα των πολιτικών αποφάσεων και των θεσμικών εγκρίσεων.
Το μήνυμα που εκπέμπεται είναι διπλό. Πρώτον, ότι η επιλογή μιας πολυστρωματικής άμυνας δεν αντιμετωπίζεται ως θεωρητική «ιδέα», αλλά ως προτεραιότητα με χρονοδιάγραμμα. Και δεύτερον, ότι η ηγεσία απαλλαγμένη πλέον από το άγχος των κρίσεων καλείται να παραλάβει ένα ώριμο σχέδιο και να το τρέξει, χωρίς την πολυτέλεια των καθυστερήσεων που στο παρελθόν στοίχισαν πολύτιμο χρόνο και χρήμα.
Από τη «Σάρισα» του Πυροβολικού στον «θόλο» της αεράμυνας
Το ΚΥΣΕΑ στην τελευταία του συνεδρίαση ασχολήθηκε εκτενώς και ενέκρινε το πρόγραμμα των PULS. Η απόφαση υπέρ των ισραηλινών Πολλαπλών Εκτοξευτών Πυραύλων αποτελεί το πρώτο σκέλος της στρατηγικής «Ασπίδα του Αχιλλέα», η οποία περιλαμβάνει τόσο τη βαθιά πλήξη σε βάθος 300+ χλμ όσο και την αντιπυραυλική/αντιαεροπορική θωράκιση.
Η λογική είναι ξεκάθαρη και επιχειρησιακά συμπαγής:
- Πρώτα εξασφαλίζεται η δυνατότητα πλήγματος, με τους PULS και την πλήρη γκάμα πυρομαχικών, συμπεριλαμβανομένων των Predator Hawk.
- Έπειτα χτίζεται ο «θόλος» που θα προστατεύει υποδομές, πόλεις, νησιά και δυνάμεις από κάθε εναέρια και πυραυλική απειλή.
Στην κορυφή της ατζέντας του ΓΕΕΘΑ και του ΓΕΣ, το πρόγραμμα του «θόλου» θεωρείται ήδη το επόμενο μεγάλο πακέτο μετά τους PULS. Οι συνομιλίες με το Ισραήλ έχουν προχωρήσει σε πολύ υψηλό επίπεδο, τόσο διπλωματικά όσο και τεχνικά, με συνεχείς επαφές σε Αθήνα και Τελ Αβίβ. Ουσιαστικά, το επιχειρησιακό αποτύπωμα έχει «κλειδώσει». Αυτό που απομένει για να «κλειδώσει» και πολιτικά, είναι ένα και μόνο – αλλά καθοριστικό – ζήτημα: ο τρόπος και το βάθος συμμετοχής της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας στο πρόγραμμα του «θόλου».
Κι εδώ βρίσκεται το κρίσιμο σημείο. Διότι ο «θόλος» δεν είναι απλώς μια αγορά συστημάτων. Είναι μια εθνική αρχιτεκτονική που απαιτεί συντήρηση, αναβαθμίσεις, κυβερνοπροστασία, εξέλιξη και «ζωή» δεκαετιών. Όποιος κρατά τα κλειδιά του λογισμικού, των διασυνδέσεων και του κέντρου διοίκησης, κρατά στην πράξη τον έλεγχο της ομπρέλας.
Τι είναι ο «θόλος» made in Israel πάνω από την Ελλάδα
Ο πυρήνας του ελληνικού σχεδιασμού βασίζεται σε μια πολυστρωματική, δικτυοκεντρική αρχιτεκτονική. Όχι μια «συλλογή» ανεξάρτητων αντιαεροπορικών, αλλά ένα ενιαίο πλέγμα αισθητήρων και όπλων που λειτουργεί ως σύστημα-συστημάτων.
Στον σχεδιασμό που έχει ωριμάσει, τα βασικά συστατικά είναι:
- Spyder All In One (AiO) για μικρές και χαμηλές μέσες εμβέλειες.
- Barak MX για μέση και μεγάλη εμβέλεια, με δυνατότητα περιοχικής άμυνας.
- David’s Sling ως αντιβαλλιστικό «μακρύ δόρυ», μαζί με τους Patriot.
- Ραντάρ AESA ELM-2084 MMR ως βασικά «μάτια» έγκαιρης προειδοποίησης και πυρός.
