Η αιφνιδιαστική σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από αμερικανικές ειδικές δυνάμεις στη Βενεζουέλα τα ξημερώματα της 3ης Ιανουαρίου 2026 έχει προκαλέσει κύμα ανησυχίας στην Κούβα, όπου η κυβέρνηση αλλά και η κοινωνία προσπαθούν να αποτιμήσουν τις συνέπειες μιας εξέλιξης που ανατρέπει τις ισορροπίες δεκαετιών.
Στην Αβάνα κυριαρχεί ο φόβος ότι, μετά το Καράκας, η Κούβα είναι ο επόμενος στόχος της κυβέρνησης Τραμπ. Τα αμερικανικά πλήγματα σε στρατιωτικές εγκαταστάσεις της Βενεζουέλας και η αιφνιδιαστική απομάκρυνση του Μαδούρο από την εξουσία συνιστούν, σύμφωνα με αναλυτές, ένα σαφές μήνυμα της Ουάσινγκτον προς τους συμμάχους του καθεστώτος. Και στην κορυφή αυτής της λίστας βρίσκεται η Κούβα.
Για την κουβανική ηγεσία, η απαγωγή του Μαδούρο ισοδυναμεί με πολιτικό σεισμό. Επί δεκαετίες, η Αβάνα βασιζόταν στα δισεκατομμύρια δολάρια σε πετρέλαιο και οικονομική βοήθεια που παρείχε ο πετρελαιοπαραγωγός σύμμαχός της στη Νότια Αμερική – βοήθεια που συχνά θεωρούνταν ζωτικής σημασίας για την ίδια την επιβίωση του καθεστώτος.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δείχνει να γνωρίζει καλά αυτή την εξάρτηση. Μιλώντας σε δημοσιογράφους εν πτήσει με το Air Force One, ο Αμερικανός πρόεδρος υποστήριξε ότι δεν χρειάζεται άμεση στρατιωτική επέμβαση στην Κούβα, καθώς – όπως είπε – «είναι έτοιμη να καταρρεύσει από μόνη της», αδυνατώντας να αντέξει χωρίς το πετρέλαιο της Βενεζουέλας.
Την ίδια στιγμή, στην Αβάνα, το καθεστώς επιχειρεί να δείξει πυγμή. Σε διαδήλωση μπροστά από την πρεσβεία των ΗΠΑ, το Σάββατο (03.01.2026), ο πρόεδρος Μιγκέλ Ντίας-Κανέλ δεσμεύτηκε ότι η συμμαχία Κούβας–Βενεζουέλας δεν θα διαλυθεί αμαχητί. «Για τη Βενεζουέλα – και φυσικά για την Κούβα – είμαστε διατεθειμένοι να δώσουμε ακόμη και τη ζωή μας», δήλωσε, προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε επίθεση θα έχει «βαρύ τίμημα».
Ωστόσο, όπως σημειώνει ανάλυση του CNN, πίσω από τις επίσημες δηλώσεις, το κυρίαρχο συναίσθημα στην κουβανική κοινωνία είναι το σοκ. Κουβανοί που μίλησαν στον δημοσιογράφο Patrick Oppmann εμφανίζονται συγκλονισμένοι από το πόσο εύκολα ο αμερικανικός στρατός κατάφερε να συλλάβει τον Μαδούρο, χωρίς απώλειες για τις ΗΠΑ.
«Για χρόνια, πρώτα ο Ούγκο Τσάβες και μετά ο Μαδούρο μας προειδοποιούσαν για αμερικανική επέμβαση», λέει κάτοικος της Αβάνας που ζήτησε να διατηρήσει την ανωνυμία του. «Όταν όμως συνέβη πραγματικά, κανείς δεν ήταν έτοιμος. Οι Βενεζουελάνοι είχαν δισεκατομμύρια για τον στρατό τους. Εμείς δεν έχουμε τίποτα».
Έρχεται το τέλος της «la gran patria»;
Η σύλληψη του Μαδούρο απειλεί πλέον να διαλύσει μια συμμαχία δεκαετιών, καθοριστική για την Κούβα μετά την κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης.
Από την εποχή του Ούγκο Τσάβες και στη συνέχεια επί Μαδούρο, η Βενεζουέλα προμήθευε την Κούβα με τεράστιες ποσότητες πετρελαίου – λέγεται από 55.000 έως 85.000 βαρέλια την ημέρα – την ώρα που ο λαός της Βενεζουέλας βυθιζόταν στη φτώχεια. Σε αντάλλαγμα, η Αβάνα παρείχε ανθρώπινο δυναμικό: από συμβούλους ασφαλείας έως γιατρούς και τεχνικούς.
Ο Τσάβες είχε περιγράψει τη σχέση των δύο χωρών ως «la gran patria» – μια ενιαία πατρίδα. Με τα χρόνια, σύμφωνα με το CNN, τα σύνορα μεταξύ των δύο καθεστώτων σχεδόν εξαφανίστηκαν: Βενεζουελάνοι στρατιωτικοί εργάζονταν σε έργα υποδομής στην Κούβα, ενώ Κουβανοί γιατροί στελέχωναν κλινικές στις φτωχότερες γειτονιές του Καράκας.
Μετά τον θάνατο του Τσάβες το 2013, η Κούβα τον τίμησε ως τον πιο πιστό σύμμαχό της μετά την επανάσταση, απονέμοντάς του ακόμη και την κουβανική υπηκοότητα – τιμή που είχε δοθεί μόνο μία φορά στο παρελθόν, στον Τσε Γκεβάρα. Σήμερα, αυτή η σχέση δοκιμάζεται όσο ποτέ άλλοτε.
Ενεργειακή ασφυξία και φόβοι κλιμάκωσης
Όλα αυτά εκτυλίσσονται σε μια εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία για την κουβανική κοινωνία, η οποία ήδη βιώνει βαθιά οικονομική και ενεργειακή κρίση. Πολυήμερα μπλακάουτ, ελλείψεις καυσίμων και παλαιωμένες υποδομές ηλεκτροπαραγωγής έχουν γίνει καθημερινότητα.
Στα κρατικά μέσα ενημέρωσης, αξιωματούχοι παρουσιάζουν την ενεργειακή κρίση σχεδόν σαν δελτίο καιρού, την ώρα που οι ελλείψεις τροφίμων ωθούν όλο και περισσότερους Κουβανούς στα όρια του υποσιτισμού. Τον Δεκέμβριο, κυβερνητικός σχολιαστής προκάλεσε σάλο, καλώντας τους πολίτες να «ξεχάσουν το ρύζι», βασικό στοιχείο της κουβανικής διατροφής. «Ζούμε σε κατάσταση πολέμου χωρίς πόλεμο», λέει χαρακτηριστικά Κουβανός πολίτης στο CNN.
Πλέον, ο φόβος δεν περιορίζεται στην οικονομία. Μια οριστική ρήξη με τη Βενεζουέλα θα μπορούσε να αφήσει την Κούβα πιο απομονωμένη απ’ ό,τι μετά την πτώση της Σοβιετικής Ένωσης, ενώ για τα «γεράκια» της Ουάσινγκτον, η προοπτική εξουδετέρωσης ενός ιστορικού αντιπάλου μόλις 90 μίλια από τις αμερικανικές ακτές μοιάζει δελεαστική.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό είναι αν οι πιέσεις και οι απειλές θα αρκέσουν για να λυγίσουν την Αβάνα ή αν η Κούβα θα βρεθεί μπροστά σε μια νέα, επικίνδυνη αναμέτρηση.
