Η αξιολόγηση των εταιρειών που έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για τα νέα υποβρύχια που θέλει να αποκτήσει το Πολεμικό Ναυτικό έχει προχωρήσει και σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες του OnAlert, το ελληνικό ενδιαφέρον εστιάζεται πλέον στις προτάσεις από τη Γαλλία, τη Νότια Κορέα και τη Γερμανία.
Πρόκειται για την αρχή μιας δύσκολης επιλογής που πρέπει να κάνει το Πολεμικό Ναυτικό, η οποία δεν αφορά μόνο τις επιδόσεις που θα έχουν τα υποβρύχια, αλλά και τα όπλα που θα μπορούν να φέρουν, τη συμμετοχή των ελληνικών ναυπηγείων και τον βαθμό ελέγχου που θα διατηρεί η Ελλάδα σε όλη τη διάρκεια της ζωής τους.
Η αντικατάσταση των παλαιότερων μονάδων της Διοίκησης Υποβρυχίων είναι μία από τις αποφάσεις που θα καθορίσουν την ισχύ του Πολεμικού Ναυτικού για δεκαετίες. Το πρόγραμμα, ωστόσο, δεν βρίσκεται στο στάδιο της τελικής επιλογής.
Όλα δείχνουν ότι η απόφαση για τα νέα υποβρύχια θα απασχολήσει την επόμενη κυβέρνηση. Μέχρι τότε, το κρίσιμο έργο των επιτελείων είναι να αποσαφηνίσουν τι ακριβώς προσφέρει κάθε πλευρά και ποιους όρους θα κληθεί να αποδεχθεί η Ελλάδα.
Η ανάγκη δεν προκύπτει μόνο από την ηλικία των παλαιότερων σκαφών. Η σύνθεση της σημερινής δύναμης περιλαμβάνει τα τέσσερα υποβρύχια τύπου 214, τον εκσυγχρονισμένο «ΩΚΕΑΝΟ» και παλαιότερες Μονάδες τύπου 209 οι οποίες οδεύουν σταδιακά προς απόσυρση.
Όσο περνούν τα χρόνια, η διατήρηση της διαθεσιμότητας των τελευταίων γίνεται πιο απαιτητική, ενώ η απόκτηση νέας γενιάς υποβρυχίων χρειάζεται μακρύ χρόνο σχεδίασης, κατασκευής, δοκιμών και εκπαίδευσης πληρωμάτων.
Η αξιολόγηση και οι τρεις προτάσεις
Σύμφωνα με τις πληροφορίες του OnAlert, όλες οι προτάσεις έχουν ήδη περάσει από εξονυχιστική αξιολόγηση και στην παρούσα φάση ξεχωρίζουν η γαλλική, η νοτιοκορεατική και η γερμανική. Αυτό δεν σημαίνει ότι υπάρχει ειλημμένη απόφαση, ούτε ότι τα τρία υποψήφια σχήματα προσφέρουν την ίδια λύση με διαφορετική σημαία. Κάθε πρόταση φέρνει διαφορετική σχεδίαση, διαφορετική αντίληψη για τον οπλισμό, την υποστήριξη και τη βιομηχανική συνεργασία.
Για το Πολεμικό Ναυτικό, η τεχνική σύγκριση δεν μπορεί να περιοριστεί σε στοιχεία όπως η ταχύτητα, η αυτονομία ή το εκτόπισμα. Θα πρέπει να εξεταστούν η ακουστική υπογραφή, οι αισθητήρες, το σύστημα μάχης, η ικανότητα επιχειρήσεων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά και η πραγματική διαθεσιμότητα που μπορεί να επιτευχθεί με ελληνικό προσωπικό και υποδομές.
Εξίσου σημαντικό είναι τι περιλαμβάνει η τιμή κάθε πρότασης. Ένα υποβρύχιο χωρίς πλήρη εικόνα για τον οπλισμό του, τα ανταλλακτικά, την εκπαίδευση, τις υποδομές και την υποστήριξη σε βάθος χρόνου δεν επιτρέπει ασφαλή σύγκριση κόστους. Η εμπειρία των μεγάλων ναυτικών προγραμμάτων δείχνει ότι η σύμβαση αγοράς είναι μόνο η αρχή μιας σχέσης που διαρκεί δεκαετίες.
Η γερμανική πρόταση και το ζήτημα της κοινοπραξίας
Η γερμανική πλευρά διαθέτει ένα ισχυρό επιχείρημα καθώς το Πολεμικό Ναυτικό γνωρίζει ήδη τη γερμανική σχολή υποβρυχίων μέσα από τα υποβρύχια κλάσης «Παπανικολής». Η εμπειρία των ελληνικών πληρωμάτων και του τεχνικού προσωπικού αποτελεί παράγοντα που θα συνεκτιμηθεί, χωρίς όμως να προδικάζει την επιλογή.