Η φιλοσοφία είναι να καλύπτεται το πλήρες φάσμα απειλών: από μικρά UAV με χαμηλό ίχνος ραντάρ, έως πυραύλους cruise και τακτικούς βαλλιστικούς πυραύλους. Και όλα αυτά σε αποστάσεις που φτάνουν ή και ξεπερνούν τα 250–300 χλμ, ανάλογα με το στρώμα, το σενάριο και την ανάπτυξη των αισθητήρων.
Το «κλειδί» είναι η δικτύωση. Κάθε σύστημα αναλαμβάνει το δικό του στρώμα στον ουρανό, αλλά όλοι οι κόμβοι συνδέονται σε ένα εθνικό δίκτυο C4I όπου η πληροφορία κινείται σε πραγματικό χρόνο – από τον αισθητήρα στο όπλο. Αυτό μεταφράζεται σε ταχύτερη εμπλοκή, καλύτερη επιλογή μέσου αναχαίτισης, οικονομία βλημάτων και κυρίως, δυνατότητα να αντιμετωπίζονται κορεστικές επιθέσεις, εκεί όπου η παλιά λογική «μία πυροβολαρχία – ένας τομέας» απλώς δεν επαρκεί.
ELM-2084: τα «ψηφιακά μάτια» της νέας ελληνικής αεράμυνας
Τα ραντάρ ELM-2084 Multi Mission Radar αποτελούν τη βάση όχι μόνο του «θόλου», αλλά και του ευρύτερου εκσυγχρονισμού του Συστήματος Αεροπορικού Ελέγχου. Πρόκειται για κινητά, πλήρως ψηφιακά 3D AESA ραντάρ, με ρόλο έγκαιρης προειδοποίησης και καθοδήγησης πυρός.
Η επιχειρησιακή τους χρήση στο Ισραήλ ως ραντάρ για διαφορετικά αντιαεροπορικά/αντιπυραυλικά στρώματα έχει διαμορφώσει και την ελληνική εικόνα για το πώς «στέκεται» ένα σύγχρονο δίκτυο αεράμυνας.
Για την Ελλάδα, τα ELM-2084 προσφέρουν:
- Πολλαπλή αποστολή: αεράμυνα, εντοπισμός βαλλιστικών απειλών, εντοπισμός εχθρικών βολών και διόρθωση φίλιων πυρών.
- Ικανότητα αποκάλυψης στόχων χαμηλού RCS, όπως μικρά drones ή χαμηλά ιπτάμενοι πύραυλοι cruise.
- Ταυτόχρονη παρακολούθηση εκατοντάδων στόχων σε μεγάλες αποστάσεις, με ευέλικτες επιλογές ανάπτυξης.
- Ευελιξία λειτουργίας: κάλυψη 360° ή τομεακή κάλυψη για σενάρια βαλλιστικών απειλών.
Σε ένα γεωγραφικά απαιτητικό περιβάλλον, με νησιωτικό χώρο, ορεινούς όγκους και μεγάλες αποστάσεις ευθύνης, το πλέγμα αισθητήρων είναι αυτό που καθορίζει την «πρώτη εικόνα». Και η πρώτη εικόνα είναι εκείνη που κρίνει αν η απόφαση εμπλοκής θα ληφθεί νωρίς, καθαρά και με τη σωστή επιλογή όπλου – ή αργά, αποσπασματικά και με υπερκατανάλωση πόρων.
David’s Sling: η «ασπίδα» απέναντι σε βαλλιστικές απειλές
Στην κορυφή της πυραμιδικής δομής τοποθετείται το David’s Sling, αναπτυγμένο από Rafael και Raytheon, με πύραυλο Stunner και λογική hit-to-kill. Η σχεδίασή του στοχεύει στο «δύσκολο» κομμάτι του φάσματος: τακτικούς βαλλιστικούς πυραύλους, πυραύλους cruise, UAV και – υπό προϋποθέσεις – αεροσκάφη.
Στο ελληνικό πλαίσιο, το David’s Sling περιγράφεται ως το στρώμα που θα μεταφέρει την αντιβαλλιστική ικανότητα σε ανώτερο επίπεδο, προσφέροντας ταυτόχρονα:
- μεγαλύτερη επιχειρησιακή ευελιξία σε σχέση με παλαιότερες δομές,
- ανώτερη δικτύωση με Patriot, Barak, Spyder και το εθνικό C2,
- ενιαία εικόνα απειλής και επιλογή εμπλοκής με βάση την προτεραιοποίηση στόχων.
