Η δημοσίευσή του, 75 χρόνια μετά το τέλος της συγγραφής του, σηματοδοτεί και το τέλος της παρουσίασηςτων κειμένων της Δέλτα που βρέθηκαν στο αρχείο της και αποτελούν αυτοτελή αυτοβιογραφικά κείμενα.
Οι «Ρωμιοπούλες» είναι το μόνο μυθιστόρημα της Π. Σ. Δέλτα που δεν απευθύνεται σε παιδιά.
Αρχίζει να γράφεται το 1926, ίσως και νωρίτερα και ολοκληρώνεται τον Δεκέμβριο του 1939. Αποτελεί μία τριλογία 1769 δακτυλόγραφων ή 1400 περίπου τυπωμένων σελίδων. Τα τρία μέρη έχουν τους τίτλους Ξύπνημα, Λάβρα και Σούρουπο.
Η δράση της τριλογίας ξεκινά τον Ιανουάριο του 1895 και τελειώνει τον Νοέμβριο του 1920. Τα ιστορικά γεγονότα που σημαδεύουν τις ακραίες αυτές ημερομηνίες είναι η πτώση του Χ. Τρικούπη και η πτώση του Ελ. Βενιζέλου αντίστοιχα. Η κεντρική ηρωίδα, η Δέσποινα Κρινά-Δαπέργολα ταυτίζεται με την Π. Σ. Δέλτα. Πολλοί από τους ήρωες ή τα γεγονότα του μυθιστορήματος αντιστοιχούν σε τα πραγματικά πρόσωπα ή γεγονότα που βρίσκουμε στη ζωή της Δέλτα. Οι τόποι της δράσης έχουν αλλάξει: η Αλεξάνδρεια έχει αντικατασταθεί από την Αθήνα, η Φρανκφούρτη από τη Βομβάη.
Η Δέλτα θεωρεί το έργο της τελειωμένο τον Δεκέμβριο του 1939.
Σημειώνει στο ημερολόγιό της στις 13 Μαρτίου 1940:
«Όταν τελείωσα «το έργο» μου, κατέθεσα τα όπλα, είπα πως μπορώ πια να πεθάνω αρκεί να τοδημοσιεύσουν τα παιδιά μου, σαν ελευθερωθούν οι Ελληνικές ψυχές και συνειδήσεις. Αυτά τον περασμένο Δεκέμβριο. Τώρα θέλω να δω την ελευθερία αυτή, ψυχών και συνειδήσεων. Μα θα την δω άραγε;»
Στις 27 Απριλίου 1941, ημέρα κατά την οποία τα γερμανικά στρατεύματα καταλαμβάνουν την Αθήνα, η Πηνελόπη Δέλτα προσπαθεί να αυτοκτονήσει παίρνοντας δηλητήριο και τελικά φεύγει από τη ζωή πέντε ημέρες αργότερα, στις 2 Μαΐου 1941, ενώ είχαν ήδη προηγηθεί άλλες δύο απόπειρες αυτοκτονίας στο παρελθόν. Στον τάφο της, στον κήπο του σπιτιού της, χαράχτηκε η λέξη ΣIΩΠH.
Αυτό είναι το τελευταίο γράμμα της Π. Σ. Δέλτα προς τα παιδιά της, γραμμένο πριν από την αυτοκτονία της.
Η αναφορά στις σκλαβωμένες ψυχές και συνειδήσεις αναφέρεται στην δικτατορία του Μεταξά. Ακολούθησε ο Δεύτερος Παγκόσμιος Πόλεμος και ο ελληνικός εμφύλιος. Το μυθιστόρημα έμεινε αδημοσίευτο όλα αυτά τα χρόνια. Η δημοσίευση των διαφόρων Αναμνήσεων που προηγήθηκε μας έδωσε τα απαραίτητα βιογραφικά στοιχεία της Δέλτα, ώστε οι Ρωμιοπούλες να μπορούν να ιδωθούν ως ένα αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα, φωτισμένο μέσα από την αφήγηση της ζωής της που μας έχει αφήσει.
Με τις Ρωμιοπούλες, η Δέλτα μας δίνει ένα συναρπαστικό αυτοβιογραφικό μυθιστόρημα-ποταμό (roman-fleuve), από τα λίγα που γράφονται στο πρώτο μισό του περασμένου αιώνα στη χώρα μας.
Η Δέλτα επικεντρώνει την συγγραφή των αναμνήσεών της στην περίοδο της σχέσης της με τον Δραγούμη. Αυτοβιογραφικά της κείμενα για την περίοδο μετά της δολοφονία του τελευταίου, το 1920,υπάρχουν λίγα. Ακόμη και τα ημερολόγιά της που σώζονται (τα γραμμένα μετά το 1916, τα παλιότερα έχουν καταστραφεί στα «Νοεμβριανά») είναι σε μεγάλο βαθμό γεμάτα με αναπολήσεις και αναμνήσεις για τονΊωνα. Η εμμονή της για τη σχέση αυτή την κατατρέχει για το υπόλοιπο της ζωής της. Το μυθιστόρημα αυτό μπορεί να θεωρηθεί μια κατάθεση της προσωπικής της ιστορίας στο κοινό.
Στα «ιστορικά» της βιβλία για παιδιά, αλλά και στα πολιτικά της κείμενα, η Πηνελόπη Δέλτα μας έχει δείξει ότι ξέρει να χρησιμοποιεί την ιστορία και να την ενσωματώνει στα μυθιστορήματά της.
Η διαπίστωση αυτή ισχύει και για τις Ρωμιοπούλες κυρίως για το τρίτο μέρος (Σούρουπο). Στην περίπτωση αυτή, η Δέλτααναφέρεται σε ιστορικά γεγονότα που έζησε η ίδια ή είχε ενημέρωση από πρώτο χέρι για τα τεκταινόμενα.Το Πολιτικό Ημερολόγιο, τα κείμενά της για τον Βενιζέλο και την εποχή του, καθώς και οι διάφορες μαρτυρίες που έχει συλλέξει χρησιμοποιούνται παράλληλα με την τεκμηρίωση των γεγονότων μέσα από δημοσιεύματα του τύπου για να δώσει την ιστορική διάσταση στο κείμενό της.
Οι πληροφορίες και οι παραπομπές είναι ακριβείς και η «Βενιζελική» Δέλτα μας δίνει την ερμηνεία της μέσα από την επιλογή των γεγονότων που έχει αποφασίσει να μας διηγηθεί.
Π. Σ. Δέλτα, «Ρωμιοπούλες». Εκδόσεις Ερμής, Αθήνα 2014. (Τρεις τόμοι)
Από τις Εκδόσεις «Ερμής» κυκλοφορούν οι παρακάτω τόμοι του Αρχείου Π. Σ. Δέλτα:
Α’ Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος (Ημερολόγιο-Αναμνήσεις-Μαρτυρίες Αλληλογραφία)
Β’ Νικόλαος Πλαστήρας (Αναμνήσεις από την εκστρατείας της Ουκρανίας 1919-Διατί έκαμα τηνεπανάστασιν της 6ης Μαρίου-Αλληλογραφία)
Γ’ Πρώτες Ενθυμίσεις
Δ’ Ιστορικό Αρχείο Εκστρατείας στην μεσημβρινή Ρωσία
Ε’ το Γκρέμισμα
Στ’ Αναμνήσεις 1899
Ζ’ Αναμνήσεις 1921
Η’ Αναμνήσεις 1940
Θ’ Ίων Δραγούμης
Πηγή: facebook/Πηνελόπη Δέλτα