Σύμφωνα με πληροφορίες, από τη γερμανική πλευρά έχει τεθεί προς συζήτηση η προοπτική δημιουργίας ευρύτερου σχήματος συνεργασίας, εφόσον επιλεγεί η πρότασή της. Σε αυτό το πλαίσιο αναφέρονται χώρες όπως ο Καναδάς, η Γερμανία, το Βέλγιο και η Σουηδία.
Η συζήτηση έχει ιδιαίτερη σημασία για την Αθήνα, επειδή σε ένα πολυεθνικό σχήμα πρέπει να αποσαφηνιστεί ποιος εγκρίνει τις μελλοντικές αλλαγές, τον οπλισμό, τις εξαγωγές και την πρόσβαση σε κρίσιμη τεχνολογία. Η Αθήνα δεν θέλει σε καμία περίπτωση να επαναληφθεί ό,τι έγινε με τα 214 η τεχνολογία των οποίων αμέσως μετά την απόκτηση τους από το Πολεμικό Ναυτικό παραχωρήθηκε στην Τουρκία.
Το ζήτημα ενός πιθανού δικαιώματος βέτο απαιτεί, συνεπώς, εξαιρετικά προσεκτική εξέταση. Δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί ως δεδομένος όρος ενός συμφωνημένου μηχανισμού για την Ελλάδα. Είναι όμως ακριβώς το είδος του όρου που πρέπει να ξεκαθαρίσει πριν από οποιαδήποτε επιλογή . Το ζητούμενο είναι αν θα μπορούσε κάποιος εταίρος να εμποδίσει μια ελληνική διαμόρφωση, την ενσωμάτωση ενός όπλου ή μια μελλοντική αναβάθμιση;
Υπάρχει ήδη δημόσια ανακοινωμένη συνεργασία της Γερμανίας και της Νορβηγίας στο πρόγραμμα 212CD, στην οποία έχει ενταχθεί ο Καναδάς. Αυτό αποτελεί συγκεκριμένο σημείο αναφοράς για τα οφέλη μιας κοινής γραμμής παραγωγής και υποστήριξης. Δεν ταυτίζεται, όμως, αυτομάτως με τους όρους οποιασδήποτε μελλοντικής ελληνικής συμμετοχής ή με το σχήμα που περιγράφεται στις πληροφορίες για την ελληνική πρόταση.
Η TKMS έχει ως βασικό της «χαρτί» το Type 212CD, τη νέα κοινή γερμανική-νορβηγική σχεδίαση, στην οποία έχει αποφασίσει να συμμετάσχει και ο Καναδάς. Το υποβρύχιο δίνει ιδιαίτερο βάρος στη δυσκολία εντοπισμού του, με σχεδίαση χαμηλού ακουστικού και μαγνητικού ίχνους, σύγχρονους αισθητήρες και αναερόβια πρόωση (AIP) με κυψέλες καυσίμου υδρογόνου για παρατεταμένη παραμονή σε κατάδυση.
Η γερμανική πρόταση συνδέεται και με την εμπειρία που έχει αποκτήσει ήδη το Πολεμικό Ναυτικό από τα Type 214. Από την άλλη, το επιτελείο θα εξετάσει κατά πόσον το 212CD μπορεί να καλύψει τις ελληνικές απαιτήσεις οπλισμού και ποια ελευθερία θα έχει η Ελλάδα στις μελλοντικές αναβαθμίσεις του.
Η νοτιοκορεατική υπόσχεση για ναυπηγική βάση
Η Νότια Κορέα επιχειρεί να συνδέσει την πρότασή της με κάτι μεγαλύτερο από την προμήθεια υποβρυχίων. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η νοτιοκορεατική πλευρά έχει αφήσει να εννοηθεί ότι βλέπει την ανάπτυξη ναυπηγικών δυνατοτήτων στην Ελλάδα, οι οποίες θα μπορούσαν να εξυπηρετήσουν τόσο τις ανάγκες του Πολεμικού Ναυτικού όσο και μελλοντικές παραγγελίες για τρίτες χώρες.
Η προοπτική αυτή έχει ιδιαίτερο βάρος. Εάν μετατραπεί σε δεσμευτικό σχέδιο, θα μπορούσε να δημιουργήσει υποδομή, θέσεις εργασίας και τεχνική γνώση που θα παραμείνουν στη χώρα μετά την παράδοση των ελληνικών σκαφών. Θα μπορούσε, επίσης, να ενισχύσει τη δυνατότητα εγχώριας συντήρησης και αναβάθμισης, περιορίζοντας την εξάρτηση από εγκαταστάσεις του εξωτερικού.