Η αξία αυτού του στρώματος δεν βρίσκεται μόνο στην απόσταση εμπλοκής, αλλά στο «πακέτο»: προειδοποίηση – ταξινόμηση – ανάθεση στόχου – αναχαίτιση, με κοινό επιχειρησιακό λεξιλόγιο μεταξύ διαφορετικών συστημάτων. Σε πραγματικές συνθήκες κρίσης, αυτή η ενοποίηση ισοδυναμεί με λεπτά και δευτερόλεπτα. Και τα δευτερόλεπτα, σε σενάρια βαλλιστικών απειλών, είναι τα πάντα.
Barak MX: η ραχοκοκαλιά της μέσης εμβέλειας
Το Barak MX της Israel Aerospace Industries προβάλλει ως η ραχοκοκαλιά της αντιαεροπορικής άμυνας μέσης εμβέλειας. Με οικογένεια βλημάτων που κλιμακώνουν την εμβέλεια και με δυνατότητα 360° κάλυψης σε δικτυοκεντρική αρχιτεκτονική, έρχεται να αποτελέσει τον κορμό που θα «κουμπώσει» πάνω στα ραντάρ και στο κέντρο διοίκησης.
Στην ελληνική πραγματικότητα, ο ρόλος του Barak MX συνδέεται άμεσα με τη σταδιακή αντικατάσταση παλαιότερων μέσων και με τη δημιουργία περιοχικής άμυνας για:
- αστικά κέντρα και κρίσιμες υποδομές,
- αεροπορικές βάσεις και ναυστάθμους,
- κομβικές στρατιωτικές εγκαταστάσεις σε ηπειρωτική και νησιωτική χώρα.
Εδώ η εξίσωση δεν είναι απλώς «πόσο μακριά φτάνει ένα βλήμα», αλλά «πόσο αποτελεσματικά δένει» μέσα στο δίκτυο. Με ενιαίο C2, το Barak μπορεί να λάβει δεδομένα στόχου όχι μόνο από το δικό του ραντάρ, αλλά από το συνολικό πλέγμα αισθητήρων, επιτρέποντας εμπλοκή με καλύτερη ποιότητα ίχνους και με μεγαλύτερη αντοχή σε παρεμβολές.
Spyder AiO: η αστραπιαία πρώτη γραμμή σε Έβρο και νησιά
Στην πρώτη γραμμή, δίπλα στους σχηματισμούς του Στρατού Ξηράς σε Έβρο και νησιά, τοποθετείται το Spyder All In One. Αυτοκινούμενες μονάδες πυρός, με βλήματα Python-5 και I-Derby, που στο ελληνικό σχέδιο θα αντικαταστήσουν σταδιακά γερασμένα συστήματα, προσφέροντας:
- ταχεία ανάπτυξη και αναδίπλωση,
- πολύ μικρούς χρόνους αντίδρασης,
- ικανότητα εμπλοκής μικρών, ευέλικτων στόχων σε χαμηλά ύψη.
Σε ένα γεωγραφικά πολύπλοκο περιβάλλον, με νησιά, φαράγγια και ορεινά περάσματα, το Spyder είναι το στρώμα που καλείται να σηκώσει μεγάλο μέρος του βάρους απέναντι σε drones, ελικόπτερα και επιθετικά αεροσκάφη που επιχειρούν σε μικρές αποστάσεις. Είναι ο «σφυγμός» της αεράμυνας χαμηλού ύψους, εκεί όπου η απειλή εμφανίζεται ξαφνικά και η απόφαση πρέπει να είναι άμεση.
Το Εθνικό Κέντρο Διοίκησης & Ελέγχου: κόκκινη γραμμή για ελληνική υπογραφή
Κάπου εδώ βρίσκεται και το κρισιμότερο πολιτικο-τεχνικό διακύβευμα: το κεντρικό Κέντρο Διοίκησης & Ελέγχου (C2/C4I) του «θόλου». Η απαίτηση του ΓΕΕΘΑ περιγράφεται ως αδιαπραγμάτευτη: το κέντρο, η «καρδιά» του συστήματος, πρέπει να έχει ελληνική υπογραφή και εθνικό έλεγχο.
Η ισραηλινή εμπειρία και οι αντίστοιχες λύσεις διοίκησης και ελέγχου αποτελούν σημείο αναφοράς. Όμως η ελληνική πλευρά επιδιώκει:
- εθνικό έλεγχο σε λογισμικό, πρωτόκολλα και διαχείριση δεδομένων,
- πλήρη διασύνδεση με το υπάρχον Εθνικό Κέντρο Επιχειρήσεων και τα επιχειρησιακά κέντρα Στρατού Ξηράς, ΠΝ και ΠΑ,
- ανοικτή αρχιτεκτονική, ώστε να μπορούν να προστεθούν στο μέλλον νέα όπλα και αισθητήρες – ελληνικά ή συμμαχικά.
Αυτό δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Είναι κυριαρχικό ζήτημα. Σε ένα δίκτυο όπου τα δεδομένα κινούνται σε πραγματικό χρόνο, όποιος ελέγχει την αρχιτεκτονική ελέγχει τη λειτουργία, την εξέλιξη και την αντοχή του συστήματος. Και ταυτόχρονα, αυτό ακριβώς είναι που μπορεί να μετατραπεί στο μεγαλύτερο «άλμα» για την ελληνική βιομηχανία: software, data fusion, κυβερνοασφάλεια, επικοινωνίες, ολοκλήρωση.
Συμμετοχή ελληνικών εταιρειών: από offset σε πραγματική συμπαραγωγή
Το παράδειγμα των PULS χρησιμοποιείται ως «πρόγευση». Η διακρατική συμφωνία Ελλάδας–Ισραήλ προβλέπει κατασκευή εξαρτημάτων στην Ελλάδα, εκπαίδευση Ελλήνων τεχνικών και μεταφορά τεχνογνωσίας σε επιμέρους πεδία. Στον «θόλο», όμως, η ελληνική πλευρά ζητά ακόμη περισσότερα – και κυρίως πιο βαθιά.
Στο τραπέζι τίθενται, μεταξύ άλλων:
- συμμετοχή στο C2/C4I (λογισμικό, ανάλυση/σύνθεση δεδομένων, interfaces με υφιστάμενα δίκτυα),
- συμπαραγωγή υποσυστημάτων ραντάρ και εκτοξευτών (ηλεκτρονικά, καλωδιώσεις, shelters, σταθμοί ελέγχου),
- δημιουργία δυνατότητας συντήρησης επιπέδου depot στην Ελλάδα,
- μακροχρόνια FOS με ουσιαστικό ρόλο ελληνικών εταιρειών, όχι μόνο ως υπεργολάβων χαμηλής αξίας.
Με δεδομένο ότι το πρόγραμμα θα «τρέξει» σε βάθος πολλών ετών, η εγχώρια συμμετοχή δεν αντιμετωπίζεται ως μπόνους. Αντιμετωπίζεται ως όρος βιωσιμότητας. Διότι χωρίς σοβαρή εν-συνεχεία υποστήριξη, καμία «ασπίδα» δεν μένει λειτουργική, ιδιαίτερα όταν οι απειλές εξελίσσονται με ρυθμό πολύ ταχύτερο από τους κύκλους των προμηθειών.
Χρονοδιάγραμμα: Βουλή, ΚΥΣΕΑ και το κρίσιμο 2026
Η έλευση του «θόλου» στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής τις επόμενες εβδομάδες αποκτά πρόσθετο βάρος ακριβώς επειδή συμπίπτει με την αλλαγή ηγεσίας που φέρνουν οι κρίσεις του Σαββάτου. Το πολιτικό μήνυμα είναι ότι το πρόγραμμα δεν πρόκειται να μείνει σε εκκρεμότητα, αλλά να περάσει σε φάση θεσμικής ωρίμανσης.
Το σενάριο που συζητείται περιλαμβάνει:
- πρώτη παρουσίαση/ενημέρωση στη Βουλή για το σκέλος της αεράμυνας, αμέσως μετά την τυπική ολοκλήρωση της διαδικασίας των PULS,
- «πράσινο φως» από το ΚΥΣΕΑ μέσα στο 2026 ώστε οι διακρατικές διαπραγματεύσεις να αποκτήσουν δεσμευτικό χαρακτήρα,
- πορεία προς συμβασιοποίηση σε ορίζοντα που θα επιτρέψει να ξεκινήσουν παραδόσεις και ανάπτυξη υποδομών C2 με ενδιάμεσα ορόσημα.
Κρίσιμο σημείο αποτελεί το γεγονός ότι όσο οι διαπραγματεύσεις εξελίσσονται, ο χρόνος λειτουργεί υπέρ της απειλής και όχι υπέρ της άμυνας. Η ανάγκη είναι να δημιουργηθεί ένα συνεκτικό «δίχτυ» που θα αντέχει σε κορεσμό, σε ηλεκτρονικό πόλεμο και σε σύνθετες επιθέσεις πολλαπλών αξόνων. Αυτό απαιτεί όχι μόνο χρηματοδότηση, αλλά πειθαρχία εκτέλεσης και σταθερότητα αποφάσεων.