Υπάρχει ήδη δημόσια ανακοινωμένη στρατηγική συνεργασία της Hanwha Ocean με την ONEX, στην οποία περιλαμβάνεται ως στόχος η ναυπηγική δραστηριότητα στην Ελλάδα και η εξαγωγική προοπτική. Αυτή η βάση συνεργασίας δίνει περιεχόμενο στη νοτιοκορεατική προσέγγιση, αλλά δεν ισοδυναμεί από μόνη της με συμβασιοποιημένη κατασκευή των νέων ελληνικών υποβρυχίων ή με εγγυημένες εξαγωγικές παραγγελίες.
Γι’ αυτό και το ερώτημα για το ελληνικό επιτελείο είναι συγκεκριμένο και επικεντρώνεται στο ποια τμήματα του υποβρυχίου μπορούν πράγματι να κατασκευαστούν εδώ, ποιος θα χρηματοδοτήσει τις απαραίτητες εγκαταστάσεις, ποια τεχνογνωσία θα μεταφερθεί και τι θα μπορούν να κάνουν τα ελληνικά ναυπηγεία χωρίς διαρκή άδεια από τον αρχικό κατασκευαστή.
Η Hanwha Ocean προβάλλει την οικογένεια KSS-III, ένα υποβρύχιο εκτοπίσματος άνω των 3.000 τόνων, σχεδιασμένο για αποστολές μεγαλύτερης ακτίνας και με σημαντικό περιθώριο μεταφοράς οπλισμού.
Το χαρακτηριστικό που το διακρίνει είναι οι κάθετες κυψέλες εκτόξευσης πυραύλων, πέρα από τους συμβατικούς τορπιλοσωλήνες των 533 χιλιοστών. Η σχεδίαση συνδυάζει αναερόβια πρόωση AIP με μπαταρίες, ενώ στις νεότερες εκδόσεις αξιοποιείται η τεχνολογία ιόντων λιθίου.
Για το Πολεμικό Ναυτικό, το κρίσιμο ερώτημα είναι ποια ακριβώς έκδοση προτείνεται, με ποιον οπλισμό και με ποιο βαθμό ναυπήγησης και τεχνικής υποστήριξης στην Ελλάδα. Οι δυνατότητες της κορεατικής κλάσης δεν πρέπει να ταυτιστούν αυτομάτως με όσα θα περιλαμβάνει μια ενδεχόμενη ελληνική σύμβαση.
Το γαλλικό πλεονέκτημα των στρατηγικών όπλων
Η γαλλική πρόταση αντιμετωπίζεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για δύο λόγους. Ο πρώτος είναι η δυνατότητα να εξεταστεί ένα υποβρύχιο με ικανότητες στρατηγικής κρούσης, εφόσον αυτές προσφερθούν και συμφωνηθούν ρητά μαζί με τα κατάλληλα όπλα και την πιστοποίησή τους. Μια τέτοια επιλογή θα διεύρυνε τον ρόλο της Διοίκησης Υποβρυχίων πέρα από τις παραδοσιακές αποστολές προσβολής πλοίων και υποβρυχίων.
Εδώ, πάντως, απαιτείται σαφής διάκριση ανάμεσα στη δυνατότητα μιας σχεδίασης και σε όσα θα περιλαμβάνει μια ελληνική σύμβαση. Η ύπαρξη χώρου ή τεχνικής πρόβλεψης για έναν τύπο όπλου δεν σημαίνει ότι το όπλο προσφέρεται, ότι έχει αποδεσμευτεί για την Ελλάδα ή ότι έχει ενσωματωθεί στην τιμή. Το Πολεμικό Ναυτικό θα χρειαστεί συγκεκριμένες απαντήσεις για το είδος των όπλων, τους όρους αποδέσμευσης και τη δυνατότητα επιχειρησιακής αξιοποίησής τους.
Ο δεύτερος λόγος είναι η πολιτική και βιομηχανική διάσταση της γαλλικής συνεργασίας. Στο ελληνικό επιτελείο συνεκτιμάται η αντίληψη ότι το Παρίσι δεν προσφέρει αυτομάτως τις ίδιες κρίσιμες δυνατότητες και στην Τουρκία. Αντίθετα η Άγκυρα έχει αποκλειστεί εδώ και πολλά χρόνια από τα γαλλικής κατασκευής οπλικά συστήματα. Πρόκειται, ωστόσο, για εκτίμηση που πρέπει να αποτυπωθεί σε συγκεκριμένες δεσμεύσεις και όρους, όχι να θεωρηθεί από μόνη της εγγύηση για κάθε μελλοντική εξαγωγική απόφαση.