Τι αλλάζει για την ελληνική αεράμυνα – και τι σημαίνει για την αποτροπή
Με την υλοποίηση του προγράμματος, η Ελλάδα αλλάζει σελίδα σε τρία επίπεδα.
1) Τεχνικό – επιχειρησιακό
Η μετάβαση σε μια ενιαία, δικτυοκεντρική άμυνα σημαίνει μεγαλύτερη διαλειτουργικότητα, κοινή εικόνα τακτικής κατάστασης και δυνατότητα να αντιμετωπίζονται απειλές νωρίτερα και αποτελεσματικότερα. Η ενοποίηση της αντιαεροπορικής άμυνας των Κλάδων σε ένα ενιαίο C2 μετατρέπει τη διάσπαρτη ισχύ σε συνεκτική δύναμη.
2) Διακλαδικότητα και δίκτυο αποτροπής
Τα Rafale, τα F-16V και – σε δεύτερο χρόνο – τα F-35, μπορούν να ενταχθούν στο ίδιο δίκτυο αισθητήρων/όπλων με Patriot, David’s Sling, Barak, Spyder και τα ραντάρ ELM-2084. Παράλληλα, οι φρεγάτες FDI και τα πλοία του Στόλου λειτουργούν ως πλωτοί κόμβοι επιτήρησης και άμυνας, ενισχύοντας το αποτύπωμα στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
3) Γεωπολιτικό – στρατηγικό
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αναβαθμίζει τον ρόλο της Ελλάδας ως πυλώνα ασφάλειας στην περιοχή, επενδύοντας σε τεχνολογίες που ενισχύουν την αποτροπή και την αντοχή της χώρας απέναντι σε νέου τύπου απειλές. Η ουσία είναι ότι ο αεροδιαστημικός χώρος παύει να αντιμετωπίζεται ως «μαλακό υπογάστριο» και μετατρέπεται σε πεδίο συστηματικής θωράκισης.
Το τελευταίο βήμα πριν τον «θόλο»: η ευθύνη απέναντι στην ελληνική βιομηχανία
Αυτό που μένει να «κλειδώσει» πριν ο αντιαεροπορικός θόλος ανέβει στα έδρανα της Βουλής και πάρει το πρώτο ουσιαστικό πράσινο φως, είναι η δέσμευση ότι οι ελληνικές εταιρείες δεν θα είναι θεατές ή εκτελεστές μικρών υποκατασκευών, αλλά συνεργοί στην καρδιά του συστήματος.
Η εμπειρία των τελευταίων δεκαετιών έχει δείξει ότι χωρίς εγχώρια συμμετοχή:
- τα μεγάλα προγράμματα γίνονται οικονομικά δυσβάστακτα,
- η συντήρηση καταλήγει ακριβή και δύσκολη,
- η τεχνογνωσία χάνεται μόλις τελειώσουν οι παραλαβές.
Ο «θόλος» made in Israel μπορεί να εξελιχθεί στο μεγαλύτερο πρόγραμμα τεχνολογικής αναβάθμισης της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας ή σε μια ακόμη χαμένη ευκαιρία. Και αυτή είναι η πραγματική «κόκκινη γραμμή» των διαπραγματεύσεων, πριν τα ραντάρ, οι εκτοξευτές και τα κέντρα επιχειρήσεων αρχίσουν να παραδίδονται.
Μετά τις αναμενόμενες κρίσεις, η ηγεσία έχει να διαχειριστεί έναν φάκελο που δεν επιτρέπει αδράνεια. Ο «θόλος» δεν είναι απλώς το επόμενο πρόγραμμα. Είναι το πρόγραμμα που θα κρίνει αν η Ελλάδα θα μπορεί να συντηρεί, να αναβαθμίζει και να εξελίσσει μόνη της την «ασπίδα» της τις επόμενες δεκαετίες. Και αυτή ακριβώς είναι η πραγματική σημασία της φράσης «πρόσω ολοταχώς»: όχι ως σύνθημα, αλλά ως επιλογή στρατηγικής συνέχειας, με θεσμικό βάρος, επιχειρησιακή λογική και εθνικό αποτύπωμα.