Σημαντικό σημείο αναφοράς για τη γαλλική πλευρά αποτελεί η απόφαση της Ολλανδίας να παραγγείλει τέσσερα υποβρύχια της οικογένειας Barracuda από τη Naval Group. Για την Ελλάδα, η ολλανδική επιλογή έχει σημασία επειδή δημιουργεί ένα δεύτερο μεγάλο πρόγραμμα, πέρα από οποιαδήποτε πιθανή ελληνική παραγγελία.
Το πώς θα εξελιχθούν η κατασκευή, η συμμετοχή της ολλανδικής βιομηχανίας και η τήρηση των χρονοδιαγραμμάτων θα προσφέρει πολύτιμη εικόνα για την αξιολόγηση της γαλλικής πρότασης.
Η Naval Group προωθεί για το Πολεμικό Ναυτικό το συμβατικής πρόωσης Blacksword Barracuda, σχεδίαση της οικογένειας από την οποία προέρχονται και τα τέσσερα νέα ολλανδικά υποβρύχια κλάσης Orka.
Πρόκειται για μεγάλο υποβρύχιο με έμφαση στη χαμηλή ακουστική υπογραφή, στην αυτονομία για αποστολές μεγάλης διάρκειας, στη συλλογή πληροφοριών και στη δυνατότητα προσβολής στόχων στην ξηρά. Η γαλλική προσέγγιση βασίζεται στις μπαταρίες ιόντων λιθίου αντί της κλασικής αναερόβιας πρόωσης AIP. Το ενδιαφέρον για την Αθήνα επικεντρώνεται κυρίως στη δυνατότητα ενσωμάτωσης όπλων στρατηγικής κρούσης.
Ο κίνδυνος μιας λύσης αποκλειστικά για την Ελλάδα
Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της αξιολόγησης είναι ότι το Πολεμικό Ναυτικό πρέπει να αποφύγει την παγίδα ενός υποβρυχίου τόσο ιδιαίτερου, ώστε τελικά να κατασκευαστεί μόνο για την Ελλάδα. Οι ελληνικές επιχειρησιακές απαιτήσεις είναι αυτονόητα καθοριστικές.
Διαφορετικό, όμως, είναι να προσαρμοστεί μια υφιστάμενη σχεδίαση και διαφορετικό να δημιουργηθεί στην πράξη μια μοναδική κλάση με εξαρτήματα και συστήματα που δεν θα χρησιμοποιεί κανένα άλλο ναυτικό. Στη δεύτερη περίπτωση, κάθε μελλοντική αλλαγή μπορεί να απαιτεί ξεχωριστή ανάπτυξη, δοκιμές και πιστοποίηση με κόστος που θα επωμίζεται σχεδόν αποκλειστικά η Ελλάδα.
Το ίδιο ισχύει για ανταλλακτικά που θα παράγονται σε μικρούς αριθμούς ή για υποσυστήματα που θα πάψουν να υποστηρίζονται. Ένα πρόγραμμα που αρχικά φαίνεται προσαρμοσμένο ακριβώς στις ελληνικές ανάγκες μπορεί, μετά από είκοσι χρόνια, να αποδειχθεί δυσανάλογα ακριβό στη συντήρηση.
Αυτός είναι και ο λόγος που η συμμετοχή άλλων ναυτικών στην ίδια οικογένεια υποβρυχίων αποτελεί ουσιαστικό κριτήριο. Μοιράζει το κόστος εξέλιξης, δημιουργεί μεγαλύτερη βάση υποστήριξης και δίνει περισσότερες πιθανότητες οι αναβαθμίσεις να συνεχιστούν για δεκαετίες. Η Ελλάδα, ωστόσο, θα πρέπει ταυτόχρονα να διασφαλίσει ότι η κοινή σχεδίαση δεν θα περιορίζει τις δικές της επιχειρησιακές επιλογές.
Η επόμενη φάση του προγράμματος, επομένως, δεν είναι απλώς η αναζήτηση του «καλύτερου υποβρυχίου» στα χαρτιά, αλλά η διαμόρφωση μιας συμφωνίας που θα δίνει στο Πολεμικό Ναυτικό τις δυνατότητες που χρειάζεται, στα ελληνικά ναυπηγεία πραγματικό έργο και στο ελληνικό κράτος έλεγχο επί των όπλων, της υποστήριξης και των αναβαθμίσεων. Εκεί θα κριθεί η αξία των τριών προτάσεων και, τελικά, η απόφαση που θα κληθεί να λάβει η επόμενη κυβέρνηση.
